Astanada «Stereotıptersiz psıhıkalyq densaýlyq: Shızofrenııa týraly neni bilý kerek?» degen taqyrypta dóńgelek ústel otyrysy ótti. Is-shara Dúnıejúzilik shızofrenııa týraly aqparattandyrý kúnine oraı uıymdastyrylyp, «Gedeon RichterKZ» JShS men Niettes áleýmettik-azamattyq alańynyń qoldaýymen ótti.
Dıskýssııanyń moderatory — QR Prezıdentijanyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııanyń múshesi Nazym Janǵazy boldy.
Shızofrenııa – sozylmaly psıhıkalyq dert, oltýraly qoǵamda áli kúnge deıin kóptegen jańsaqpikir men qorqynyshtar bar.
Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń derekterine sáıkes, álemde shamamen 24 mıllıon adam shızofrenııamen ómir súredi eken, bul árbir 300 adamnyń biri, al eresekter arasynda – árbir 222 adamnyń biri(0,45%). Qazaqstanda bul dıagnozben shamamen 40 myń adam ómir súrip jatyr.
Aýrý, ádette, 20-29 jas aralyǵynda baıqalady jáne adamnyń ómir sapasyna, qarym-qatynasyna, áleýmettik beıimdelýine edáýir áser etedi. Dárigerlerdiń aıtýynsha, shızofrenııa belgileri alǵash baıqalǵannan keıin naýqastar psıhıatrııalyq kómekke orta eseppen 10-15 jyldan keıin ǵana júginedi. Bul – dıagnozdan qorqý, «tirkeýge qoıý» týraly mıfter men qoǵamdyq aıyptaýdan týyndaǵan úreı saldarynan bolsa kerek.
«Gedeon Richter KZ» JShS ortalyq júıke júıesi aýrýlaryn emdeýge arnalǵan terapııa salasyndaǵy zertteýler men ázirlemelerdi qoldaıdy. Biz aqparattandyrýdy qabyldaý men kómektiń alǵashqy qadamy dep sanaımyz. Aǵartýshylyq jumystar júrgizip, sarapshylar qaýymdastyǵyna demeý kórsetemiz, shızofrenııaǵa qatysty stereotıptermen kúresemiz. Tıimdi em, psıhoáleýmettik qoldaý jáne jaqyndarynyń qatysýy – pasıenttiń beıimdelýi men ómir sapasyn arttyrýda sheshýshi ról atqarady», - dedi «Gedeon Rıhter Qazaqstan» kompanııasynyń bas dırektory Pavel Hegaı.
Dıagnozdyń aýyrlyǵyna qaramastan, ýaqytyly dıagnoz qoıylyp, durys emdelgen jaǵdaıda,naýqastardyń keminde úshten biri turaqty remıssııaǵa qol jetkizip, tolyqqandy ómir súre alady.
Respýblıkalyq psıhıkalyq densaýlyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵynyń bas dırektory Altynaı Esqalıevanyń aıtýynsha, Qazaqstanda shızofrenııa dıagnozy 39 373 adamǵa qoıylǵan.
«Shızofrenııa – kúrdeli, biraq basqarýǵa bolatyn dert. Erte anyqtaý men ýaqtyly em aýrýdy baqylaýǵa alýǵa, pasıenttiń ómir sapasyn jaqsartýǵa múmkindik beredi. Terapııa negizin antıpsıhotıkalyq dáriler quraıdy. Sonymen qatar kognıtıvti-bıhevıoraldy terapııa, psıhoáleýmettik qoldaý, jumysqa ornalasýǵa jáne eńbek qyzmetin saqtaýǵa járdemdesý, beıimdelý trenıngteri, otbasy músheleriniń emge qatysýy tıimdi ekenin kórsetti. Qoǵam tarapynan qoldaýmen túsinistik – naýqastyń áleýmettik beıimdelýinde asa mańyzdy», — dedi ol.
Pasıentter Respýblıkalyq psıhıkalyq densaýlyqǵylymı-praktıkalyq ortalyǵynan jáne elimizdiń 20 aımaǵyndaǵy óńirlik ortalyqtardan kásibıkómek ala alady.
«Keıde adamdar dıagnozdan, aýrýdyń ózinen de qatty qorqady. Keıbiri mamandardyń kez kelgen kómeginen múlde bas tartady. Mundaı jaǵdaıda stıgmadan týyndaǵan qorqynysh ómirge qaýip tóndirýi múmkin», — dedi dóńgelek ústel otyrysy barysynda Dúnıejúzilik psıhıatrııalyq qaýymdastyqtyń Shyǵys Eýropa elderindegi (10-aımaq) ókili, joǵary sanatty psıhıatr-dáriger, medısına ǵylymdarynyń kandıdaty Nıkolaı Negaı.
Mundaı qoǵamdyq reaksııanyń bir sebebi – aýrýdyń sebebi men sol sáttegi jaǵdaıy, zamanaýı emdeý tásilderi men pasıentterdiń quqyqtary týraly aqparattyń azdyǵy.
«Búginde durys tańdalǵan terapııamen, onyń ishinde úshinshi býynnyń zamanaýı antıpsıhotıkteri arqyly naýqastardyń úshten biri turaqty remıssııaǵa jete alady. Bul dáriler sımptomdardy basyp qana qoımaı, kognıtıvtik jáne áleýmettik fýnksııalardy qalpyna keltirýge de kómektesedi. Dıagnoz kóbine aýrýdyń kesh satysynda qoıylatynyn eskersek, ınnovasııalyq terapııanyń qoljetimdiligin qamtamasyz etý jáne ony memlekettik baǵdarlamalarǵa engizý – adamgershilik pen qoǵamnyń densaýlyǵyna uzaq merzimdi ınvestısııa dep bilgen jón», — deıdi Astana qalasy Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń shtattan tys bas psıhıatry Elena Polıenko.
Shızofrenııa jáne onyń terapııasy týraly qoǵamnyń aqparattaný deńgeıiniń tómen ekenin 200 qazaqstandyqtyń qatysýymen júrgizilgen anonımdi saýalnama nátıjeleri de kórsetip otyr. Zertteý nátıjeleri dóńgelek ústel otyrysy aıasynda usynyldy.
Saýalnamaǵa qatysqandardyń 52,8%-y shızofrenııa týraly estigenimen, naqty málimet bilmeıtinin aıtty.
Respondentterdiń shızofrenııa dıagnozy bar adamdardyń múmkindikteri týraly pikirleri bylaısha órbidi: 22,3%-y durys emmen adam tolyqqandy ómir súre alady dep esepteıdi; 39,4%-y – bul múmkin, biraq shekteýlermen; 26,4%-y – bul belsendi áleýmettik ómirmen úılespeıtin aýyr dert dep sanaıdy.
Sonymen birge, kópshilik durys terapııa jaǵdaıynda mundaı dıagnozy bar adamdartolyqqandy ómir súre alady degen paıymda: 26,3%-y munyń basty sharty – emdelý dep sanasa, 36,8%-y – belsendi ómir súrýi múmkin, biraq belgili bir shekteýlermen deıdi.
Sondaı-aq, saýalnama nátıjesi kópshiliktiń dárigerlerge degen senimi joǵary ekenin kórsetti: qatysqandardyń 65,5%-y jaqyndarynda psıhıkalyq aýytqý baıqalsa, eń aldymen mamanǵa júginetinin aıtty.
Mentaldyq aýytqýy bar adamdarǵa degen kózqaras ta janashyrlyqty kórsetedi: 37,4%-y olarmen qalaı durys sóılesý kerektigin bilmese de, empatııa sezinetinin jetkizdi; 21,6%-y beıtarap kózqarasta, ondaı adamdarǵa tek qoldaý qajet dep biledi. Alaıda, 25,3%-y áli de kúmánmen qarap, jaısyzdyq sezinetinin moıyndady.
Respondentterdiń kópshiligi úreı men stereotıpterdi azaıtýǵa psıhıatr-dárigerlerdiń ashyq suhbattary, BAQ-taǵy shynaıy ári senimdi aqparat pen naqty adamdardyń ómirinen alynǵan oqıǵalar kómektesedi dep esepteıdi. Sondaı-aq, aldyn alý men aǵartý jumystarynyń balalyq shaqtan bastalýy mańyzdy ekeni aıtyldy.
Is-shara qatysýshylary psıhıkalyq aýytqýlar týraly mıfterdi tek ashyq dıalog, aqparattandyrý jáne qoldaý arqyly joıýǵa bolatynyna kelisti.
Qazirgi psıhıatrııa – bul erikti túrde kórsetiletin, ambýlatorlyq jaǵdaıda júrgiziletin, stıgma men úreısiz, izgilikti kómek.