Májilis otyrysynda QR Parlament májilisiniń depýtaty, «Respublica» partııasy fraksııasynyń múshesi Nurgúl Taý Premer-mınıstr Oljas Bektenovke qaldyq kómý tájirıbesin toqtatyp, qaldyqtardy qaıta óńdeý ónerkásibin damytý qajettigi týraly depýtattyq saýal joldady, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Depýtat óńirlerge sapary barysynda qýattylyǵy jóninen elimizde aldyńǵy qatarda turǵan Almatydaǵy «Green Recycle» qoqys óńdeý zaýytynyń jumysymen tanysqanyn aıtty. Jylyna 550 myń tonna qoqys qabyldaıtyn kásiporynda qoqystyń 20%-y ǵana óńdelip, 80%-y jerge kómiledi.
Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginiń dereginshe, elimizde 2 973 qatty turmystyq qaldyq polıgony bar, alaıda olardyń tek 20,4%-y ǵana sanıtarlyq jáne ekologııalyq talaptarǵa sáıkes keledi. Jyl saıyn orta eseppen 4,5 mln tonna qoqys jınalsa, onyń tek 22%-y ǵana suryptalyp, óńdeledi. Qalǵan qaldyqtar qorshaǵan ortany lastap jatyr.
Depýtattyń aıtýynsha, máseleniń áli kúnge deıin sheshimin tappaýy – Ekologııalyq kodekste belgilengen óndirýshiler men ımporttaýshylardyń keńeıtilgen mindettemelerin (О́KM/ROP) oryndaýǵa qatysty naqty júıeniń joqtyǵynan, sonyń ishinde «Jasyl damý» aqsıonerlik qoǵamynyń «operator» retinde tıimdi jumys isteı almaýynan týyndap otyr.
«Ekologııalyq kodekstiń talaptaryna sáıkes, О́KM operatory qaldyqtardy jınaý, suryptaý, óńdeý jáne ýtılızasııalaý shyǵyndaryn tolyq óteýi tıis. Alaıda, 2024 jyly «Jasyl damý» uıymy josparlanǵan 7,5 mlrd teńgeniń ornyna nebári 4,6 mln teńgege ǵana tólem jasaǵan. Osy sekildi zańnama normalarynyń oryndalmaýy turmystyq qaldyqtardy basqarý salasyndaǵy bıznestiń toqyraýyna, eldegi qaldyqtardy suryptaý jáne qaıta óńdeý kásiporyndarynyń jappaı jabylýyna, polıgondarǵa túsetin qaldyq kóleminiń artýyna alyp keldi», dedi ol.
Qazaqstannyń «jasyl ekonomıkaǵa kóshý» tujyrymdamasyna saı, 2030 jylǵa qaraı qaldyqtardy qaıta óńdeý deńgeıi 40%-ǵa jetýi tıis. Alaıda qazirgi kórsetkishter – bul maqsatqa jetýdiń qıyn bolatynyn kórsetip otyr. О́ıtkeni, buryn О́KM operatory 300-den astam qaldyq jınaýshy kásiporynmen jumys istegen bolsa, qazirgi tańda «Jasyl damý» tek 32 kásiporynmen jumys júrgizip jatyr.
Depýtattyń aıtýynsha, kórshiles О́zbekstan memleketi bul salada naqty nátıjelerge jetip, qaıta óńdeý úlesin 31,6%-ǵa jetkizip, Fransııamen birge 30–31-oryndardy bólisip otyr. Qazaqstan 3,8%-ben 179 eldiń ishinde 175-orynda. Bizden ozyp ketken memleketter qatarynda Nepal, Kamerýn, Mozambık sekildi elder bar. Bul salada kórsetkishterdi jaqsartý úshin naqty mindettemeler kerek.
Elimizde óndirýshilerdiń keńeıtilgen mindettemelerin oryndaýdyń 2 tásili qalyptasqan. Birinshisi, óndirýshilerdiń menshikti júıesi jáne ekinshisi, óndirýshilerdiń operatorǵa ýtıl tólemin tóleýi.
«Qazirgi kúni, birinshi tásil boıynsha óndirýshiler qaldyqtardyń 30%-yn qaıta óńdeıdi. Alaıda, Mınıstrlik ony 40%-ǵa kóterýdi josparlap otyr. Biraq, eshbir taldaý júrgizilmegen jáne dáleldemeler joq. Bul rette, qaldyqtardyń túrine qaraı 20, 30, 40 paıyz mindettemeleri bolý kerek dep sanaımyz.
Ekinshi tásilge keler bolsaq, aıtyp ótkenimizdeı 2030 jylǵa qaraı qaldyqtardy qaıta óńdeý jáne kádege jaratý boıynsha maqsatty kórsetkish 40%-ǵa kóteriledi, eger óńdegen qaldyq bul kórsetkishke jetpese nege óndirýshiler men ımporttaýshylar taýardyń 100% kólemine ýtılızasııalyq tólem tóleýge mindetti? Sol túsiniksiz», dedi depýtat.
Onyń paıymdaýynsha, keıde elimizde qalypty jaǵdaıǵa aınalǵan zańyz qoqys úıindileriniń paıda bolýy da – osyndaı kemshiligi kóp júıeniń saldary sekildi.
«Máselen, 2024 jyly Astana qalasynda 414 stıhııalyq qoqys tastaý oryndary anyqtalyp, 270 myń tonnadan astam qoqys shyǵarylǵan. Atalǵan is-sharalarǵa qalalyq bıýdjetten jyl saıyn 400 mln teńgeden astam qarajat bólingen. Bul bir ǵana óńirdiń esebi, sonda el kóleminde jyl saıyn qansha qarajat bólinedi, buǵan nege jol berilip otyr álde qoldan jasalyp otyrǵan bıýdjet qarajatyn ıgerýdiń tásili me? degen zańdy suraq týyndaıdy. О́tken jyly elimizde 4 886 zańsyz qoqys úıindileriniń 4 423-i joıylǵan. Biraq, qalaı joıyldy, qoqystar qaıda ketti, qansha qarajat jumsaldy degen suraqqa jaýap joq», dedi ol.
Depýtat bul salada dál osyndaı jaýaby joq suraqtar kóp ekenin atap ótti.
«Basty suraq qaldyqtardy basqarý salasynda Úkimet qandaı strategııalyq baǵyt ustanady? Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi ustanyp otyrǵan qoqys jaǵý baǵytyn ba, álde qaldyqtardy bólek jınaý men qaıta óńdeý me? Osy sekildi ózge de qordalanǵan suraqtar men usynystar jazbasha tolyq nusqada qosa beriletin bolady», dedi N.Taý.