Jýrnalıst jumysynyń bir artyqshylyǵy bar. Ol kez kelgen mamannyń bir kúnin bastan keship, kózben kóre alady. Sondaı múmkindikpen mektep partasyna oqýshy bolyp otyryp, sabaq oqydyq. Mundaǵy maqsatymyz – bilim alýshynyń róline enip, ınformatıka páninde jasandy ıntellekt týraly ne úıretetinin bilý.
Elordadaǵy zamanaýı úlgide salynǵan, sý jańa «Keleshek mektepteriniń» biri. Shyny kerek, bir-aq sátte ózimizdi Amerıkanyń ıakı Eýropanyń, bolmasa elimizdegi oqý aqysy qymbat sheteldikter ashqan jekemenshik mekteptiń birinde júrgendeı sezindik. Sebebi biz oqyǵan 2000 jyldary mundaı sáýleti kelisken, ishki ıntereri ásem, bárinen buryn jaıly mektepti tek teledıdardan kórgen edik. Sodan bolar, qazirgi balalarǵa qyzyǵa qarap, qýanǵanymyz ras. Qońyraý soǵyldy. Oqýshylar ári-beri asyǵyp, biri qolyna júrekjalǵar tiskebasaryn, ekinshisi oqý quralyn ustap, basqalary qurdastarymen alysyp, keıbiri jaıbaraqat qabyrǵany jaǵalap óz synybyn betke alyp barady. Álden ýaqytta shybynnyń yzyńy ǵana estiletindeı tynyshtyq ornady. Bir mınýtqa jeter-jetpeste kabınetterdiń esigi jabyq tursa da, hormen sálemdesken toptyń daýysy dálizge anyq estildi. Iá, olar muǵalimmen amandasyp, óz oryndaryna jaıǵasty. Biz de otyrdyq. 9-synyp oqýshylarynyń qataryna qosyldyq.
Informatıka páninen sabaq berýge kirisken muǵalim Jannur Erjanqyzy aldymen oqýshylarynyń oıyn jınaqtap alǵysy keldi me, ınteraktıvti taqtada kórsetilgen beınetapsyrmaǵa nazaryn aýdardy. Beınetapsyrma jasandy ıntellektiniń kómegimen jasalǵandaı kórindi. О́ıtkeni onda oıýly jılet kıgen muǵalim keıpindegi anımasııalyq keıipker ekranda kórsetilgen 4 syılyq qorabynyń birin ashyp, odan shyqqan sóılemderdi óz qııalyńmen, oıyńmen ári qaraı aıaqtaýdy usyndy. Qol kótergen bir oqýshy oń jaq joǵarydaǵy qorapshany tańdaıtynyn aıtyp edi, muǵalim óz kompıýterinen tintýirmen túrtip ashyp edi, ishinen «Qazaqstannyń eń ádemi jeri ...» degen tapsyrma shyqty. Qorapty ashqan oqýshy bul sóılemdi «Qazaqstannyń eń ádemi jeri – Alakól» dep aıaqtasa, ekinshi biri «Qazaqstannyń eń ádemi jeri – Býrabaı» dep jalǵady. Osydan soń basqa qorapty ashyp kórdik. Ondaǵy «Men elimdi maqtan tutamyn, óıtkeni...» degen oıdy oqýshylardyń biri «Men elimdi maqtan tutamyn, óıtkeni Qazaqstan jaqsy damyp jatyr» dep aıaqtasa, ekinshisi: «...óıtkeni biz bostandyqta ómir súrip jatyrmyz jáne árkim óz quqyn qorǵaıdy» dep túıindedi.
Sabaqqa kirispe bolǵan oı jattyǵýynan keıin muǵalim jańa taqyrypty tanystyrdy. «Baǵdarlamalyq qamtamasyz etýdi tańdaý» dep atalady. Ataýy jasandy ıntellekt elementteri engizilgen ınformatıka sabaǵyna alǵash kirip turǵan bizge kúrdelirek kórindi. Biraq balalar jańa taqyrypqa qaraı berilgen tapsyrmaǵa kelgende alyp ketip jatty. Árıne, ishinde ózara aqyldasyp, bolmasa bir-birinen kómek surap, oryndap otyrǵandary boldy. О́ıtkeni bul jumys sonshalyqty ońaı emes. Tapsyrmadan buryn J.Erjanqyzy baǵdarlamalyq jasaqtamany, onyń júıelik, qoldanbaly, ınstrýmentaldy deıtin úsh túri bar ekenin túsindirdi. Sodan keıin osy úsh baǵdarlamalyq jasaqtamanyń óz ishinde qandaı túrleri baryn jiliktep berdi. Qoldanbaly baǵdarlamalardyń mysaldaryna toqtalyp, onyń túrleri óte kóp bolatynyn, bizge ofıstik, grafıkalyq, mýltımedııalyq delinetin úsh túrin tanystyrdy. Sóıtip, osy oıdy bekitý úshin ekranǵa birneshe baǵdarlamalyq jasaqtamanyń logotıpterin shyǵaryp, aýyzsha qaı túrine jatatynyn anyqtaýdy tapsyrdy. Máselen, «Windows» júıelik baǵdarlamalyq jasaqtamaǵa, «Delphi» ınstrýmentaldyǵa, «Visual Basic» qoldanbalyǵa jatady.
Jattyǵýdan soń muǵalim synyp oqýshylaryn praktıkalyq jattyǵýdy jasaýǵa shaqyrdy, «Word» baǵdarlamasyn ashyp, 4 jolaqty keste qurýdy tapsyrdy. Kúndelikti bul baǵdarlamamen jumys istep otyrǵan bizge mynaýyńyz óte ońaı boldy, biraq sabaq bastalmas buryn «Tik-tok» jelisin sýda júzgen balyqtaı qoldanyp otyrǵan oqýshy keste syzýǵa kelgende kidirip, janyndaǵy kórshisinen salyp berýin surady. Budan keıin tapsyrma boıynsha ekinshi terezeden jasandy ıntellektiniń birin tańdaý kerek, oqýshylardyń basym bóligi «Gemini»-dy emes, «ChatGPT»-di qoldandy. Jasandy ıntellektige «Mekteptiń logotıpin jasaýǵa arnalǵan grafıkalyq redaktordy tańda» dep tapsyrma beremiz, sol usynǵan jaýaptardy kestedegi «Baǵdarlamanyń ataýy», «Artyqshylyǵy», «Kemshiligi», «Baǵasy aqyly/tegin» degen uıashyqtarǵa toltyramyz. Sabaqtyń sońynda test túrinde bekitý suraqtaryna jaýap berdik. Shapshań da alǵyr 3 oqýshy tapsyrmany sabaq sońyna deıin tolyq oryndap bitirdi, keıbireýleri arasynda kompıýterlik oıynǵa ýaqyt taýyp úlgergenimen, qońyraý soǵylǵansha tapsyrmany aıaqtaı almady. Sondyqtan muǵalim úıge osyny máresine jetkizýdi tapsyrdy.
P.s. Reti kelip turǵanda oqyrmandarǵa túsindire keteıik, osy oqý jylynan bastap «Sıfrlyq saýattylyq» jáne «Informatıka» pánderine jasandy ıntellekt elementteri engiziletini aıtylǵan. Bul ózgeris elimizdegi barlyq mekteptiń oqý baǵdarlamasyna engizilmes buryn qanatqaqty joba retinde keleshek mektepterinde synaqtan ótkizilip jatyr. Sonyń barysymen tanysqandaǵy oıymyzdy joǵaryda baıandadyq. Al qalǵany, jobanyń aldaǵy «taǵdyry» – bolashaqtyń enshisinde hám synaqtan ótkizip jatqan pedagogter men mamandardyń jaýapkershiliginde.