Tamyry tereń, tuǵyry berik túsinistik

Aqtóbe óńirinde toqsanǵa jýyq ulttyń ókilderi bir atanyń balasyndaı tatý-tátti ómir súrýde. 2014 jyldyń 1 qańtaryna berilgen statıstıkalyq derekter boıynsha oblys turǵyndarynyń shamamen 81 paıyzyn qazaqtar, 12,5 paıyzyn orystar, 2,9 paıyzyn ýkraındar, 1,1 paıyzyn tatarlar jáne 2,5 paıyzyn basqa etnos ókilderi quraıdy. Orystar men ýkraındardyń deni oblys ortalyǵynda, Áıteke bı, Alǵa, Qarǵaly, Qobda jáne Hromtaý aýdandarynda turady. Tatarlar Mártók, Hromtaý jáne Muǵaljar aýdandarynda qonystanǵan. Belarýster men káristerdiń basym bóligi oblys ortalyǵyna taban tiregen. Nemis ultynyń ókilderi Aqtóbe qalasy men Mártók, Qarǵaly aýdandarynda ómir súrýde. Alǵa aýdanyndaǵy Bolgarka aýylynda budan bir ǵasyrdaı ýaqyt buryn negizinen biryńǵaı bolgarlar tútin tútetip, tirshilik keshken. Jalpy, óńirdi mekendeıtin osynshama ult ózara aralasyp, aǵaıyn-dostyǵyn nyǵaıtty, tatýlyqtyń tamyryn tereńge jiberip, ózara qudandaly bolyp ketkenderi de jeterlik. Joldas NURShIN, Aqtóbe oblystyq Qazaqstan halqy Assambleıasy hatshylyǵynyń meńgerýshisi. Elbasy bastamasymen quryl­ǵan Qazaqstan halqy Assambleıasy ultaralyq tatýlyq pen birliktiń, ózara dostyqtyń burynnan qalyp­tasqan tuǵyryn bekite tústi. 2015 jyldy Prezıdenttiń Qazaqstan halqy Assambleıasy­nyń jyly dep jarııalaýynda úlken mán bar. Muny elimizdegi ult­aralyq tatýlyq pen birlikti, dostyq pen yntymaqtastyqty burynǵydan góri de tereńdete túsýdiń qadamy dep baǵalaýǵa ábden bolady. Basty ıdeıa – «Meniń elim – Máńgilik El» qaǵıdasy bolýy da zańdy. Elimizdi mekendegen barlyq ulttyń bas­ty ustanymy da osy «Máńgilik El» bolý ekeni sózsiz. Máńgilik El – aqı­qatty bildiretin ıdeıa, bul bizdiń naqty josparlardy is-júzine asyrý arqyly únemi alǵa basýǵa baǵdarsham ispetti maǵynaly maqsat. Osydan 20 jyl buryn Qazaqstan halqy Assambleıasynyń oblystyq fılıaly ashylyp, aımaqtaǵy ulttar men ulys­tardyń ókilderi óz ana tilin, salt-dástúri men tarıhyn zerdelep, ulttyq mádenı shara­laryn ótkizýge múmkindik aldy. Bul isti odan ári jetildirý maqsa­tynda oblystyq mádenıet basqarmasy janynan «Dostyq úıi» uıymdastyryldy. Al 2009 jyldyń qyrkúıeginde Aqtóbede «Dostyq úıiniń» sal­tanatty ashylý rásimine Elbasynyń ózi qatysýyn aqtóbelikter áli kúnge maqtanysh sezimimen eske alady. «Dostyq úıindegi» etnomádenı birlestikterdiń qatary jyl­dan-jylǵa kóbeıip keledi, olar­dyń kórkemónerpazdyq shyǵar­mashylyq aıasy keńeıe túsýde. Mundaǵy «Dostyq» balalar shyǵar­­mashylyǵy stýdııasynda mýzy­kalyq, teatr, qolóner, horeo­­grafııalyq úıirmeler jumys isteıdi jáne etnomádenı birles­tikterdiń shyǵarmashylyq ujym­dary – hor, án-bı ansambl­deri, horeografııalyq toptar, drama­lyq top, folk­lorlyq-etno­grafııalyq ansamblder halyq­qa qyzmet etedi. Tatar-bashqurt­tardyń «Iаzgy mońnar» halyq­tyq án-bı ansambli, nemis­terdiń «Faılhen» halyqtyq hory, ýkraın­dardyń «Oksana» halyqtyq hory, «Barvınok» ýkraın úlgili balalar folklorlyq ansambli, káristerdiń «Chhınson» halyqtyq bı ansambli, orystardyń «Radýga-Prestıj» halyqtyq bı ansambli jáne «Rýsskaıa pesnıa» halyqtyq hory, qazaqtardyń «Dostyq sazy» halyqtyq folklorlyq-etnografııalyq ansambli jáne «Jastyq» halyqtyq bı ujymy qashanda mádenı sharalardyń sánin keltirip, saltanatyn arttyrady. Dostyq qarym-qatynas ornatý jáne tájirıbe almasý úshin etnomádenı birlestikter músheleri alys-jaqyn shetelderge baryp, halyqaralyq, respýb­lıkalyq festıvaldarǵa, konferensııalarǵa, forýmdarǵa, semınarlarǵa, trenıngterge jáne sheberlik-synyptaryna qatysady. Mysaly, «Shekaralas aımaqtar festıvali», «Mádenıet úndestigi», «Drýjba bez granıs», «Tatar mońnary», Qazan qalasyndaǵy «Sabantýı» dúnıejúzilik tatarlar kongresi, Qostanaı qalasyndaǵy ýkraın shyǵarmashylyǵy festı­vali, Oral qalasyndaǵy Saro­chınskıı jármeńkesi, «Aımaqtar alamany», «Irtysh mońy», Kók­shetaý qalasyndaǵy «Poıýshaıa polonııa» baıqaýlary jáne basqa respýblıkalyq telejobalar etnostar dostyǵy men tatýlyǵyn nasıhattaýǵa yqpal etýde. Jalpy, óner ultqa, halyqqa bólinbeıdi. Joǵary atalǵan óner ujymdarynyń repertýarlarynda qazaq ánderine basymdyq beriledi, ózge ulttardyń ánderi men bıleri oryndalady. О́ner halyqty jaqyndastyrady. Árıne, bul baǵytta tek óner salasyndaǵy is-sharalarmen ǵana shektelip qalýǵa bolmaıdy. Keńes Odaǵynyń Batyry Álııa Moldaǵulovanyń erligine 70 jyl tolýy qarsańynda etnomádenı birlestikter arasynda «Dostyq álemdi saqtaıdy» atty oblystyq festıval ót­kizildi. «Memlekettik rámizder – teńdigimniń aıǵaǵy» taqyrybynda ótkizilgen dóńgelek ústeldiń jastarǵa berer taǵylymdyq máni mol boldy. Dóńgelek ústelde árbir azamattyń respýblıkanyń memlekettik rámizderin bilip, qurmetteýge mindetti ekendigi jastardyń jadyna salyndy. Sondaı-aq, «Ekstremızm, terrorızm – kópshilikke zııan» taqyrybynda dóńgelek ústel uıymdastyrylyp, onda qazirgi tańda álemde túbegeıli zerttelmegen ózekti problemalardyń biri bolyp tabylatyn ekstremızm týraly keńinen talqylandy. «Dostyq úıindegi» 19 etno­mádenı birlestiktiń jeteýinde «Jeksenbilik» mektepter jumys isteıdi. «Jeksenbilik» mektep oqýshylarynyń til oqyp-úırenýine barlyq jaǵdaılar jasalǵan. Muǵalimder oqýshy­larǵa til úıretýi úshin jylma-jyl qajetti oqýlyqtarmen qamtamasyz etilip otyrady. Oqý­shylardyń rýhanı múmkin­dikterin ashý, ıntellektisin baıytý, memlekettik tilge degen qyzyǵýshylyqtaryn, qazaq tiliniń qadir-qasıetin arttyrý, jeke shyǵarmashylyq qabiletterin damytý osy mektepter jumysynyń negizgi ózegine aınalyp otyrǵanyn aıtý lázim. Jastar – táýelsiz memleke­timizdiń bolashaǵy, egemendi eli­mizdiń erteńi. Sondyqtan, jas­tar saıasaty bizdiń qyzmetimizdiń mańyzdy býyny bolyp tabylady. Qazaqstandyq patrıotızm men toleranttylyqtyń qozǵaýshy kúshi bolyp tabylatyn jastar saıasatyn jetildirip, olardyń deńgeıin kóterý maqsatynda 2014 jyly jas­tarmen jáne balalarmen jumys bólimi ashyldy. Etnosaralyq kelisimdi nyǵaıtýda jastardyń rólin kúsheıtý, memlekettik jas­tar saıasatyn aımaqtaǵy etno­mádenı birlestikter arasynda túsindirý maqsatynda cheshenderdiń «Sınkeram», tatar-bashqurt etnomádenı birles­tiginiń «Chak chak paty», «Ochpochmak paty», jas­tar keshi, kezdesýler jáne taǵy basqa sharalar ótkizilip turady. Qoǵamdaǵy ultaralyq jáne kon­fessııaaralyq kelisimdi nyǵaıtý patrıotızmdi qalyptastyrý, salt-dástúrdi saqtaý, bizdiń baı tarıhymyzdy qurmetteýge jas urpaqty tárbıeleý jumystaryna baǵyt­talyp uıymdastyrylatyn sharalar 19 etnomádenı birlestik jumysynyń altyn arqaýy bolyp tabylady. Sondaı-aq, jetim balalar men tolyq emes otbasynan, kópbalaly jáne turmysy tómen otbasylardan shyqqan balalarǵa arnalǵan «Sen jalǵyz emessiń» aksııasy aıasynda oblystyq «Dostyq úıi» «Kámeletke tolmaǵandardy beıimdeý ortalyǵynda» mádenı, qamqorlyq sharalary da turaqty ótkiziledi. Aqsaqaldar keńesi jas­tardyń rýhanı-mádenı tárbıege arnalǵan jobalaryn iske asyrý jolynda salt-dástúrdi, otbasylyq muralardy jáne belsendi ómir saltyn nasıhattaýǵa uıytqy bolyp keledi. Mundaı mádenı-kópshilik, tarıhı-tanymdyq sharalar Qazaqstan halqy Assambleıasynyń 20 jyldyǵy aıasynda burynǵydan da salmaqty jáne qyzǵylyqty uıymdastyrylatyn bolady. Osy oraıda, aldaǵy ýaqytta EMB ókilderiniń arasyndaǵy HVI ob­lystyq «Halyq dostyǵy», «Qazaq­stan – dostyqtyń mekeni» atty I respýblıkalyq etnostyq mádenıet festıvalderin ótkizý kózdelýde. Keńes Odaǵynyń Batyry Á.Mol­daǵulovanyń 90 jyldyǵyna oraı hor ujym­darynyń arasynda «Pesnı voennyh let» atty oblys­tyq festıval-baıqaýy uıym­das­tyrylmaq. Qazaqstan halqy Assambleıasynyń 20 jyldyǵyna oraı «Pesnıa bez granıs» atty halyqaralyq vokaldyq baıqa­ýyn ótkizýdi oılastyrýdamyz. Qazaqstan halqy Assambleıasy jyly merekesi aıasynda Tuńǵysh Prezıdent kúnine arnalǵan EMB shyǵarmashylyq ujymdary arasynda ótkiziletin «Mádenıet úndestigi» atty V halyqaralyq festıvali de óńirdi mekendegen etnostardy jaqyndastyryp, tatýlyq tuǵyryn bekite túsetin shara bolady dep oılaımyz. Sońǵy jyldary, óńir­lik erek­shelikterdi eskere otyryp­, ob­lystyń etnos­ara­lyq qa­tynas­­­­tary men etnode­mo­gra­fııa­lyq jaǵ­daılary salasyna taldaý ju­mys­taryn uıymdastyrý úshin Aqtó­be qalasyndaǵy joǵary oqý oryndary­ bazasynda oblys­tyq Assam­b­leıa­nyń ǵylymı-saraptama to­by qu­ryldy. Jyl saıyn táýel­siz zertteý ortalyqtary men qoǵam­­dyq uıymdardy, oblystyq QHA-nyń ǵyly­mı-saraptama toby múshe­lerin tartý arqyly áleýmettik zertteýlerdi uıymdastyrý boıynsha jobalardy qarjylandyrýǵa tıisti qarajat bólinip keledi. Oblystaǵy Qazaqstan halqy Assambleıasy qyzmetinde óńirlik deńgeıdegi etnosaıasatty jetildi­rý jáne júzege asyrýdyń negizgi arnalary táýelsizdikti nyǵaıtý­ǵa, memlekettilikti ornyqtyrý­ǵa, Qazaqstan azamattarynyń taǵ­dyrlastyǵyna negizdelgen ortaq qundylyqtar júıesin qalyp­tastyrýǵa, Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamy ıdeıalaryn dáıekti taratýǵa baǵyttalǵan. Jańa qazaqstandyq patrıotızmdi, ulttyq-memlekettik biregeılikti jáne ulttyq birlikti nyǵaıtý, azamattardy patrıotızm, teń quqylyq jáne jaýapkershilik, toleranttylyq pen el birligi, memleketke senim, el úshin jáne onyń jetistikteri úshin maqtanysh rýhynda tárbıeleýge, Qazaqstannyń ulttyq tarıhy, mádenıeti, memlekettiligi, Uly Dalanyń tarıhı murasynyń saqtalýy men onyń Eýrazııa tarıhyndaǵy orny men róli týraly bilimdi taratý jáne etnostardy qazaqtyń ulttyq dástúrlerimen, ulttyq ózindik ereksheligin odan ári tanystyrýǵa arnalǵan is-sharalary belgilengen. Assambleıanyń 20 jyldyǵy bul qurylymnyń mereıtoıyn atap ótýmen ǵana shektelmeıdi, osy kezeń ishinde elimizde beı­bit­shilik pen kelisimdi saqtap qalý baǵytynda jasalǵan jumys­tardyń qorytyndysy shyǵa­rylady, aldymyzǵa jańa mindet­ter belgilenedi dep oılaı­myn. Qazaqstan halqy Assam­bleıasy jyly bizderge úlken jaýap­ker­shilik, zor senim júkteıdi. AQTО́BE.