Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Býrabaıda ótken Ulttyq quryltaıda qazir qandaı el jańa tehnologııany óz paıdasyna jaratatyny, qandaı el kósh sońynda qalatyny anyqtalyp jatqan sheshýshi kezeńge qadam bastyq dep aıtqan edi.
Bul – álbette bir ǵana uıymnyń ıa salanyń atqaratyn sharýasy emes, judyryqtaı jumylýdy qajet etetin aýqymdy is. Buǵan qos uıymnyń birlesip aqparattyq tehnologııa baǵytynda bilikti kadr daıarlaıtyn fakýltetti dál óndiris ornynda ashyp, taǵy birneshe mekemeniń birigýimen bolashaq mamandardy oqytý úshin syıǵa tartqan sýperkompıýterdiń iske qosylýy jaqsy dálel bolady.
Aldymen L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń bas ǵımaratyna jınaldyq. Baǵytymyz – Aqkól. Astanadan júz shaqyrym jerde ornalasqan, Aqmola oblysyna qaraıtyn bul shaǵyn qalada Respýblıkalyq ǵaryshtyq baılanys ortalyǵy bar.
Atalǵan joǵary oqý orny kadr daıarlaý maqsatynda osy ortalyqpen tyǵyz baılanysta jumys isteıdi. Sol baılanys bekı túsip, nátıjesinde, Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń «Aqparattyq tehnologııalar» fakýltetiniń fılıaly ashyldy. Ýnıversıtet stýdentteri, ǵalymdary men oqytýshylary júrgizetin zertteý jumystarynyń sapasyn arttyrý úshin Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń «Param bilim-2» sýperkompıýteri saltanatty túrde iske qosyldy. Param bilim-2 – ónimdiligi 1 PetaFlopsqa deıin jetetin zamanaýı esepteý kesheni. Onda Úndistannyń C-DAC ortalyǵy ázirlegen «High Performance Computing» (HPC) baǵdarlamalyq platformalary ornatylǵan. Joba Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi, Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi, Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti, «Qazaqtelekom» aksıonerlik qoǵamynyń kúsh biriktirýimen júzege asyryldy. «Qazaqtelekom» AQ sýperkompıýterdi jumys istep turǵan derekter ortalyǵyna ornalastyryp, ýnıversıtetke qosymsha kúrdeli shyǵyn shyǵarmaýǵa, jabdyqty jedel iske qosýǵa múmkindik berdi.
Sýperkompıýterdiń iske qosylýynda sóz alǵan Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstriniń orynbasary Dınara Rınatqyzy bul jobanyń mańyzyna toqtaldy. «Qazaqstan ǵaryshtyq tehnologııalarmen jumys isteıtin sanaýly elderdiń qataryna kiredi. Biz munymen maqtanýymyz kerek. Akademııalyq klasterge 3 sýperkompıýter berilgen, bul – Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti, Ál-Farabı atyndaǵy qazaq ulttyq ýnıversıteti, Qanysh Sátbaev atyndaǵy qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıteti. Ál-Farabı atyndaǵy qazaq ulttyq ýnıversıtetindegi sýperkompıýterdi Qytaı úkimetimen yntymaqtastyqta iske qosqanbyz. Búgingi Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń sýperkompıýterin iske qosý Úndistan úkimetimen birlesip júzege asyp otyr. Bilim-2 qazirgi tańda jasandy ıntellekt, tildik modelder, úlken derekter, zattar ınterneti, kvanttyq tehnologııalar jáne postkvanttyq krıptografııa sııaqty 30-dan asa ǵylymı baǵyt boıynsha modeldeý jáne taldaý esepteýlerin oryndaýda qoldanylady. Atalǵan sýperkompıýterler Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev ózi tikeleı baqylap otyrǵan «AI Sana» baǵdarlamasy aıasynda iske qosylyp jatyr. Bul jerde myna nárseni eskerý kerek, Param-2 de, basqa joǵary oqý oryndaryna berilgen sýperkompıýterlerge de tolyǵymen tegin, úkimetaralyq kelissózderdiń nátıjesinde, qol jetkizip otyrmyz», dedi D.Rınatqyzy.
Al L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń rektory Erlan Sydyqov bul bastama birlesken bilim men ǵylymı jobalardy júzege asyrýǵa keń jol ashatynyn jetkizdi. «Osydan 10 shaqty jyl buryn Úndistannyń premer-mınıstri elimizge kelgen jumys saparynda bizdiń ýnıversıtet negizinde sýperkompıýterdi iske qosýǵa kelisken bolatyn. Osy ýaqytqa deıin sýperkompıýter jaqsy jumys istep keldi. Otandyq ǵylymnyń damýyna aıryqsha úles qosty. Endi tehnologııanyń damýyna baılanysty onyń kúshin odan ári arttyrý úshin sýperkompıýterdi jańartý qajettigi týdy. Mine, búgin biz Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń bazasyndaǵy jańartylǵan sýperkompıýterdi iske qosyp otyrmyz. Muny Aqkól qalasyndaǵy ǵaryshtyq ortalyqqa ornalastyrýdy «Qazaqtelekom» uıymymen birge kelisip sheshtik. Sebebi birneshe jyldan beri osy ortalyqta bizdiń joǵary oqý ornyndaǵy birqatar fakýltetiniń fılıaly jumys istep, stýdentter óndiristik tájirıbeden ótedi. Osy joly «Aqparattyq tehnologııalar» fakýltetiniń de fılıalyn ashyp otyrmyz. Bul bastamalar ǵylym men joǵary tehnologııalar salasy arasyndaǵy ózara baılanysty nyǵaıtýǵa, joǵary bilikti kadrlar daıarlaýǵa múmkindik beredi. Býrabaıda ótken Ulttyq quryltaıda Memleket basshysy ǵylymı qalashyqtar jumysyn durys jolǵa qoıýdy tapsyrǵan bolatyn. Bizdińshe, atalǵan ortalyq soǵan suranyp tur», dedi E.Sydyqov.
Osy ıgilikti is-sharanyń bári «Qazaqstannyń sıfrlyq transformasııasy» atty ǵylymı-praktıkalyq konferensııasynyń aıasynda uıymdastyryldy. Jıyn sheńberinde elimizdiń sıfrlyq damý baǵyttary – telekommýnıkasııalyq jáne AKT ınfraqurylymyn qurýdan bastap, spýtnıktik tehnologııalardy engizý, kıberqaýipsizdik jáne ekonomıkany sıfrlandyrýǵa deıingi ózekti máseleler sóz boldy. Sonymen birge aqparattyq tehnologııalar salasynda mamandar daıarlaý jáne sıfrlyq klasterlerdi qurý perspektıvasy talqylandy. Konferensııa sońynda qatysýshylar Aqkólde sıfrlyq tehnologııalar, jasandy ıntellekt jáne kvanttyq zertteýlerge baǵyttalǵan ǵylymı qalashyq qurý týraly bastama kóterdi.