Urpaǵyna baryn bergen ultymyz balany ómirdiń máni men sáni, jalǵasy kóredi. Bul murat memleket mıssııasynda kórinis taýyp otyr ma? Úkimet deńgeıinde elimizdiń erteńi bolar búgingi býynǵa qandaı jaǵdaı jasalyp jatyr? Nátıjeler neni kórsetedi? Balalar kúni qarsańynda shaǵyn sholý arqyly joǵarydaǵy suraqtarǵa jaýap tabýǵa tyrystyq.
Quqyq. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasymen úsh jyl buryn Balalar ál-aýqatynyń ındeksi engizildi.
«Qazaqstan balalary» onkúndigi aıasynda Oqý-aǵartý mınıstrligi 2024 jylǵa arnalǵan Balalar ál-aýqaty ındeksiniń aldyn ala qorytyndylaryn shyǵardy. Sol qorytyndylarǵa qarasaq, bıyl erekshe nazar aýdarylǵan basty baǵyttyń biri – balalardyń quqyqtyq jaǵynan qorǵalý deńgeıi boldy. Jınaqtalǵan derekterge sáıkes, bul kórsetkish 90%-ǵa jetip, ótken jylmen salystyrǵanda turaqty oń dınamıkany kórsetip otyr. Áleýmettik zertteýler nátıjesinde oqýshylardyń basym bóligi óz quqyqtaryn bilip, olar buzylǵan jaǵdaıda qaıda júginý keregin jaqsy túsinetinin kórsetken.
Oqý-aǵartý mınıstrliginiń málimdeýinshe, kórsetkishtiń ósýi aldyn alý jáne aqparattyq túsindirý sharalarynyń kóptep qolǵa alynýymen baılanysty. Atap aıtqanda, osy jyldyń basynan elimizdiń barlyq mektebinde balalardyń quqyqtyq saýattyn arttyrý, quqyq qorǵaý júıesine senimin nyǵaıtý maqsatynda «Men óz quqyǵymdy bilemin» aqparattyq aıdary iske qosyldy.
Bıylǵy oqý jylynda balalardyń jaǵdaıyn jaqsartýǵa, ásirese áleýmettik qoldaý men qaýipsizdigin kúsheıtýge baǵyttalǵan úsh negizgi zań qabyldandy. Sonyń nátıjesinde, Qazaqstanda alǵash ret jetim jáne ata-anasynyń qaraýynsyz qalǵan balalar úshin tálimgerlik ınstıtýty quryldy. Balalar qaýipsizdigin qamtamasyz etý baǵytynda zańǵa 94 (toqsan tórt) ózgeris endi. Balaǵa qatysty jasalǵan zorlyq-zombylyq úshin jaýapkershilik kúsheıtildi. «111» baılanys ortalyǵynyń qyzmeti bekitildi. Bala quqy boıynsha óńirlik ýákilder ınstıtýty paıda boldy. Sonymen qatar jetim balalar men ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalardy qoldaý jóninde mańyzdy qadamdar jasaldy. Olardyń otbasynda ómir súrý jáne tárbıe alý jaǵdaılaryn jaqsartý maqsatynda kásibı qabyldaýshy otbasy engizildi. Al qamqorshylyq organdary mamandarynyń shtat sany – 5 myń balaǵa keminde bir maman bolyp belgilendi.
Qaýipsizdik. «Keleshek mektepteri» ulttyq jobasy aıasynda salynǵan bilim oshaqtarynda qaýipsizdik júıesi kúsheıtilgen. Mektepter zamanaýı beınebaqylaý jáne ǵımaratqa kirip-shyqqandardy qadaǵalaý júıelerimen qamtamasyz etilgen. Bastaýysh jáne joǵary synyptar bólek bloktarda oqıdy.
2024–2025 oqý jylynan bastap, elimizdiń barlyq balabaqsha, mektep jáne kolledjinde 1 qyrkúıekten bastap balalarǵa qorǵaný negizderi boıynsha oqytý sabaqtary uıymdastyrylady. Osyǵan oraı Oqý-aǵartý mınıstrligi «Jeke bas qaýipsizdigi» taqyrybynda 130 sabaq ázirledi. Bul sabaqtyń maqsaty – balalardyń boıynda jeke qaýipsizdigin qorǵaýǵa qatysty sanaly jáne jaýapty qarym-qatynas qalyptastyrý, sondaı-aq tótenshe jaǵdaılarda áreket etýge daıyndaý. Osy sabaqtarda balalarǵa olardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin qajetti bilim men daǵdylar ǵana emes, sondaı-aq áleýmettik jaýapkershilik pen quzyrettilik týraly túsindiriledi. Sabaq apta saıyn synyp saǵaty aıasynda 10 mınýt shamasynda ótkiziledi. Bir taqyryp jylyna úsh ret qaıtalanady. Sabaq barysynda praktıkalyq keńester, oıyndar, oqytýdyń ınteraktıvti ádisteri, demonstrasııalar, beınerolıkter, materıaldy barlyq jastaǵy balalar úshin qoljetimdi jáne túsinikti etýge kómektesetin praktıkalyq oqytýdyń basqa da nysandaryn qoldaný usynylady.
Osy qadamdarǵa qosa Oqý-aǵartý mınıstrligi men Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń birlesken jumysy nátıjesinde bilim berý uıymdaryndaǵy balalardyń tamaqtaný standarttary qaıta ázirlendi. Bul da balalardyń qaýipsiz ári jaıly ortada sapaly bilim alýyna baǵyttalǵan.
Jaıly jaǵdaı. Joǵaryda atalǵan ulttyq joba balalardyń turǵylyqty jerine qaramastan, zaman talabyna saı jaǵdaıda sapaly bilim alý múmkindigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Bul mektepterdiń jartysyna jýyǵy aýyldyq eldi mekenderde salynyp jatyr. Osylaısha, 200 myńnan astam aýyl balasyn zaman talabyna saı jaıly bilim berý ortasymen qamtamasyz etý josparlanǵan. Mundaı bilim ordasynda kólemi tıptik jobalarǵa qaraǵanda 15-20%-ǵa úlken, al tehnıkalyq jaraqtanýy jaǵynan 4 esege artyq. Mektepterde robottehnıka kabınetteri, STEM-zerthanalar, horeografııa zaldary, kovorkıng aımaqtary, 4 sport zaly bar, zamanaýı pándik kabınetter, alǵashqy áskerı daıyndyq úshin arnaıy ashyq alańdar qarastyrylǵan. Ulttyq joba sheńberinde salynǵan barlyq mektep zamanaýı jıhazdarmen jáne oqý qural-jabdyqtarymen jabdyqtalyp, árbir oqý kabıneti úshin qajetti tehnıkalyq quraldar jıyntyǵy qamtamasyz etilgen. Bunyń barlyǵy ustazdardyń jumysyn jeńildetip, oqýshylardyń bilim sapasyn kóterýge múmkindik beredi. Sonymen qatar onda ınternet jelisine keminde 100 megabıt jyldamdyqpen qosylý múmkindigi qamtamasyz etiledi. Mekteptiń ár qabatynda kitap qoımasy, oqý zaldary, medıateka, elektrondy kitaphanalar jáne oqýǵa arnalǵan kovorkıng aımaqtary jeke kitaphanalyq keńistik ornalastyrylǵan. Oqýshylardy eńbekke baýlý jáne shyǵarmashylyq áleýetin damytý maqsatynda mektepterde ámbebap sheberhanalar men stýdııalar, sondaı-aq bastapqy kásibı bilim berýge arnalǵan arnaıy jabdyqtalǵan kabınetter qarastyrylǵan. Atap aıtqanda, tigin, aspazdyq, aqparattyq tehnologııa (IT), aǵash sheberhanasy jáne basqa da baǵyttar boıynsha oqý bólmeleri qajetti zamanaýı jabdyqtarmen tolyq qamtylǵan.
Sala mınıstrliginiń deregi boıynsha, Bilim salasyndaǵy qoljetimdilik pen teńdikti qamtamasyz etý Qazaqstannyń 2025 jylǵa deıingi Ulttyq damý josparyndaǵy «Sapaly bilim berý» jalpyulttyq basymdyǵynyń birinshi kezektegi mindeti retinde aıqyndalǵan. Soǵan saı 2021 jyly balabaqsha, mektep, kolledjderge pedagog-assıstent qyzmetine arnaıy shtat engizildi. Pedagog-assıstent PMPK usynymdary nemese bilim berý uıymynyń psıhologııalyq-pedagogıkalyq súıemeldeý qyzmetiniń sheshimi negizinde balanyń synypta (topta) óz betinshe oqý qabiletin qalyptastyrǵanǵa deıin jeke súıemeldeý boıynsha qyzmetter kórsetedi. 2022 jyly erekshe bilim berý qajettiligin baǵalaý erejesi, psıhologııalyq-pedagogıkalyq súıemeldeý erejesi bekitildi. Elimizde mektepke deıingi, orta, tehnıkalyq-kásiptik bilim berýdi damytýdyń 2023–2029 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasynda damý múmkindikteri shekteýli balalardy arnaıy psıhologııalyq-pedagogıkalyq qoldaýmen qamtý nysanaly ındıkatory kózdelgen. 2024 jyldyń qorytyndysy boıynsha qamtý 85% qurady. Bıyldan bastap múgedektigi bar balalar úshin kolledjge túsý kvotasy 1 paıyzdan 10 paıyzǵa ulǵaıtyldy.