Taý-ken isiniń táýekeli

Tereń óńdeýdi jolǵa qoıýymyz qajet

Úkimet taý-ken metallýrgııa keshenin damytý máselesine bet buryp, endigi basymdyqty tereń qaıta óńdeýge, resýrs­tyq bazany keńeıtýge ári óndiristi jańǵyrtýǵa berip otyr. Premer-mınıstr Oljas Bektenov Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes bul salanyń tek shıkizat kózi retinde emes, tolyqqandy ekonomıkalyq tirek retinde qaralýy qajettigin atap ótti.

«Búginde álemdik naryqta mys, myrysh, temir men alıýmınııge degen suranys joǵary. Bul – biz úshin úlken múmkindik. Alaıda biz tek shıkizat eksporttaýshy el bolyp qala bersek, qosylǵan qunnan aıyrylamyz. Son­dyqtan qazirden bastap tereń óńdeýdi jolǵa qoıýymyz qajet. Sondyqtan otandyq ekonomıkany ártaraptandyrý maqsatynda óńdeý ónerkásibin damy­týdyń mańyzy óte zor. Qazir ishki jalpy ónimdegi óńdeý ónerkásibiniń úlesi shamamen 14%-dy quraıdy ári ol ken óndirý salasynan 2%-ǵa joǵary (12,2%). Osy úrdisti aldaǵy ýaqytta da saqtap qalý kerek», dedi Premer-mınıstr.

Memleket bul baǵytta naqty shara­lar qabyldap jatyr. Máselen, bıyl Sa­ran qalasynda «Qarmet» kompanııasynyń bolat qubyrlar shyǵaratyn zaýyty iske qosylmaq. Bul – joǵary deńgeıde óńdelgen ónim shyǵaratyn jobalardyń biri. Sonymen qatar Úkimet iri ken oryndarynyń aınalasynda shaǵyn jáne orta bıznesti (ShOB) damytýdy kózdep otyr. O.Bektenovtiń pikirinshe, bul – tek ekonomıkalyq emes, áleýmettik mańyzy bar qadam.

«Búginde salada 220 myńnan asa adam eńbek etedi. Onyń edáýir bóligi – ShOB-ta jumys isteıtin azamattar. Sondyqtan biz osyndaı óndiristerdi damytýdy yntalandyrýymyz qajet. Jer qoınaýyn geologııalyq barlaý kóle­min arttyrý úshin bıyldan bas­tap qarjylandyrý kólemin edáýir ulǵaı­­tamyz. Biz jer qoınaýyn paıdalaný quqyqtaryn berý boıynsha aýksıo­ndardan túsetin bonýstardyń qarajattaryn geologııany damytýǵa baǵyttaý týra­ly sheshim qabyldadyq. Bıyl bul soma keminde 30 mlrd teńgeni quraıdy. Atalǵan qarjy kólemi áli de arta túsedi. Qazirgi ýaqytta tıisti esepteýler júrip jatyr», dedi ol.

Úkimet salany jańǵyrtý úshin In­dýstrııa 4.0 quraldaryn belsendi engizip jatyr. Avtomattandyrý, jasandy ıntellekt, úlken derektermen jumys isteý – bári de taý-ken metallýrgııasynyń bolashaǵyn aıqyndaıdy. Bul tehnologııalar tek ónimdilikti ǵana emes, eńbek qaýipsizdigin de arttyrady.

«Kenshiler men metallýrgterdiń ómiri – eńbektiń naǵyz aýyr túri. Biz olardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge mindettimiz. Sondyqtan iri kásiporyndar óndiristi jańǵyrtyp, jańa tehnologııalardy engizýge kóshýge tıis. Biz qazba baılyqtyń qanshalyqty mol ekenin ózimiz de tolyq bilmeımiz. Geologııa – kez kelgen kenishtiń bastaýy. Sondyqtan bul salaǵa naqty ınvestısııa quımaı, turaqty damý týraly aıtý qıyn», dedi Premer-mınıstr.

Úkimet ǵylym men óndiris arasyndaǵy baılanysty kúsheıtýdi kózdep otyr. Jańa tehnologııalardy óndiriske engizý, sırek jáne mańyzdy metaldardan joǵa­ry tehnologııaly ónim jasaý – osynyń barlyǵy ǵylymı áleýetke tikeleı baılanysty. Osyǵan baılanysty Premer-mınıstr Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligine bir aı ishinde sala mamandaryn daıarlaý baǵdarlamasyn ázir­leýdi tapsyrdy. Sonymen qatar jańa óndiristerdi ǵylymmen baılanystyrý qajettigine nazar aýdardy.

Aldaǵy ýaqytta О́nerkásip mınıstr­ligi iri taý-ken kásiporyndarymen birle­sip, júıetúzýshi kásiporyndar aınala­synda shaǵyn jáne orta bıznes beldeýin qurýdy yntalandyratyn is-sharalardy eskere otyryp, joǵary deńgeıde óń­delgen ónimder shyǵarý boıynsha sharalar keshenin ázirleý tapsyryldy.  Son­daı-aq О́nerkásip mınıstrligi «Samuryq-Qazyna» qorymen birlesip, asa mańyz­dy jáne sırek metaldar negizinde tehno­logııalyq turǵydan ınnovasııalyq ónim óndirisin damytýdy qamtamasyz etpek. Jobalar qosylǵan quny joǵary ónimder jasaýǵa baǵyttalýy qajet. Bul tehnologııalyq kúrdeli óndiristerdi damytý úshin qajetti quzyretterdi kúsheıtip, ósý áleýetin qalyptastyrýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq tuıyq sıkl­dy ekonomıkany qurý úshin metaldar men óndiris qaldyqtaryn qaıta óńdeý sharalaryn ázirleýge tıis.

Kóshi-qon sıfrlyq baqylaýǵa alynady

Elimizde kóshi-qon saıasaty túbegeıli qaıta qaralatyn boldy. Jıynda mıgra­sııalyq baqylaýdy kúsheıtý, sıfr­lyq júıelerdi ıntegrasııalaý jáne zańsyz kóshi-qonmen kúresý joldary talqylandy. Kóshi-qon taqyryby eldegi demografııalyq saıasatpen, ulttyq qaýip­sizdikpen jáne óńirlik teńgerimmen tikeleı baılanysty bolǵandyqtan, Úki­met bul salada júıeli ári naqty qadam­darǵa kóshkeli otyr.

Eńbek jáne halyqty áleýmettik qor­ǵaý mınıstri Svetlana Jaqypova men Ishki ister mınıstriniń birinshi orynbasary Baýyrjan Álenov óz salalary boıynsha esep berse, Sıfrlyq damý mınıstri Jaslan Mádıev aqparattyq júıelerdi biriktirý máselesin kóterdi. Otyrysta aıtylǵan derekke súıensek, keıingi 2 jylda Qazaqstanda turaqty tu­ratyn sheteldikterdiń sany bir jarym esege artqan. Bul elge syrttan ke­lý­­­shilerdiń sany artyp jatqanyn kórsetedi.

Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń derekteri boıyn­sha, 2023 jyldan bastap Qazaqstanda kóshi-qonnyń oń saldosy tirkelip otyr. Bul elimizdiń turýǵa jáne jumys isteýge degen tartymdylyǵy qalpyna kelgenin kórsetedi. Halyq kóp kelgen óńirler Pavlodar, Shyǵys Qazaqstan, Atyraý, Almaty jáne Aqmola oblystary, sondaı-aq Almaty, Astana qalalary boldy.

Premer-mınıstr jahandyq geosaıası ózgerister men mıgrasııa­lyq aǵyn­dardyń kúsheıýi jaǵdaıynda halyqtyń kóshi-qon máselesi asa mańyzdy basymdyqqa aınalyp otyrǵanyn atap ótti.

«Memleket basshysynyń tapsyrmalaryna sáıkes, naqty retteletin kóshi-qon saıasatyn qalyptastyrý kerek. Ol úshin normatıvtik quqyqtyq bazaǵa aýdıt júrgizip, memlekettik organdardyń kóshi-qon salasyndaǵy fýnksıonaldyq múmkindikterine taldaý jasaý qajet. Zańsyz kóshi-qon, óńiraralyq dısproporsııa jáne kóshi-qon aǵyndaryn biryńǵaı esepke alýdyń bolmaýy sııaqty barlyq ózekti másele boıynsha júıeli ári keshendi sheshimder qabyldanýǵa tıis», dedi Premer-mınıstr.

Oljas Bektenov shekaradan ótken kezde beriletin mıgranttyń jeke ID-kartasyn engizýdi jedeldetýdi tapsyrdy. Bul qural kóshi-qon aǵyndaryn júıeleýge jáne naqty monıtorıng júrgizýge múmkindik beredi. Sonymen qatar 2025 jyldyń 1 qarashasyna deıin kóshi-qondy esepke alýdyń Biryńǵaı sıfrlyq platformasyn ázirleý mindeti qoıyldy. Úkimet sondaı-aq shetelde jumys isteýge ketetin qazaqstandyqtar máselesin de nazardan tys qaldyrǵan joq. Endi azamattardy syrtqa jumysqa jiberetin jeke agenttikterdiń qyzmeti lısenzııalanady. Jyl sońyna deıin osy baǵytta zańnamalyq ózgerister ázirlenbek.

«Biz óz azamattarymyzdyń shetelge zańdy jáne qaýipsiz negizde shyǵýyn qamtamasyz etýimiz kerek. Bul – memleket aldyndaǵy áleýmettik jaýapkershilik. Bul qandastardyń jeke jáne kásibı artyqshylyqtaryn baǵalaýǵa múmkindik beredi. Olardy elimizdiń soltústik jáne shyǵys óńirlerine tartý boıynsha aqparattyq-túsindirý jumystaryn kúsheıtýge nazar aýdartyldy. Qandastar­dyń áleýetin durys baǵalap, olardy eli­mizdiń soltústik jáne shyǵys aımaq­taryna tartý kerek. Bul – ulttyq múdde», dedi O.Bektenov.

Osy jyldyń 1 qazanyna deıin Eńbek mınıstrligi Úkimetke jańa Kóshi-qon jáne demografııalyq saıasat tujy­rymdamasynyń jobasyn usynýǵa tıis. Qujat 2030 jylǵa deıingi óńirlik saıasatpen úılestiriledi. Sonymen qatar etnıkalyq qazaqtar úshin (qandastar) elge kelmeı turyp onlaın saýalnama júrgizý quraldary engiziledi. Bul olar­dyń biliktilik, tájirıbe jáne til meń­gerý deńgeıine qaraı eldiń naqty óńirlerine tıimdi ornalastyrýǵa múmkindik beredi.

Kóshi-qon zańnamasyn buzǵan shetel­dikter men olarǵa kómektesken otandas­tarymyzǵa qatysty ákimshilik jaýap­kershilik sharalary kúsheıtiledi. Ishki ister mınıstrligi men ózge de memlekettik organdarǵa osy baǵytta jumys isteý tapsyryldy. Qaýipsizdik pen quqyqtyq tártip memlekettiń basty mindeti ekenin Úkimet basshysy naqty jetkizdi.

Startaptar mıllıardtap tabys taýyp jatyr

Taý-ken ónerkásibin sıfrlandyrý baǵytyndaǵy jumys keıingi jyldary jańa qarqynmen júrip jatyr. Astana Hub ekojúıesinde dál osy salaǵa arnalǵan IT-sheshimder usynatyn kompanııalar búginde aıtarlyqtaı nátıjege jetken. Bul týraly Úkimet otyrysynda Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Jaslan Mádıev málimdedi.

Mınıstrdiń aıtýynsha, Astana Hub-qa múshe taý-ken sektoryna baǵyttalǵan startaptar óndiristi josparlaý men basqarýǵa arnalǵan baǵdarlamalyq jasaq­­tamalar, ken oryndarynyń san­dyq egizderin qurý, monıtorıng pen tal­daýǵa arnalǵan júıeler, sondaı-aq qaýip­sizdikti qamtamasyz etetin túrli sıfr­lyq qural jasap shyǵarǵan. Bul startaptardyń tabysy 5 mlrd teńgeden asyp, 100-den astam jańa jumys orny ashylǵan.

«Tehnoparkke qatysqan sátten bas­tap kompanııalar 5 mıllıard teńge­den astam tabys taýyp, júzden asa jumys ornyn qurdy. «Ekologııalyq monı­torıngke arnalǵan sheshimder shy­ǵaryndylardy, sýdyń lastanýyn jáne qorshaǵan ortanyń jalpy jaǵ­­daıyn naqty ýaqytta baqylaýǵa múm­kindik beredi. Bul – ken oryndarynda qaýipsizdik pen jaýapkershilikti arttyrady. Sondaı-aq, Qazaqstan joǵary bilikti IT-mamandar úshin barynsha qolaıly orta qalyptastyrýǵa kúsh salyp otyr. Mınıstrdiń sózinshe, elde eki jańa baǵdarlama iske qosylǵan: Digital Nomad Residence jáne Digital Nomad Visa», dedi J.Mádıev.

Sıfrlyq damý mınıstrligi bul tabyspen toqtap qalmaq emes. Úkimetke usynylǵan jańa sharalardyń ishinde óndiristi Industry 4.0 standarttaryna saı sıfrlandyrý, shalǵaıdaǵy ken oryndaryn joǵary jyldamdyqty ınternet jáne senimdi IoT-baılanyspen qamtamasyz etý sııaqty bastamalar bar. Buǵan qosa, jasandy ıntellektke negizdelgen ekologııalyq monıtorıng júıelerin engizý usynylyp otyr.

Birinshi baǵdarlama sheteldik IT-ma­mandarǵa Qazaqstanǵa kelmeı-aq, turýǵa yqtııarhatty onlaın túrde alýǵa jol ashady. Buǵan deıin mundaı mártebe alý úshin sheteldik maman elge kelip, JSN men ESQ alyp, tabysyn rastaýǵa tıis bolatyn. Endi bul úderistiń bári qashyqtan, tolyq onlaın júredi.

Al ekinshi baǵdarlama Digital Nomad Visa – sıfrlyq kóshpelilerge Qazaqstanda bir jyl boıy jumys isteý­ge jáne turýǵa múmkindik beredi. Bul da onlaın túrde rásimdeledi jáne Qazaq­standa sıfrlyq eńbek naryǵyn zańdas­tyrýda alǵash ret qoldanylyp otyr.

«Búginde ótinish berý úderisteri astanahub.com jáne egov.kz portaldary arqyly júzege asady. JSN men ESQ-ny da endi shetelden rásimdeýge bo­lady, kiristi rastaý talaby alynyp tas­­taldy. Bul sheteldik IT-mamandar­dyń elimizge kelip, zańdy túrde jumys is­teýin aıtarlyqtaı jeńildetti. Búginde baǵdarlamaǵa qatysýǵa 204 ótinim tústi. Aljır men Botsvana azamattaryna alǵashqy eki vıza berildi. Bul zamanaýı teh­no­logııalyq kóshi-qon saıasatyn qa­lyp­tastyrý jolyndaǵy mańyzdy qadam», dedi J.Mádıev.