L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń janynan qurylǵan qoldanbaly hımııa ınstıtýtynyń ǵalymdary «Qazaqstannyń jupar ıisi» jobasy aıasynda birqatar tabystarǵa qol jetkizip otyr. Ásirese, olardyń jýsannan ıissý óndirýge bolatynyn dáleldep shyqqany kóńil qýantady. Bul ilkimdi is elimizde osy sala boıynsha zaýyt salýǵa jol ashýy múmkin.
Qazaq dalasynda jýsannyń kóptegen túri bar. Bulardyń árqaısysy ózindik erekshe qasıetke ıe ekenin eshkim joqqa shyǵarmaıdy. Qazirgi tańda otandyq ǵalymdarymyz osy ósimdikti zertteý isin júıeli túrde jalǵastyryp, odan túrli ónimder alýdy jolǵa qoıýda. Máselen, qoldanbaly hımııa ınstıtýtynyń mamandary buǵan deıin jýsannan efır maıyn óndirgen. Osyǵan baılanysty qurylym dırektory ári joba avtory, osy baǵytta 13 jyl boıy tynymsyz eńbektenip kele jatqan ǵalym Erlan Súleımen: «Efır maılary elimizde ósetin ósimdikten alynady. Birinshiden, jasandy qospa emes, ol – tabıǵı. Keıbir pnevmonııa, tumaý, allergııa aýrýlaryna qarsy dári-dármek jasaýǵa bolady. Ekinshiden, efır maılary aromaterapııa retinde qoldanylady», deıdi.
Onyń sózine qaraǵanda, ósimdikterden alynǵan efır maıynyń quny shet memleketterde 8 myń AQSh dollaryna baǵalanady eken. Eger osy óndiristi elimizde damytar bolsaq, bul naǵyz tabys kózine aınalar edi.
Ǵalymnyń aıtýynsha, dalamyzdaǵy 400-ge jýyq ósimdik túrinen efır maıyn óndirýge bolady. Ol úshin arnaıy qondyrǵylar qajet. Ony daıyndaý úshin ydysqa tańdap alynǵan ósimdik túrine az mólsherde sý qosylyp, ol 100⁰S-ta qaınatylady. Sodan keıin álgi maı túziledi.
Jýsannan tek efır maıyn alyp qana qoımaı, odan ıissý ázirleý máselesi de ınstıtýt mamandarynyń basty nazarynda tur. Mamandar jýsandy ıissý óndirisine taptyrmas shıkizat dep esepteýde. Bul ósimdiktiń ótkir ıisti qasıetin negizge ala otyryp, 3 jyl kóleminde ter tókken hımıkter osy aralyqta túrli ónim daıyndap shyǵardy. Qazirgi tańda atalǵan ósimdikten jasalǵan ıistendirgishterdi medısınalyq mekemeler qoldana bastaǵan. Ony jaǵymsyz ıisti joıýǵa, bakterııalardyń taraýyna jol bermeýge paıdalanýda.
Taǵy bir aıta keter jaıt, ınstıtýt qyzmetkerleri – 40 gradýsta qatpaıtyn suıyqtyq jasaǵan. Onyń quramynda da jýsan qospasy bar. Muny arnaıy qutyǵa quıyp, avtokólikterdiń ishine qoısa, jaǵymdy ıis shyǵaryp turady. Búginde ınstıtýt ǵalymdary atalmysh jobalardy zerthanadan óndiriske baǵyttaý qajettigin aıtady. Sondaı-aq, olar AQSh, Fransııa jáne basqa da elderdiń ónertapqysh-ǵalymdarymen tyǵyz baılanysta.
Aıta keteıik, qoldanbaly hımııa ınstıtýty L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ-de ǵylymı keńestiń 2011 jylǵy 31 naýryzyndaǵy №8 sheshimi negizinde qurylyp, óz qyzmetin jaratylystaný ǵylymdary fakýlteti janynda júrgizip keledi. Ol 2013-2014 jyldary atalmysh oqý ornynyń ǵylymı ortalyqtary arasynda joǵary sanatqa ıe bolǵan.
Joldybaı BAZAR,
«Egemen Qazaqstan».