24–26 tamyz aralyǵyndaǵy Qazaqstanǵa saparym Japonııa Syrtqy ister mınıstri retinde keıingi úsh jyldaǵy alǵashqy saparym bolǵaly tur. Kópten beri kókeıimde júrgen saparymdy júzege asyratynyma qýanyshtymyn.
Qazaqstandy qosa alǵanda, Ortalyq Azııa men Japonııa arasyndaǵy baılanystardyń tarıhy myń jyldan asa ýaqytty qamtıdy. Japonııaǵa kóptegen mádenıet pen tehnologııanyń jetýinde zor mańyz ıelengen Uly Jibek joly japon tarıhy men qoǵamyna úlken áserin tıgizip keldi. Ortalyq Azııa men Japonııa arasynda qurlyq pen teńizden turatyn myńdaǵan shaqyrymdardyń jatqanyna qaramastan, bir-birimizben mádenı jáne etnostyq jaqyndyǵymyzdy erte kezden damytyp kelemiz.
Japonııa Qazaqstan táýelsizdik alǵannan keıin alǵashqylardyń biri bolyp, 1992 jyly dıplomatııalyq qarym-qatynas ornatty. Sodan bergi 30 jyldan asa ýaqyt ishinde Qazaqstanǵa únemi qoldaý kórsetip, dos peıildi baılanysyn jalǵastyryp keledi. Máselen, Japonııa Qazaqstan egemendik alǵan kezden beri ınfraqurylym salasy men kadrlardy oqytýdy qamtıtyn memlekettik qurylysqa qoldaý kórsetip, sondaı-aq japon kompanııalary munaı jáne ýran óndirý jobalaryna qatysyp, bıznes salasyndaǵy yntymaqtastyq ta jalǵasyn taýyp jatyr.
Burynǵy Keńes odaǵy kezinde 40 jyldaı ýaqyt boıy 450-den asa ıadrolyq synaq jasalǵan Qazaqstan aýmaǵynda áli kúnge deıin radıasııa zardabyn tartyp júrgenderdiń kóp ekeninen habardarmyn. Soǵys kezinde ıadrolyq bombalaýdan zardap shekken birden-bir memleket retinde Japonııa óz tájirıbesi men bilimin paıdalana otyryp, «Damýǵa resmı kómek» (ODA) júıesi boıynsha medısınalyq qural-jabdyqtar usyný men kadrlar daıarlaýǵa, sonymen qatar Semeı qalasyndaǵy úkimettik emes uıymdar men joǵary oqý oryndary sııaqty jekemenshik uıymdar arqyly Qazaqstandaǵy ıadrolyq synaqtardan zardap shekkenderge medısınalyq kómek kórsetýge belsendi úles qosyp keledi.
Tarıhqa úńilsek, Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan soń kóptegen japondyq burynǵy Keńes odaǵynyń tutqynynda qaldy. Qazaqstan Úkimeti japon jerine orala almaı, Qazaqstanda kóz jumǵan japon azamattarynyń súıekterin jınaý, olardyń týystarynyń zııarat etý saparlaryn júzege asyrý jáne 2023 jyly Astanada japon ıntern-tutqyndaryna arnalǵan eskertkish salý jobasynda úlken túsinistik pen yntymaqtastyq kórsete bildi. Sol úshin shyn júrekten alǵysymdy bildiremin.
Japonııa Ortalyq Azııanyń mańyzdylyǵyna erte kezden nazar aýdaryp keldi. Sóıtip, birinshi bolyp 2004 jyly Qazaqstanmen jáne Ortalyq Azııa elderimen birlesip, Ortalyq Azııa elderi jetekshi ról atqaratyn, al Japonııa qozǵaýshy kúsh retinde áreket etetin, aımaqtyq yntymaqtastyqty ilgeriletýdi maqsat etken «Ortalyq Azııa + Japonııa» dıalogi formatyn bekitti. Atalǵan dıalog aıasynda Syrtqy ister mınıstrleriniń alǵashqy jıyny sol jyly Astanada ótip, oǵan sol kezde Qazaqstannyń Syrtqy ister mınıstri bolǵan Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev myrza qatysqan edi. 20 jyldan asa ýaqyt jalǵasyp kele jatqan «Ortalyq Azııa + Japonııa» dıalogi sheńberinde búginge deıin ótken Syrtqy ister mınıstrleriniń toǵyz kezdesýi, sondaı-aq kóptegen saıası dıalogter men gýmanıtarlyq jobalar Japonııa men Ortalyq Azııany baılanystyrýshy berik negizge aınaldy.
Búginde Ortalyq Azııa turaqty ekonomıkalyq damýǵa qol jetkizip, Eýropa men Azııany jalǵaıtyn saýda joly retinde mańyzy artyp keledi. Sonymen qatar Japonııa halyqaralyq jaǵdaıdaǵy ózgeristerdiń Ortalyq Azııa elderine aıtarlyqtaı áser etip otyrǵanyn jaqsy biledi. Ortalyq Azııany qorshap turǵan orta kúrt ózgerip turǵan qazirgi ýaqytta aımaqtaǵy yntymaqtastyq asa qajet bolyp tur. Osy turǵyda meniń bul jolǵy saparymnyń basty maqsaty – Ortalyq Azııamen qarym-qatynasty odan ári nyǵaıtý, sonymen qatar «Ortalyq Azııa + Japonııa» dıalogi sheńberinde zań ústemdigine negizdelgen erkin jáne ashyq halyqaralyq tártipti qoldaý úshin birlesip jumys isteý.
25 tamyzda bolatyn Qazaqstan Premer-mınıstriniń orynbasary – Syrtqy ister mınıstri Murat Nurtileý myrzamen kezdesý barysynda eki el arasyndaǵy búginge deıin qalyptasqan yntymaqtastyq pen ózara qarym-qatynastardy negizge ala otyryp, tabıǵı apattardyń aldyn alý jáne olardyń saldaryn azaıtý, kómirteksizdendirý sekildi salalarda turaqty damýǵa baǵyttalǵan yntymaqtastyqty tereńdetýge, sondaı-aq ekonomıkalyq qaýipsizdik tárizdi halyqaralyq máselelerdiń sheshimin qarastyrýǵa baılanysty ashyq pikir almasýdy josparlap otyrmyn. Qazaqstandaǵy saparymdy qazaqstandyq dostarymmen birge eki el arasyndaǵy qarym-qatynasty odan ári ilgeriletý úshin barynsha kúsh salatyn múmkindik retinde paıdalanýǵa nıettimin.
Sózimniń sońynda «Bizdiń ómirimiz úshin bolashaq qoǵamyn qurý» taqyrybynda sáýir aıynan bastap jumys istep jatqan «EKSPO-2025 Osaka-Kansaı» Dúnıejúzilik kórmesindegi Qazaqstan pavılonyn kún saıyn kóptegen jurt tamashalap jatqanyn aıtqym keledi. 10 tamyzda QR Saýda jáne ıntegrasııa mınıstri Arman Shaqqalıev myrzanyń qatysýymen Qazaqstannyń Ulttyq kúnine arnalǵan is-shara sátti ótti. «EKSPO» kórmesi eki el arasyndaǵy túrli deńgeıdegi adamı jáne ekonomıkalyq baılanysty odan ári nyǵaıtýǵa sebep bolady dep senemin. Kórmeniń aıaqtalýyna bir jarym aıdaı ýaqyt qaldy. 2017 jyly Astanada «EKSPO» Dúnıejúzilik kórmesin ótkizgen Qazaqstannyń barsha halqyn Japonııaǵa shaqyrǵym keledi.
Takeshı IVAIа,
Japonııanyń Syrtqy ister mınıstri