«Bireýdiń kisisi ólse, qaraly ol» dep Abaı aıtqandaı tas túsken jerine aýyr. Osy kúni adamy qaıtys bolyp, qaıǵydan qan jutyp otyrǵan otbasy kóńil aıtqan adamdarǵa aldymen qonaqasy berýdi ádetke aınaldyrǵan, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Máıittiń denesi jer besikke túspeı jatyp, dám berýdiń qamymen júrgende ákesine topyraq sala almaı qalǵan jaǵdaı da bolǵan eken. Qymbat meıramhanany alyp, dúnıeden ótken jaqynyna asta-tók dastarqan jaıyp, qudaıy as berý de básekege aınalǵandaı. Bul úrdiske shekteý qoımasa, etek alyp bara jatqany anyq. Qoǵamdaǵy ózekti másele qaltarysta qalmapty.
Jezqazǵan qalasynda qalalyq Ardagerler keńesi men din ókilderi birlesip ótkizgen «Ysyrapshyldyqqa jol bermeý - ımandylyq negizi» atty forýmda as berý men zırat kóterýdegi ysyrapshyldyq máselesi talqyǵa tústi. Jergilikti aqsaqaldar, azamattyq qoǵam ókilderi men barlyq aýdan, qalalardyń ımamdary qatysty.
«Ysyraptyń zııany Quranda da baıandalǵan. «Aǵraf súresi», 31 aıatta «Ishińder, jeńder, biraq ysyrap etpeńder. Alla ysyrap etýshilerdi jaqsy kórmeıdi» degen. As berý, janaza degen saýapty is. Onda ysyrap qylý kerisinshe kúnáǵa alyp barady. Sharıǵattaǵy as berýdegi maqsat eń aldymen duǵa baǵyshtaý. Bizdiń asymyz emes, ishken tamaǵymyz emes, sol marqumǵa oqyǵan duǵamyz, tilegen tilegimiz, oqyǵan Quranymyz Allahtyń quzyrynda qabyl bolady. Qarapaıym dastarqan jasap, eń bastysy duǵa qylý. Ysyrapqa jol berý iship jeýde ǵana emes, zırat kóterý máselesinde qanshama ysyrapshyldyq bolyp jatyr. Jaǵdaıy jetkeni qymbat zırat turǵyzsa, jaǵdaıy joq adam jurttan uıat bolady dep qaryzǵa batady. Keıin alǵan qaryzyn otbasynyń aýzynan jyryp tólep otyrady», dedi QMDB Ulytaý oblysy boıynsha bas ókil ımamy Jansarın Beıbit qajy.
Jezqazǵan qalasynyń Qurmetti azamaty, qalalyq Ardagerler keńesiniń tóraǵasy Murat Qazambaev óz sózinde halqymyzdyń turmys-tirshiligi jaqsarǵanyn moıyndaýymyz kerektigin atap ótti.
«Eldiń turmysy kóterildi, azyq-túlik túrleri kóbeıdi, dastarqan molaıdy. Sonymen birge obal-saýapty umytý sekildi jaman ádet paıda boldy. Bizdiń halqymyzdyń bir ereksheligi jıǵan-tergenin toı men qudaıy asqa shashady. Keıbir qudaıy astarda dastarqan máziri toıǵa arnalǵan ba dep qalasyz. Negizi, osy máseleni retteýdiń ýaqyty kelgen sııaqty. Toı men qudaıy asty ulttyq bolmysymyzǵa saı etip, salt-sanamyzǵa negizdelgen ımanı dúnıelerdi kóbirek nasıhattaýmen ótkizýimiz qajet dep oılaımyn. Bizde de toılar men jıyndardaǵy, qudaıy astardaǵy tamaq mázirlerine qatysty máselelerdi bir retke keltirý kerek-aq. Osy máseleler jan-jaqty eskerilý úshin, forýmda Úndeý jarııalap otyrmyz», dedi ol.
Sátbaev qalasynyń Qurmetti azamaty Ábýlaıs Molakovtyń aıtýynsha, ysyrapshyldyqqa qarsy kúresý ońaı bolmaǵan.
2020 jyly 27 qarashada Qaraǵandy qalasyndaǵy Ánet baba atyndaǵy meshitte 50 ımam, 50-60 aqsaqal jınalyp, ysyrapshyldyqty joıýǵa baǵyttalǵan jınalys ótti. Osy jyldyń jeltoqsan aıynda Sátbaev qalasynda ár rýdyń aqsaqaldarynyń basyn qosyp, Qaraǵandyda bolǵan máseleni jetkizedi. Sol ýaqytta tipti búgingi kúnge deıin osy usynysqa kelispegen azamattar bar. Biri «Imamdar dastarqanyńdy bılemeıdi, dastarqanyńdy bıleıtin sol áýlettiń úlkeni aqsaqaly» dese, ekinshisi «Baıaǵyda Saǵynaıǵa as bergen» dep qarsy shyqqan.
Ajal jas talǵamaıdy. Dúnıeden ótken 80-90 jastaǵy adam bolsa birsári, keıde jas adam, bireýdiń jalǵyzy ketip jatady. Qalaı sol jerge baryp, tamaq iship, áńgime aıtyp otyrady?! Anasy shashyn julyp, kelini betin jyrtyp jatqanymen jurttyń sharýasy joq. Qazir qarasańyzdar janazadan keıin búkil 100 -150 adam topyraq salýǵa qabirdiń basyna barady. Qabirdiń basynan kelgennen keıin dám tatýǵa kelip jatady. Neden qur qaldy? Kelesi aptada beısenbisin, jetisin berip jatqanda da kelýge bolady. Malyńdy soı, janazańdy atqar, qonaqasyńdy ber, qabirshińdi qarsy al, jetisin, qyrqyn ber, oǵan qarsylyq joq. Al dál adam ólip qalǵan kúni japatarmaǵaı dámge barý durys emes.
Sátbaev qalasyndaǵy Balmaǵambet Balqybaıuly atyndaǵy meshitte dastarqanǵa jeti túrli dám saldyrady. Biraq bul ıgi áreketti ózgeler ilip áketpeı otyr. Forýmǵa qatysýshylar kónbegenderge arnaıy komıssııa múshelerin saılaý kerektigin aıtady. Onyń ishinde ákimshilikten, mılısııadan, ımamdar, sózi ótimdi aqsaqaldar bolý kerek. Olar meshitti, dámhanalardy aralap, túsindirý jumysymen aınalysý kerek deıdi.
Ysyrapshyldyqqa jol berýde áıelderdiń de kinási bar kórinedi. Meıramhanaǵa barǵanda ondaǵy ákimshilik «áıel adam kelsin» dep aıtady. Sebebi er adam tapsyrys berse, sońynan áıeli kelip óziniń degenin jasaıdy. Keıbir qudaıy asta aq jaýlyqtylar qymbat meıramhana tańdap, dastarqan jaıǵanda «olaı isteımiz, bulaı isteımiz, kimnen kembiz» dep ysyrapshyldyqqa jol beredi. As jelinbeı qalady. Sońynda ysyrap bolyp, qoqysqa tógilip jatady. Sondyqtan áıeldermen de ortaq til tabysý kerek-aq.
Jezqazǵan qalasy Analar keńesiniń múshesi О́rken Qabeshqyzy «Dańǵazalyqty qoıý kerek, bul toı emes, qaıǵy. Úlken asta áıelder jyrtys berý joralǵysyn múldem doǵarsa, berilgen jyrtysy kádege de aspaıdy. Qytaıdyń arzan shúberegin satyp alyp, kórshi eldiń qaltasyn toltyrǵannan ne utamyz» dep oryndy pikir aıtty.
Adamdy jerleýde belgili bir tártip saqtalý kerektigi aıtyldy.
Býrabaıda ótken IV Ulttyq quryltaıǵa qatysyp kelgen «Qazaqmys» korporasııasy Ardagerler keńesiniń tóraǵasy Tólegen Nurmaǵambetuly rýǵa bólinip, ár tóbeniń basyna ólgen adamdy jerlep, beıit salǵandardy synady. «Keleshekte aýylsharýashylyǵy damıdy, óndiris damıdy. Erteń bul úrdis jalǵasa berse Jezqazǵanda 15-20 jyldyqta tóbe qalmaıdy. Erteń marqumdardy qazyp alyp, basqa jerge jerlemeıdi ǵoı. Meshittiń ımamy, ákimshilik bolyp osyny qolǵa alyp, toqtatý kerek», dep zırattyń bir jerge ornalasyp, qorshalýy kerektigin eskertti.
Forým sońynda «Ult uıasy Ulytaý óńiriniń jurtshylyǵy Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń kótergen ysyrapshyldyqqa jol bermeý máselesin tolyǵymen qoldap, ólikti jóneltýde bolsyn, toı-jıyn jasaǵanda baı da, kedeı de bolyp asyp-taspaıyq degen usynysty qabyldady.
Qudaıy astarda as mázirine: baýyrsaq, jeti nan, qurma, órik ne meıiz, qant, kámpıt, sary maı ne qaımaq, shaı, et pen kúrish bolsyn degen usynys qabyldansyn. Janaza namazynda mıtıng jasalmaıdy. Máıitti jerlemeı dám berilmeıdi, jyrtys, oramal taratylmaıdy. Barlyq aýdan qalalardyń aqsaqaldary men ımamdaryna bul as mázirin saqtamaı, ysyrapqa jol beretin jerden aýlaq bolýyn nıetteımiz», dep oblys jurtshylyǵyna arnalǵan úndeý qabyldady.
Ulytaý oblysy