Darqan dalamyzdyń ár qıyry tarıhqa tunyp tur. Ásirese ejelgi órkenıet pen rýhanııattyń toǵysqan mekeni Shý óńirinde babadan qalǵan belgiler kóp kezdesedi. Solardyń biri – Jaısandaǵy kóne balbal tas.
Ǵalymdardyń pikirine súıensek, Jaısandaǵy balbal tas VIII–IX ǵasyrlarǵa tıesili. Túrki dáýiriniń sheberleri qashap jasaǵan bul músinniń árbir syzyǵy ótken zamannyń aınasy ispettes. Balbaldyń qatparly betinde tarıhtyń talaı paraǵy saırap jatyr.
Bul jaı ǵana tastan qashalǵan músin emes. Bul – bir dáýirdiń shejiresi. Túrki batyrlarynyń rýhyn ulyqtaǵan, olardyń erligin máńgi este qaldyrý úshin ornatylǵan qasıetti belgi. Betindegi qatań júz, belindegi belbeý, qolyndaǵy ydys – kóne zamannyń dúnıetanymynan syr shertedi. Qarap turyp-aq sol zamandardyń qaısar rýhy men jaýyngerlik dástúrin sezinesiz.
Arheologter júrgizgen zertteý jumystary Jaısan dalasynda kóptegen qorym men ǵuryptyq orynnyń bar ekenin aıqyndap otyr. Solardyń ishinde balbal tas – aıryqsha qundy jádiger. Bul Shý dalasynyń ejelgi órkenıetter besigi bolǵanyn dáleldeıdi.
Balbal tas – babalarymyzdyń rýhanı dúnıesin, dúnıetanymyn tanytatyn erekshe eskertkish. Túrki dáýirinde batyr dúnıeden ótkende, onyń rýhyna taǵzym etip, osyndaı tastardy tikteý salty bolǵan. Iаǵnı ár balbal – bir taǵdyrdyń, bir tarıhtyń belgisi. Jaısan dalasynda asqaqtap turǵan tas ta – babalardyń erligin, órligin búgingi urpaqqa jetkizip turǵan asyl amanat. Mundaı jádigerler ata-babamyzdyń tek jaýynger emes, tereń oıly, rýhanı baı halyq bolǵanyn kórsetetini sózsiz.
Qazirgi tańda Jaısandaǵy balbal tas memleket qorǵaýyndaǵy tarıhı eskertkish retinde tirkelgen. Balbal – tek tas emes, urpaqqa jetken únsiz amanat. Ony qorǵaý – tarıhqa taǵzym, babalar rýhyna qurmet. Bul – bizdiń bolashaǵymyzǵa jol ashatyn rýhanı sabaqtastyqtyń kepili.
Álına TURSYN,
Shý aýdandyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń qyzmetkeri
Jambyl oblysy