Soǵysqa «Sosıalıstik Qazaqstannan» attanǵan

Kezinde Jer sharynyń 64 elin qamtyp, jarty álemdi sharpyǵan qandy qasaptyń aıaqtalǵanyna 70 jyl tolatyn merzim kún sanap jaqyndap keledi. Bastapqyda basqynshylar etekten túrip óte shyǵatyndaı urymtal urys sanaǵan ekinshi dúnıejúzilik soǵys oǵan Keńes Odaǵynyń tartylýy arqasynda jahandyq janjal deńgeıdegi ǵalamat qyrǵynǵa aınaldy. Bul surapyl soıqanda qazaq jurtynan da áldeneshe júzdegen myń ulandar Otan úshin ot keshti. Sol tusta «Sosıalıstik Qazaqstan» atanǵan búgingi «Egemen Qazaqstan» gazeti redaksııasynan da bir shoǵyr qalamger maıdan shebine attandy. Osy saptaǵy 6 redaksııa qyzmetkeri elge oralmaı, joryq jondarynda máńgilikke qalyp qoıdy. Solardyń biri kishi leıtenant áskerı shenindegi erjúrek esil er Muhametqul Islamqulov edi. «...Men osy bir toqtaýsyz lekildeı bergen kúlkime ózim da tań qalyp, júrip kele jattym. Bir jaǵy bul soǵystyń júıkeni shabaqtaǵan qyspaǵynan bosańsýdyń aılasy da boldy. – Baýyrjan! Nege kúlip kelesiń? Kim bul? Meni munda kópten beri eshkim óz atymmen atap kórmegen. Qarasam, leıtenant Muhametqul Islamqulov maǵan qaraı kúlimsirep keledi eken. Men de oǵan tura umtyldym. Ol qolyn sol sát shekesine apara qoıyp: – Joldas aǵa leıtenant! Jaǵdaıdyń osylaı qalyptasýyna oraı men óz vzvodymmen sizdiń qaraýyńyzǵa keldim. Vzvodtyń shyǵyny: bir jaýynger qaza tapty, tórt adam jaraly. Vzvod komandıri Islamqulov», – dep málimdedi. Men eki qolymmen birdeı onyń qolynan alyp, ózin únsiz qushaqtadym. Biz bir-birimizdi baıaǵydan, Almatydan bilýshi edik. Onda Muhametqul Islamqulov jýrnalıst, «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetiniń qyzmetkeri bolatyn. Al qazir men soǵysqa deıin boıymda bolmaǵan súıispenshiligimmen, názik sezimmen onyń sulý júzine, aqshyl qońyr túrine kóz júgirttim, onyń bıik, symbatty, jaıdary qalpyna súısine qaradym...». Orystyń áıgili jazýshysy Aleksandr Bektiń soǵystyń qaınap jatqan shaǵyn­da, 1943-1944 jyldary jaryq kórgen «Arpalys» dep atalatyn eń tanymal pove­sindegi basty keıipkerdiń atynan baıandalatyn taraýda batalon koman­dıri Baýyrjan Momyshuly men Muha­metqul Islamqulovtyń áskerı adamdar retindegi eń alǵashqy kezdesken kezderi osylaı sýretteledi. Osydan bas­tap, Muhametquldyń urys dalasynda ózin qurban etý arqyly Baýyrjandy denesimen qalqalap, ólimnen alyp qalǵanǵa deıingi ýaqyttary qoıan-qoltyq birge órbıdi. Alaıda, bul olardyń ásker qatarynda bir-birimen birinshi ret jolyǵysyp turǵandary emes edi. «Sosıalıstik Qazaqstan» gazeti redaksııasynda aýyl sharýashylyǵy bóliminiń ádebı qyzmetkeri bolyp júrgen Muhametqul 1941 jyldyń maýsym aıynda fashıstik Germanııa soǵys ashqan boıda áskerı komıssarıatqa baryp, maıdanǵa suranady. Al shilde aıynda ol Almatyda general Ivan Panfılov jasaqtap jatqan 316-shy atqyshtar dıvızııasynyń quramyna alynady. Osy jerde batalon komandıri bolyp bekitilip, kelgenderdi qabyldap júrgen Baýyrjanǵa birazdan beri biletin Muhametqul qarsy kezdese qalady. Muny kórgen boıda qýanyp ketken ol: «Baýke, el basyna kún týǵanda, qaramaǵyńyzǵa kelip qaldym», – deıdi emen-jarqyn kóńilmen. Biraq komandır oǵan sál qatqyldaý qaraıdy da: «Sizdi meniń qaramaǵyma bere me, joq pa, ony úlkender biledi», – dep burylyp ketedi. Shynynda da Muhametqul osydan keıin basqa komandırdiń qaraýyna túsedi. Ol jasy qyryqqa kelip qalǵan Nıkolaı Polıakov  degen maıor basqaratyn úshinshi batalonnyń sapyna jazylady. Ol bizdiń keıipkerimizdi shtab bastyǵy etip taǵaıyndaıdy. Dıvızııa osydan keıin kóp uzamaı, batysqa qaraı jol tartyp, tamyzdyń 18-i kúni Novgorod túbinde qurylyp jatqan rezervtegi 52-shi armııanyń quramyn tolyqtyrady. Al 8 qyrkúıekke qaraı dıvızııa Ýst-Volma ózenin kókteı ótip, Krestsy túbine kelip, armııanyń ekinshi eshalonyn túzedi. Munda jaýyngerler bir aıǵa jýyq ýaqyt qorǵanys beldeýin turǵyzýmen bolady. Osynda jaýdyń alǵashqy shabýyly 15 qazanda bastalyp, dıvızııa birden qııan-keski aıqasqa bel sheshe kirisip ketedi. Osy kúnderi panfılovshylar Volokolamsk tas joly baǵytyndaǵy Lvovo eldi mekeninen Bolychevo sovhozyna deıingi 41 shaqyrymdyq beldeýdi ustap turady. Biraq 18 qazanda nemis áskerleri sol qanatty aınalyp ótip, Ostashev derevnıasyn basyp alady. Qazannyń 23-inde basqynshylar surapyl shabýylǵa kóshedi. Olar áýeden de, jerden de toqtaýsyz oq jaý­dyryp, bizdiń jaýyngerlerdi qatty sastyrady. Sol tusta birinshi bolyp dushpannyń qatty soqqysy astynda qalǵan Polıakovtyń batalony edi. Birazdan keıin fashıster byt-shyty shyqqan batalondy qorshaýǵa alyp úlgeredi. Buǵan tózbegen shtab bastyǵy Islamqulov bir rotany sońynan ertip, qarsy shabýylǵa bastamaqshy bolady. Biraq tapanshasyn qolyna ustap: «Otan úshin, alǵa!» dep aqyra ilgeri umtylǵan onyń sońynan eshkim kóterile qoımaıdy. Nemister de ózderine qaraı jalǵyz shapqan erjúrek jaýyngerge qatty tańdansa kerek, buǵan oq atpaı, qarap otyryp qalady. Sodan keıin ǵana bir óziniń júgirip kele jatqanyn ańǵarǵan Muhametqul transheıaǵa qaıtyp keledi. Manaly beri bárin kórip turǵan maıor Polıakov sol sát ony qushaqtap: «Oı, erim-aı, erim-aı!» dep jylap jiberipti. О́kinishke qaraı, osynyń artynsha qańǵyǵan bir oq batalon komandıriniń qaq mańdaıynan tıipti. Osydan keıin jaýyngerlerdi sońynan ekinshi ret kóterýge áreket jasaǵan qazaq soldaty aqyry batalonnyń qorshaýdy jaryp shyǵýyna jol ashyp beredi. Budan keıin ol vzvod basqarýǵa kirisedi. Kóp uzamaı Muhametqul bastaǵan vzvod Baýyrjan batalonyna kelip qosylady. Mundaǵy eń bir surapyl urys qımyldarynyń biri qarashanyń 16-sy kúni bastalady. Nemis áskerleri osy kúni dıvızııanyń ortańǵy shebinen soqqy berip,  316-shy dıvızııa men general Dovatordyń tobyna búıideı tıisedi. Tap sol kúni Dýbosekovo razezinde keıin aty ańyzǵa aınalatyn 28 panfılovshy-batyrlar urysqa kirisedi. Mundaǵy urys qımyldary kelesi kúni óziniń naǵyz sharyqtaý shegine jetedi. Fashısterdiń Máskeýge shabýyl jasaýynyń ekinshi kezeńi bolyp tabylatyn bul aralyqta jalǵyz Vasılıı Klochkov bastaǵan ulandar ǵana emes, dıvızııanyń qalǵan bólikterdegi soldattary men ofıserleri de jappaı erliktiń úlgisin kórsetedi. Sol, 17 qarasha kúni 1077-shy atqyshtar polkiniń 11 saperi Strokovo derevnıasy túbinde jaýdyń 20 tankisine qarsy soǵysyp, barlyǵy da erlikpen qaza tabady. Al ekinshi batalonnyń tylynda soǵysqan kishi leıtenant Islamqulov pen leıtenant Ogýreevtiń 20 atqyshy Iаdrovo selosy aýdanynda nemis batalonynyń kezdeısoq kezdesip qalǵan avtomatshylaryna barynsha batyl toıtarys beredi. Bul shynynda da polk sarbazdarynyń jappaı erlik kórsetken kúni boldy. Osynyń nátıjesinde burynǵy 316-shy dıvızııa «gvardııalyq» degen ataq alyp, oǵan 8-shi nómir beriledi. Sondyqtan Baýyrjan Momyshuly óz batalony quramynda soǵysqan bir top jaýyngerdi ártúrli nagradalarǵa usynýǵa áreket jasap baqty. Biraq dárejeleri joǵary komandırler tarapynan tıisti qoldaý ala almady. Buǵan tap osy kúni dıvızııa komandıri, general Ivan Panfılovtyń kútpegen jerden oqqa ushyp ketýiniń de az áseri bolmasa kerek. Arada 8 kún ótkende, 26 qarashada aǵa leıtenant Baýyrjan Momyshuly dıvızııa shtabyna shuǵyl shaqyrtylyp, armııa qolbasshysy Konstantın Rokossovskııdiń aldyna barady. Sol jerde ol polk komandıri bolyp taǵaıyndalady. Jolda qaıtyp kele jatqanda Baýkeń ot pen sýdan birge shyǵyp kele jatqan, 27 ret urysqa salyp, 5 márte qorshaýdy buzyp shyqqan batalonyn kimge tapsyrýy kerek ekenin oılanýmen bolady.  Ol kóp oılaný men tolǵanýdyń sońynda tańdaýdy aǵa leıtenant Rahımov pen kishi leıtenant Islamqulovtyń arasynan shyǵarmaq bolady. «Batalonǵa basshy maıor ne podpolkovnık shenindegi adam bolýy kerek. Al meniń qaramaǵymda bir maıor men jalǵyz ǵana kapıtan bar», – dep jazdy Baýkeń keıin kóp jyldar ótkesin. Biraq aqyrynda báribir batalonǵa basshylyq jasaýdy 6-shy rotanyń vzvod komandıri, partııada joq Muhametqul Islamqulovqa tapsyrady. Polkke kelgennen keıin Baýyrjan Momyshuly óziniń sheshimin jarııalaıdy. Buǵan batalonnyń jańa komandıri: «Senimdi aqtaımyn. Tek qana jeńý úshin soǵysamyz», – dep qysqa ǵana jaýap qaıtarady. Biraq komandırdiń bul uıǵarymyna keliskisi kelmegender tez tabyla ketti. Solardyń biri – polk komıssary Logvınenko komandır tańdaǵan  kandıdatýraǵa birden qarsy shyqty. Ol budan: «О́zińizdiń ornyńyzǵa birinshi batalonnyń komandıri etip kimdi taǵaıyndaısyz?», – dep suraıdy. «Men leıtenant Islamqulovty taǵaıyndap ta qoıdym» – «Bul qalaı?» – «Ol jaqsy komandır. Endi batalon komandıri qyzmetin alyp ketedi dep oılaımyn» – «Biraq ol partııada joq qoı. Buǵan qosa, áleýmettik jaǵdaıy da onshalyqty durys emes. Onyń ákesi jıyrma bes jyl bolys bolǵan» – «Men de partııada emespin... Sosyn bolys bolǵan Islamqulov emes, onyń ákesi» – «Men báribir Islamqulovtyń kandıdatýrasyna qarsymyn» – «Siz maǵan da qarsy bolǵansyz» – «Men komıssarmyn» – «Al men komandırmin». Osyndaı sóz qaǵysýlardan keıin de Baýyrjan Momyshuly aıtqanynan qaıtpaı, óziniń degeninde qalady. Bir súısinerligi, Muhametqul ózine kórsetilip otyrǵan zor senimdi eki kúnnen keıin-aq aqtaı bildi. Sol kezde barlaýshylar dushpannyń Lopotovo aýdanyna kóptegen qarý-jaraq jetkizip, túsirip jatqanyn aıtyp keledi. Osyǵan oraı nemisterge qarý-jaraqtan bosqa atyp, shyǵyndatý kerektigi jaıly oı keledi. Bular sol maqsatta jaýdyń motosıklin qolǵa túsirip, onyń ishinde raketnısa men 70 raketa bar ekenin anyqtaıdy. Jaý bolsa, eki kún boıy shabýylǵa shyqpaı, tym-tyrys jatyp alady. Al 28 qarasha kúni Momyshuly óziniń Islamqulov, Kraev, Rahımov, Bozjanov jáne Jýkov syndy komandırlerin shaqyryp alyp, olardyń árbiriniń qolyna bir-birden qol pýlemeti men 82 mıllımetrlik kalıbrli mınomet ustatady. Mundaǵy maqsat: bes toptyń jaýyngerleri ózderine berilgen pozısııalarǵa baryp ornalasyp, dushpanǵa belgi boıynsha bir mezgilde jan-jaqtan oq jaýdyrýlary kerek. Olar ár mınýt saıyn bir mınadan atady. Atyp bolǵannan keıin jarty saǵat demalyp, bárin qaıtadan bas­taıdy. Sóıtip, túngi saǵat 12-de olar nemisterdi jan-jaǵynan qyzyldy-jasyldy raketalarmen ústi-ústine atqylaı bastaıdy. Sol-aq eken, qannen-qapersiz jatqan gıtlershiler aıaq astynan qatty dúrligip, ábigerge túse qalady. Shamasy, osy ýaqytqa deıin ózderine qaraı raketa ushyryp kórmegen keńes jaýyngerleriniń myna tosyn áreketi olardy esterinen tandyryp jiberse kerek. Sol kúni bizdiń soldattar jaýdyń shebin osylaısha tań atqansha atqylaýmen bolady. Bulardyń esepteri boıynsha, qarsy jaq osynyń saldarynan kem degende, úsh myńǵa jýyq snarıadtarynan aıyrylyp qalady. Qazaqstandyqtar osydan keıin de taǵy úsh kún nemisterdi turǵan jerlerinde typyr etkizbeı ustap turady. Al 30 qarasha kúni Muhametqul bastaǵan jaýyngerler jaý turǵan Sokolovo derevnıasyndaǵy maqta qoımasyna baryp jasyrynady. Sol kúni tańǵy 10-nan bastap nemisterdiń áýeden shúılikken 30 bombardırovshıgi jer-kóktiń astań-kesteńin shyǵaryp, artynan derevnıaǵa qaraı eki tank batalony men bir jaıaý ásker polkin jiberedi. Olarmen birneshe kún teketirese shaıqasqannan keıin ǵana bizdiń jaýyngerler derevnıany tastap shyǵady. Osy urysta kishi leıtenant Islamqulov taǵy da janqııarlyq erligimen kózge túsedi. Budan keıingi tarıhta erekshe qalatyn dál osyndaı qııan-keski shaıqas 1 jeltoqsan kúni Krıýkovo derevnıasynyń batys jaq shetinde júrdi. Áýeli jaý jaǵy tań atqannan aspannan zikir saldy. Olar bizdiń áskerlerimizdi úzdiksiz bombanyń astyna aldy. Bul arqyly dushpan Krıýkovo stansasyn basyp alyp, oraǵytyp ótý manevrin qoldanyp, Alabýshevo arqyly Rjavkı-Matýshkınoǵa, ıaǵnı Lenıngrad tas jolyna shyǵýdy maqsat etti. Urystyń birinshi kúni keńes soldattary nemisterdiń jolyn bógep, ilgeri júrgizbeı tastaıdy. Kelesi kúni derevnıa kósheleri boıynda alty saǵatqa sozylǵan aýyr shaıqastar júredi. Al úshinshi kúni eldi mekenniń ortalyǵynda on eki saǵatqa ulasqan jan alyp, jan berisken aıqastar aspan astyn aptyqqan alaman-tasyrǵa aınaldyrdy. Al tórtinshi kúngi derevnıanyń shyǵys jaq shetine kóshken ustasýdyń ustyny budan da asyp túsip, on segiz saǵat ýaqytty sharpydy. Osylaısha birneshe kún qatarynan toqtaýsyz urys júrgizý bizdiń sarbazdardy ábden tıtyqtatty. Buǵan qosa, olar shyn máninde dárigerlik kómeksiz qaldy. Soldattar arasyndaǵy jaralanyp qalǵandaryn emdeýshiler qatarynda áskerı feldsher Kıreev degen shal men sanıtar qyz Vera ǵana bar edi. Olar saǵattap júrip, jaralylarǵa járdem jasady. Qyrsyqqanda, urystyń besinshi kúni polk komandıri Baýyrjan Momyshuly týra belinen jaraqat alyp, ornynan tura almaı qalady. Ol omyrtqasyna baryp, qadalyp qalǵan oqty dárigerler sýyryp alyp shyqqannan keıin, buıryqty tósekte jatyp berýge májbúr bolady. О́zin evakýasııaǵa alyp ketýge kónbegen Baýkeń endi barlyq basshylyqty kómekshileri arqyly júrgize bastaıdy. Budan ári sheginýdiń qajet emes ekenin bildirgen ol qolyndaǵy kartanyń Krıýkovo derevnıasynan shyǵysqa qaraı ketetin bóligin kúrt kesip alyp, otqa jaǵyp jiberedi. «Bizge munyń arǵy jaǵynyń jer jaǵdaıyn bilýdiń qajeti joq», dep túsindiredi sosyn janyp jatqan kartaǵa qarap jatyp. Osy tusta ózi sengen Muhametqul taǵy da erekshe kózge túsedi. Ol óziniń birinshi batalonymen bir pozısııany ustap tursa, ekinshi batalondy kapıtan Vehov, úshinshi batalondy kapıtan Jýkov urysqa salyp jatady. Al shtabty maıor Demıdenko basqaryp turady. Bir kezde Jýkov qońyraý shalyp, jaýdyń tyqsyryp kele jatqanyn, endi ne isteýge bolatynyn suraıdy. Onyń artynan Islamqulov ta osyndaı saýalmen shyǵady. «Jaǵdaıdyń aýyr ekenin ózim de bilemin. Biraq bir adym da sheginbeýge buıyramyn. Pozısııa burynǵy kúıinshe qalady», – dep jaýap beredi oǵan polk komandıri. Birazdan keıin manaǵy kapıtan qaıta dúrligedi. «Joldas polk komandıri, batalonnan jalǵyz ózim qaldym. Ne isteýge buıyrasyz?» – «Birinshi batalonnyń komandıri Islamqulovtyń qaraýyna qatardaǵy soldat bolyp baryńyz. Muny óz batalonyńyzdy saqtap qala almaýyńyzdan kórińiz». Bes mınýt óter-ótpeste Vehov telefon arqyly habarlasady. Onyń da aıtatyny osyndaı. «Joldas polk komandıri, jeti-aq adamym qaldy. Ne istemekpin?». Buǵan da beriletin jaýap álgindeı boldy: «Birinshi batalonnyń komandıri Islamqulovtyń qaramaǵyna baryńyz». Urys dalasynan qońyraý bezildeýi munymen de tynǵan joq. Endi Muhametquldyń ózine kezek keledi. Baýkeń oǵan Jýkovty qaraýyna alyp, qatardaǵy jaýynger retinde soǵystyrýdy, al Vehovty jeti adamymen birge alyp, bólimshe komandıri etip qoıýdy tapsyrady. Álden ýaqyttan keıin ana ekeýi azǵyrsa kerek, Islamqulov taǵy shyǵyp, jaǵdaıdyń aýyr ekenin baıandaı bastaıdy. Sol kezde polk komandıri sózin kilt úzip: «Eı, Muhametqul! «Erdi namys, qoıandy qamys óltiredi» degen. «Arym – janymnyń sadaǵasy» degen taǵy bar. Meniń buıryǵym osy!», – dep trýbkany qoıa salady. Al jarty saǵattan keıin Muhametqul qaıta habarlasyp, «Shabýylǵa shyǵyp baramyz» degendi jetkizedi. Sóıtip, óziniń 45 sarbazymen jaýǵa aqyryp qarsy umtylǵan. Eki kapıtan ony toqtatpaq bolǵan eken, bul kónbepti. Sol boıda baryp, kútpegen jerden nemisterdiń dál ústinen túsip, tas-talqanyn shyǵarǵan. «Jaǵdaı qalpyna keltirildi. Islamqulovtyń sátti jasaǵan shabýylynan keıin ózimizdi aıtarlyqtaı qolaıly sezinip qaldyq», dep jazdy Baýyrjan Momyshuly keıin osy shaıqas týraly. Osylaısha, Máskeýden jaýdyń betin qaıtarýǵa esepsiz úles qosqan esil er budan keıin 1942 jyldyń 7 aqpanyna deıin osy mańda bolǵan urystarǵa úzdiksiz qatysady. Onyń qol astyndaǵy batalon jaýyngerleri sol kúni Ojedovo selosyn jaýdan azat etýge qatysady. Kóp uzamaı eldi meken basqynshylar sheńgelinen alynady. Biraq batalon komandıri Muhametqul Islamqulov sol shaıqasta opat bolady. Onyń qazasyna qatty qaıǵyrǵan Baýyrjan Momyshuly keıin óz janynan uzaq tolǵaý shyǵarady. Shyn máninde Muhametqul sol jerde óz komandıri Momyshulyn týralap kelgen ajal oǵynan aman alyp qalyp edi. Onyń arqasyn tóseı qalýynyń arqasynda halqymyzdyń dańqty perzenti atanatyn ataqty Baýkeń bir ólimnen qalady. Al bulardyń bir-birin sonshalyqty qatty qurmettep, jaqsy kórýleriniń qupııa syry budan góri erterekte bastalǵan eken. Baýkeń óziniń bolashaq qarýlas joldasyn Shymkenttegi №7 orta mektepti bitirip jatqan kezinde kezdestiredi. Bul kezde Muhań gýbernııalyq bılikte jaýapty qyzmet atqaryp júrse kerek. Biraq SAGÝ-di alǵash bitirgender qataryndaǵy bilimdar Muhametquldyń budan ári bul jaqta qyzmetten ósýiniń reti kele qoımaıdy. Sebebi, onyń aldynan qashanda tekti tuqymnan órbigeni shyǵa beredi. Al Muhametqul shyn máninde tekti áýlettiń urpaǵy-tyn. Onyń arǵy atasy búkil Ońtústik ólkesine yqpaly júrgen ataqty Sapaq datqa edi. Sol Sapaqtyń Joldasbek degen ulynan týatyn Islamqul zamanynda Reseıdiń tóri – Sankt-Peterbýrg qalasynda bilim alǵan sanaýly qazaqtyń biri atanady. Elge kelgesin 25 jyl bolys bolyp, jurtqa sózi júredi. Onyń uly – Badam-Arys boıynda 1906 jyly týǵan Muhametqul Tashkenttegi Orta Azııa memlekettik ýnıversıtetin bitirip shyǵady. Osydan keıin eńbek jolyn aýylda muǵalim bolýdan bastaǵan ol keıinirek aýdandyq, sosyn qazirgi «Ońtústik Qazaqstannyń» arǵy negizi sanalatyn oblystyq gazette tilshi bolyp qyzmet atqarady. Budan keıin, 1940 jylǵy 20 qarashada respýblıkalyq «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetine qyzmetke turady. «Sosıalıstik Qazaqstannyń» ardageri Qabı Myńjanov 1941 jyldyń 22 maýsymyn bylaı eske alady. «Sýyq habardy radıodan estigesin redaksııanyń kitaphanasyna jınaldyq. Únsiz qaldyq. Únsizdikti redaksııanyń mal sharýashylyǵy sektorynyń meńgerýshisi Muhametqul Islamqulov buzdy: – Osy mınýtta-aq sizdermen qoshtasamyn, – dedi Muhametqul. Qazir úıge de soqpastan týra áskerı bólimge tartamyn. Jeńispen jolyǵysaıyq, joldastar!». Ol Qyzyl Armııanyń zapastaǵy komandıri edi... Qazir qarap tursaq, ómiri aqqan juldyzdaı arqyrap óte shyqqan ol soǵystyń soqpaǵynda bar-joǵy eki jarym aıdaı ǵana ýaqyt qar jastanyp, muz tósenip úlgergen eken. Biraq sol eki jarym aıdyń ishinde-aq keıin qatar shaıqasqan talaı qarýlasy ǵumyr boıy jyr ǵyp tamsana aıta júretindeı kózsiz erlikter jasapty. Osy eki jarym aılyq merzimde Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyna usynylypty. Áıtkenmen, keshegi patsha zamanynda bolystyq qyzmet atqarǵan belgili kisiniń balasy bolǵany qaıta-qaıta aldynan shyǵyp, usynylyp turǵan ataqty alýyna kedergi keltire beredi. Sodan beri de, mine, 73 jyl ýaqyt ótipti. Qazaq jurty egemen elge aınalǵaly beri de shırek ǵasyr boldy. Al alda Uly Jeńistiń 70 jyldyq meıramy kele jatyr. Endeshe, kezinde batyr Baýyrjan Momyshuly men Málik Ǵabdýllın, maıdan dalasyndaǵy kóptegen qandykóılek qarýlastary naǵyz qaharman dep tanyǵan Muhametqul Islamqulovtyń shyn baǵasyn beretin kez kelgen sııaqty. О́ıtkeni, erliktiń erteli-keshi bolmaıdy. Halqynyń bolashaǵy úshin janyn qıǵan jaýyngerdiń rýhyn qasterleýimiz sol halyqtyń ózin qurmetteı túskenimizben teń bolsa kerek. Serik PIRNAZAR, «Egemen Qazaqstan».