«Baǵanaly orda, basty ordanyń» áleýmettik ahýaly qandaı? Balalarynyń keleshegin elordanyń erteńimen qatar órbitýge umtylǵandar kóbeıip, munda qonys aýdarýshylar sany da artyp keledi. Sol turǵyda Astananyń áleýmettik ahýaly turǵyndardyń turmysy jaqsarǵanda ǵana nyǵaıatyny anyq.
Astana qalasynda qoǵamnyń osal toptaryna, áleýmettik az qamtylǵan otbasylarǵa, kópbalaly analarǵa jan-jaqty kóńil bólinip keledi. Áleýmettik kodekstiń 120-babyna sáıkes otbasynyń jan basyna shaqqandaǵy ortasha tabysy kedeıshilik sheginen tómen bolǵanda ataýly áleýmettik kómek (AÁK) taǵaıyndalady. Otbasynyń jan basyna shaqqandyǵy ortasha tabysy kúnkóris deńgeıiniń 70%-ynan tómen bolǵanda beriledi.
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstriniń 2023 jylǵy 23 mamyrdaǵy №181 buıryǵymen bekitilgen AÁK-ke júgingen adamnyń (otbasynyń) jıyntyq kirisin esepteý erejesine sáıkes AÁK esepteý kezinde eńbekaqy, áleýmettik tólemder, balalarǵa alıment, áleýmettik kómekke ótinish bergen aıdyń aldyndaǵy toqsandaǵy basqa da kirister eskeriledi.
Ataýly áleýmettik kómek taǵaıyndalǵanda 1 jastan 6 jasqa deıingi árbir balaǵa qosa alǵanda 1,5 aılyq eseptik kórsetkish (AEK) mólsherinde aı saıyn qosymsha tólem beriledi.
Sonymen qatar Astana qalasynda turaqty turatyn, az qamtylǵan otbasylarǵa (azamattarǵa) memlekettik «Turǵyn úı kómegin taǵaıyndaý» qyzmeti qoldaý kórsetedi. Onyń ishinde kondomınıým obektisiniń ortaq múlkin kúrdeli jóndeýge jumsalatyn shyǵystarǵa; kommýnaldyq qyzmetterdi, telekommýnıkasııa jelisine qosylǵan telefon úshin abonenttik tólemaqynyń ósýi bóliginde baılanys qyzmetterin tutynýǵa, memlekettik turǵyn úı qorynan berilgen turǵynjaıdy, jeke turǵyn úı qorynan jergilikti atqarýshy organ jalǵa alǵan turǵynjaıdy paıdalanǵany úshin shyǵystardy tóleýge beriledi.
Astana qalasy máslıhatynyń 2023 jylǵy 3 qazandaǵy №84/10-VIII «Astana qalasynda áleýmettik kómek kórsetý, onyń mólsherlerin belgileý jáne muqtaj azamattardyń jekelegen sanattarynyń tizbesin aıqyndaý qaǵıdasy týraly» sheshimine sáıkes, jergilikti bıýdjet qarajaty esebinen tegin qyzmet kórsetý, aqshalaı tólemder túrleri bar. Atap aıtqanda, kópbalaly, az qamtylǵan otbasy sanatyndaǵy analar tis protezdeýge qarjylaı qoldaý (protezdeýden basqa baǵaly metaldardan) eki jylda bir ret usynylady. Astana qalasynyń kóptegen joǵary oqý ornynda kúndizgi bólimde oqýǵa aqy tóleýge áleýmettik kómek kórsetilip, qalalyq jolaýshylar kóliginde tegin júre alady. Jyl saıyn Halyqaralyq áıelder kúnine oraı kópbalaly otbasylarǵa, kópbalaly analarǵa, onyń ishinde az qamtylǵan analarǵa 2,5 AEK (9830 teńge) kómek beriledi.
Jylytý maýsymy jaqyndaǵanda eń tómengi kúnkóris deńgeıinen aspaıtyn jan basyna shaqqandaǵy tabysy az, ári otbasy múshelerinde basqa turǵyn úıi bolmaǵan jaǵdaıda, jergilikti (peshtik) jylytatyn jeke turǵyn úıde turatyndarǵa, baspana jaldaýshy kópbalaly otbasylarǵa qatty otyndy satyp alýǵa áleýmettik kómek kórsetiledi. О́temaqy jylytý maýsymyna 16 AEK (62 912 teńge) kóleminde júrgiziledi. Turǵyn úıge kógildir otyn gaz tartýǵa birjolǵy áleýmettik kómek eń tómengi kúnkóris deńgeıinen aspaıtyn jan basyna shaqqandaǵy tabysy az bolsa, sondaı-aq otbasy múshelerinde basqa turǵyn úıi bolmaǵan jaǵdaıda kómek alady. Astana qalasyn gazdandyrý jónindegi is-sharalar josparyna sáıkes gazdandyrýǵa jatatyn jergilikti jeke turǵyn úıde turatyn, onyń jekemenshik ıesi nemese múlik ıesi sanalatyn kópbalaly analar men kópbalaly otbasylarǵa kórsetiledi. Áleýmettik kómektiń kólemi 130 AEK (511 160 teńge) aspaıtyn gaz qubyryn ornatý úshin ótinish berýshiniń naqty shyǵyndarynyń negizinde anyqtalady. Turǵyn úı kómegi kommýnaldyq, basqa da qyzmetterge aqy tóleý quny otbasynyń jalpy tabysynyń 5 paıyzynan asatyn bolsa taǵaıyndalady.
Memlekettiń áleýmettik saıasaty baǵyttarynyń biri – qoǵamnyń áleýmettik jaǵdaılaryn retteý. Osyǵan baılanysty, áleýmettik toptar arasyndaǵy qarym-qatynasty qoldaý maqsatynda, jalpy qoǵamnyń ál-aýqaty men ómir súrý deńgeıin arttyrý maqsatynda 2019 jylǵy 26 tamyzda Astana qalasy ákimdiginiń janynan qanatqaqty joba retinde Astana qalasy ákimdiginiń «Januıa» otbasy ınstıtýtyn qoldaý ortalyǵy ashyldy. Ortalyqta quqyqtyq jáne psıhologııalyq keńes alýǵa bolady, sondaı-aq qıyn ómirlik jaǵdaıǵa tap bolǵan otbasylarǵa áleýmettik qoldaý kórsetiledi. «Januıa» ortalyǵynyń bazasynda áleýmettik qyzmetter portalynda ońaltý quraldary men qyzmetterin satyp alý boıynsha múgedektigi bar adamdarǵa arnalǵan ótinimderdi rásimdeýde keńes berilip, kómek uıymdastyrylady. «Januıa» ortalyǵynyń sot organdarymen tıimdi yntymaqtastyǵy úshin 2024 jyldyń qazan aıynan bastap ortalyqtyń zańger-medıatorlary Astana qalasyndaǵy kámeletke tolmaǵandardyń isteri jónindegi mamandandyrylǵan aýdanaralyq sotymen áriptestik baılanys ornatqan. Munda memlekettik jáne kvazımemlekettik sektordyń qyzmeti uıymdastyrylady. Qala turǵyndary men memlekettik organdar arasyndaǵy Biryńǵaı dıalog alańynda «Bir tereze» qaǵıdaty boıynsha aýdandyq ákimdikter men Astana qalasy ákimdiginiń qurylymdyq bólimsheleri: densaýlyq saqtaý, bilim berý, turǵyn úı, mádenıet salasy boıynsha qyzmet kórsetedi.