Táńirim adam-pende qareketine jaratsyn, qınalmaı qarpyp iship-jesin dep, jerdiń asty-ústine mol qazynany bergen-aq qoı. Aqıqatyna kelsek, sol baılyqtyń keıbiriniń túbi kórine bastaǵany ras. Bizde ǵana emes, tórtkúl dúnıede de.
Ásirese sý máselesiniń túıini shıelenisip bara jatqany shyndyq. Bul týraly Memleket basshysy aıtýdaı aıtyp keledi. Arnaıy mınıstrliktiń shańyraǵyn kóterip, jurt isin jumylyp isteýge jol ashty.
Emdik qasıeti bar shıpaly sýlar qazaq topyraǵynda da barshylyq. Sonyń biregeıi Ońtústiktegi – Saryaǵash shıpa sýy. Onyń baǵasyna jetken ult jaqsylarynyń sózderi kókeıde syńǵyrlap tur. Halqynyń adal uly Baýyrjan Momyshuly jyl qurǵatpaı Saryaǵashqa baryp turǵan. Qarapaıym bólmede, qarapaıym adamdardyń qatarynda jatatyn bolǵan.
Qara sózdiń has sheberi, klassık jazýshy Muhtar Áýezov: «Búkil odaq kóleminde jerden shyqqan mıneraldy sýlar kóp bolǵanmen, Borjomǵa jeter sý joq. Saryaǵashtyń sýy sol Borjomnan dámdiligi jaǵynan da, emdiligi jaǵynan da artyq bolmasa kem emes» dep shyndyqtyń shyraıyn kirgizip aıtqan.
Bir zamandary «Saryaǵash» dep atalǵan bir ǵana shıpajaı bolsa, qazir túrli keremet attardy mańdaıshasyna jarqyratyp jazyp qoıǵan seksenge taıaý shıpajaı jumys isteıdi eken. Buǵan qosa, dúkenderde samsap turǵan gazdy, gazsyz «Saryaǵash» sýlary jáne bar. Sonda bárine Saryaǵashtyń emdik sýy jetip jatyr ma? Ol bir kezderi sarqylyp qalmas pa eken? Kemeri tómendep, tipti tartylyp jatqan ózen-kól, bulaq az ba?
Iá, sapasy syn kóterip, kókeıge kúdik keltirmese, kópten paıda bolmasa, zııan joq ekeni belgili. Degenmen keıbirinde sapa san soqtyryp, tamaǵy tatymsyz, qyzmet kórsetý jaǵy aqsap, qara dúrsin qalypta qalatyny qalaı? Qazir baǵasy baıypty, qyzmeti júıeli ózbek aǵaıyndardyń Saryaǵashpen qatar jatqan shıpajaılary, emdeý oryndary ańyzǵa aınalyp bara jatqandaı. Aǵaıyndar solaı qaraı aǵyla bastady. Baryp qaıtqandar dán rıza. Bul kimdi de bolsa oılandyrýǵa tıis sekildi.
Bizdegi álgi sapa jaıy oıyńdy onǵa bóledi, sanańda saqqa oınatady. Nege deısiz ǵoı, Saryaǵashtaǵy biraz shıpajaıdyń jarnama sózi «jarylqaıdy». Senip barsań, kiriptar bolyp kiresiń. Baqylap qarasań, sóz ben is derlik úılese bermeıdi. Qaltańdy qaǵyp kelip, emge barsań kóbi – aqyly. Bul qalaı deseń, alǵashqy «shapaǵat» shańǵa kómilip, jeke ekenin alǵa tartyp, baǵa belgileý erkimizde deıdi. Teksere de, tekserte de almaısyń, zań talaby solaı. Quqyǵyńdy aıtsań: úıdeı ýáj aldyńnan shyǵady, naryq isi solaı dep bettetpeıdi. Oý, naryq talaby báseke, jurtqa minsiz qyzmet emes pe deseń, ony da qulaqqa ile bermeıdi. Az-kem baqylaıtyndardyń býyny bos kórinedi. Olarǵa ár jaqtan kelgen em alýshylardyń múddesi emes, «jaqynnyń» múddesi qymbat.
Shıpajaıdyń bárinde shıpa «sý» aǵyl-tegil. Kók teńizdi kóre almaısyń, sonda seksendeı shıpajaıǵa shıpa sý qalaı jetip jatyr deısiń? Kúmán, kúdik mazalaıdy, qoldan keler dármen joq. On kúndi ótkeresiń. Ketesiń.
Jalpy, Saryaǵashtyń basty emi – cýy. Basqasyn basqa jerden de alýǵa bolady. Sondyqtan kóp jaǵdaıda bastaý basy anyqtalǵan, irgetasyn D.Qonaev qalaǵan kásipodaqtyń shıpajaıyndaǵy shúmek sýynan úsh mezgil shól qandyrýǵa májbúrsiń.
Qalaı desek te, qasıetti sýdyń emdik qasıetin shıpajaıdyń sanymen emes, sapasymen ólshep, sol boıynsha halyqqa qazmet kórsetýdi qatań qadaǵalap, talapqa saı emes, teńge quraýdy ǵana maqsat etkenderdi anyqtap, tıisti baǵasyn berip otyrý kerek dep bilemiz. Jurtqa qyzmet etýdi naryq degen jeleýmen búrkemeı, jany aýyrǵandarǵa adal nıetpen jaǵdaı jasasa, shıpajaı ıeleri alǵysqa kenelip, tabyssyz da qalmasy anyq. Olaı jasamaǵandarǵa aıyppul arqalatyp otyrsa, qısyq jol túzý jolǵa ulaspaq.
Sóz túıini, Saryaǵashtyń shıpaly sýyn da sarqyp alyp júrmesek eken. Erteńin erte oılaıtyn ult retinde osyny da kókeı tarazysynda teńdep, jan-jaqty sarapqa salsaq, sóıtip, kemel sheshimge uıtqy bolsaq, keleshekte utylmas edik.
Súleımen MÁMET