Jazýshy Mıhaıl Býlgakovtyń «Sheber men Margarıta» romanynyń álqıssasy «Faýst» shyǵarmasynyń myna úzindisinen bastalady: «Bólshegimin qara kúshtiń – adamdy zar qaqtyryp, Kóksegenim – jamanshylyq, jasaıtynym – jaqsylyq». Bul gáp qara nıetine qaramastan, «izgiliktiń» saltanat qurýyna yjdaǵatty bolǵan zulymdyq beınesindegi Mefıstofelge tıesili.
Asylynda bul epıgraftyń rámizdik máni tereń. Romannyń arqatirek oıy osy desek te qatelespeımiz. Munda jaqsylyq pen jamandyqtyń kúresi ǵana emes, sonymen qatar bul uǵymdardyń qanshalyqty ózara baılanysty, keıde tipti ajyraǵysyz bolatynyn ańǵaramyz. Romannyń basty keıipkeri, Mefıstofel beınesindegi Voland bir qaraǵanda jamandyqtyń rámizi sekildi kórinedi. Biraq onyń áreketteri qoǵamǵa ádilet pen izgilik ornatqysy kelgen jannyń áreketinen aýmaı qalady.
Qalyptasqan dúnıetanymǵa sáıkes, qudaı adamǵa jaqsylyq qalaıdy, al ázázil jamandyq qalaıdy. Biraq ańdaǵanymyzdaı, olardyń bul nıeti áreketke aınalǵanda bastapqy qalpynan qarama-qarsy baǵytta júzege asýy múmkin. О́mirińizde bireýdiń aıaqtan shalýy, qııanat jasaýy keıin ózińizge myń mártebe qaıyrly bolǵanyn túsingen kezińiz bolǵan shyǵar. Mundaı jaǵdaı kerisinshe de bolýy múmkin. Sonsha asyqqan, qushtar bolǵan arman-maqsatyńyz sizdi jar jaǵasyna bir-aq tireýi ǵajap emes. Bul jeke pendeniń basyndaǵy jaqsylyq pen jamandyqtyń almasyp kelýleri. Endi bul nárse qoǵam ómirinde qalaı júzege asady?
Jazýshy Lev Tolstoıdyń «Aqymaq Ivan» týraly ertegisi bar. Bir zamandarda aýylda tek adal jandar ǵana qalypty. Olar eshqandaı qýlyq-sumdyqty bilmeıdi, baılyqty kóksemeıdi, ásker jınaýdy murat etpeıdi. Bir-birine qudaıdyń razylyǵy úshin ǵana qyzmet kórsetedi, odan aqy dámetpeıdi. Osylaısha, barlyǵy baraqatty ǵumyr keshedi. Bulardyń baqytyn kórip, ázázildiń zyǵyrdany qaınaıdy. Bul aýylǵa jas shaıtandar jiberip jik salmaqshy bolǵan. Biraq ol oıy iske aspady. Sharýaǵa endi ózi kirisý kerek. Bunyń aldynda ázázil Ivannyń eki aǵasynyń aýylyn qalpaqpen uryp alǵan. Kópes aǵasy Tarastyń baılyǵyn arttyryp jiberip, aýylynyń adamdaryn toıymsyz dúnıeqońyzǵa aınaldyrsa, jaýynger aǵasy Semenniń áskerin odan saıyn qýattap, halqyn qanisher etip tastaıdy. Qarańyz, ázázil eldiń baılyǵyn arttyrdy, áskerı áleýetin kúsheıtti. Bir qaraǵanda jaqsy áreketter. Al túptep kelgende... Mefıstofeldiń sózi osy tusta túsinikti bola túsedi.
Sóıtip ázázil aqymaq Ivannyń aýylyna keledi. Bulardy joldan taıdyraıyn dese, halqy eshqandaı dúnıe, ataq, mansapqa qyzyqpaıdy. Aýylǵa qudaıy qonaq beınesinde kelgen ázázildiń bir kezde qarny ashady. Pálennen nan alaıyn dep, aqshasyn ustatyp jatsa «aqshany qaıtemin, qudaıdyń razylyǵy úshin tegin al» deıdi. Al ázázil qudaıdyń aty atalǵan asty ishe almaıdy. Asqazany ábden shuryldaǵan ol Ivannyń búkil halqyn jınap alyp, ashýǵa býlyǵyp sóıleıdi. Daýsy estilý úshin bıik munaraǵa shyǵypty. «Sender aqymaqsyńdar», deıdi. Amaly qalmaǵan ol halyqtyń osynysyn betke basady. «Sender áli kúnge deıin qolmen jumys istep, áýre bolyp júrsińder. Alaqandaryń oıylǵansha kúrekti tastamaısyńdar. Bul – aqymaqtyq. Budan bylaı qolmen emes, baspen jumys isteńder», dep shyńǵyrady ázázil. Sondaǵy Aqymaq Ivannyń aıtyp turǵan sózi eken mynaý: «Kókem-aý, baspen jumys iste deısiń. Baspen qalaı jer qazamyz? Yńǵaısyz emes pe?», demesi bar ma? Myna sózden júıkelep, álsiregen ázázil talmaýsyrap baryp munaranyń qabyrǵasyna basyn olaı da, bylaı da soǵyp, tómenge quldılaı jerge sińip, joq bolyp ketedi.
Qazir adamzatty «aqyldy» qylý úderisi júrip jatyr. Jasandy ıntellekt pen sol taqilettes jańa tehnologııalardyń kerneýi kúnnen-kúnge kúsheıip keledi. Biraq odan qoǵamnyń júregi jumsaryp, meıirlenip bara jatqany shamaly. Kerisinshe... Muny qalaı túsindiremiz? Tolstoı ertegisindegi munaradaǵy úndeý búgingi qoǵamdaǵy jarnama jazýlaryna qatty uqsaıtyny qalaı? Túptep kelgende, jaqsy dep úńilgenimiz jaman, jaman dep túńilgenimiz jaqsy bolyp shyqsa qaıtemiz? Ne de bolsa júrek kózimen qaraý kerek...