Sońǵy jyldary otandyq taǵam óndirisi ishki suranysty qamtamasyz etip qana qoımaı, syrtqy naryqqa da jol taýyp keledi. Solardyń biri – kópshilikke kúndelikti tutynýǵa arnalǵan balmuzdaq ónimi. Jaz maýsymynda suranys arta túsetin bul tátti taǵam búginde sheteldik tutynýshylardyń da talǵamyna saı kelip júr.
Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimetinshe, 2025 jyldyń alǵashqy tórt aıynda elimiz 4,3 myń tonna balmuzdaq eksporttaǵan. Bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 41,6 paıyzǵa artyq kórsetkish. Demek, balmuzdaq óndirisindegi eksporttyq áleýet artyp, otandyq ónim shetel naryǵynda suranysqa ıe bola bastaǵanyn ańǵarý qıyn emes.
Búginde elimizde óndirilgen balmuzdaqtyń negizgi tutynýshylary – Qytaı men TMD elderi. Geografııalyq ornalasý men logıstıkalyq tıimdilik, sondaı-aq baǵa men sapa sáıkestigi – eksport kólemin ulǵaıtýǵa múmkindik berip otyr. Bul baǵyttaǵy ónimniń sapasy men ekologııalyq tazalyǵy da syrtqy naryq úshin mańyzdy artyqshylyq retinde baǵalanyp keledi.
Aıta keterligi, elimizde balmuzdaq tek shetelge jóneltilip qana qoımaı, ishki naryqtaǵy tutyný kólemi de artyp keledi. Bıylǵy qańtar men mamyr aılary aralyǵynda Qazaqstanda jalpy kólemi 23,8 myń tonna balmuzdaq pen taǵamdyq muz óndirilgen. Bul 2024 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 17,1 paıyzǵa joǵary. Iаǵnı, óndiris kólemi jyl sanap ósip keledi.
Import pen otandyq ónim úlesi
Sonymen qatar, naryqtaǵy sheteldik ónimderdiń de óz orny bar. Atalǵan bes aı ishinde elimizge 3 myń tonna balmuzdaq ımporttalǵan. Bul ishki naryqtyń 15,4 paıyzyn quraıdy. Demek, naryqtyń negizgi bóligin otandyq óndirýshiler qamtamasyz etip otyr. Bul – otandyq kásiporyndardyń qýaty men tutynýshylar seniminiń artqanynyń aıǵaǵy.
Import geografııasyna úńilsek, balmuzdaq elimizge negizinen Reseı (1,5 myń tonna), Qyrǵyzstan (1 myń tonna) jáne Túrkııa (300 tonna) syndy elderden jetkizilgen. Buǵan qosa, otandyq naryqta О́zbekstan, Shveısarııa, Belarýs jáne Italııa elderiniń de balmuzdaq ónimderi kezdesedi. Bul óz kezeginde tutynýshy tańdaýyn keńeıtse de, otandyq óndirýshilerge básekelestiktiń kúsheıgenin kórsetedi.
Maýsymdyq suranystan – turaqty eksportqa
Balmuzdaq óndirisi uzaq ýaqyt boıy maýsymdyq sıpatqa ıe bolyp kelgen edi. Alaıda sońǵy jyldary tehnologııalyq jetistikter men saqtaý ınfraqurylymynyń damýynyń arqasynda bul ónim jyldyń kez kelgen mezgilinde tutynylatyn taýarǵa aınalyp keledi. Al shetelge eksport kóleminiń jyl sanap artýy – osy salada naqty strategııalyq baǵyt qalyptasyp kele jatqanyn ańǵartady.
Tıisti qoldaý men serpindi óndiris bolǵan jaǵdaıda, balmuzdaq syndy taǵam túrleri elimizdiń agroónerkásiptik kesheniniń eksporttyq qorjynynda mańyzdy oryn alýy múmkin. Eń bastysy – sapa men qaýipsizdik talaptaryn saqtaı otyryp, tutynýshy senimine ıe bolý.