Qazaqstanda jalaqy deńgeıi turaqty ósip keledi. Bul el ekonomıkasynyń belsendi damyp jatqanyn jáne halyqtyń ómir súrý deńgeıiniń birtindep artyp otyrǵanyn kórsetedi, dep jazady Egemen.kz.
Eńbekaqynyń turaqty ósimi – ekonomıkanyń jandanýynyń belgisi
QR Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimetinshe, 2025 jyldyń ekinshi toqsanynda ortasha aılyq ataýly jalaqy 448,6 myń teńgeni qurady. Onyń ishinde qalalyq jerlerde – 471 myń teńge, aýyldyq jerlerde – 381,7 myń teńge boldy.
Jalaqynyń ataýly ósimi ótken jyldyń tıisti kezeńimen salystyrǵanda 11,3%-ǵa, al naqty satyp alý qabileti boıynsha 2,4%-ǵa artqan. Sońǵy bes jylda ortasha aılyq eńbekaqy eki eseden astam ósti. Bul kórsetkish ekonomıkanyń qurylymdyq jańarýynyń, shıkizattyq emes salalardyń damýynyń, ınvestısııalar men bıznes sıfrlanýynyń nátıjesi bolyp otyr.
Bilikti mamandardyń eńbegi joǵary baǵalanyp keledi
Qazirgi eńbek naryǵy kásibılik pen quzyretke barǵan saıyn kóbirek mán berip otyr. Zamanaýı tehnologııany meńgergen, sıfrlyq saýaty bar, shet tilderin biletin, analıtıka men jobalyq basqarý salasyn ıgergen mamandar eń joǵary suranysqa ıe.
Tipti dástúrli salalarda – qurylys, kólik jáne aýyl sharýashylyǵynda – bilikti mamandar ortasha deńgeıden áldeqaıda joǵary tabys taýyp otyr.
Mysaly, aýyl sharýashylyǵynda:
jobalaý ınjeneri – 2,7 mln tg, analıtık – 850 myń tg, elektr mashınalarynyń konstrýktor-ınjeneri – 800 myń tg, tehnık-tehnolog – 757 myń tg, bas veterınar dáriger – 730 myń tg jalaqy alady.Osylaısha, tabys deńgeıi tek salaǵa emes, adamnyń ózine – kásibı damý men úırenýge umtylysyna baılanysty. Qazaqstandyq eńbek naryǵy «laýazymǵa qaraı emes, quzyretke qaraı aqy tóleý» modeline aýysyp keledi.
Qazaqstan – Ortalyq Azııadaǵy eń joǵary jalaqysy bar el
Búginde Qazaqstan eńbekaqy deńgeıi boıynsha óńirde kósh bastap tur:
О́zbekstanmen salystyrǵanda – 70%-ǵa, Qyrǵyzstanmen salystyrǵanda – 73%-ǵa, Tájikstanmen salystyrǵanda – 2,5 esege jýyq joǵary.Jumyssyzdyq tarıhı mınımýmda
2025 jyldyń ekinshi toqsanynda jumyssyzdyq deńgeıi 4,6%-dy qurady – bul táýelsizdik jyldaryndaǵy eń tómen kórsetkish. О́tken jylmen salystyrǵanda jumyspen qamtylǵandar sany 110,1 myń adamǵa artqan, al jumyssyzdar sany 2,2 myń adamǵa azaıǵan. Jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq ta azaıyp, 3,1%-dy qurady.
Belsendi jumyspen qamtý sharalary
QR Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń dereginshe, 2025 jylǵy 1 qazan jaǵdaıynda:
607,3 myń adam jumysqa ornalastyrylǵan; onyń 153,6 myńy – sýbsıdııalanatyn jumys oryndaryna; 142 myńy – Elektrondy eńbek bırjasy arqyly; 283 myńy – Prezıdent bastamasy «Ár 10 000 turǵynǵa – 100 jumys orny» aıasynda; 28,7 myńy – memlekettik jobalar boıynsha eńbekke tartylǵan.Sonymen qatar, jumys berýshilerdiń suranysyna saı 8 075 adam kásibı turǵyda oqytýǵa jiberilip, olardyń 1 065-i oqýdan keıin turaqty jumysqa ornalasqan.
Kásipkerlikti qoldaý – jumyspen qamtýdyń jańa baǵyty
2025 jyly áleýmettik osal toptarǵa 400 AEK-ke deıingi (1,57 mln tg) 9 000 grant bólý josparlanǵan. 1 qazanǵa deıin 8 964 grant berildi. Bul sharalar tek jumys oryndaryn kóbeıtip qana qoımaı, óz isin ashýǵa múmkindik beretin naqty qoldaý tetigine aınaldy.
Vakansııalar kóbeıip, jumysshy mamandarǵa suranys artyp otyr
2025 jylǵy 20 qazandaǵy jaǵdaı boıynsha Elektrondy eńbek bırjasynda 65 myńnan astam bos jumys orny bar. Jyl basynan beri 500 myńnan astam jumysshy mamandyǵyna arnalǵan vakansııa jarııalanǵan.
Jumys berýshilerdiń tek 22,8%-y ǵana tájirıbesiz qyzmetkerlerdi qabyldaýǵa daıyn, qalǵandary bilikti mamandardy izdeıdi.
Jalaqy mólsheri: eń tómengi deńgeıden bastap 1 mln teńgege deıin ózgeredi.
Qalalar men aýyldardaǵy suranys
Qaladaǵy eń suranystaǵy mamandyqtar: raznorabochıı – 350-600 myń tg, avtobýs júrgizýshisi – 400-600 myń tg, oraýshy – 400-650 myń tg, arnaıy tehnıka mashınısi – 400-700 myń tg, traktorshy – 350-450 myń tg, dánekerleýshi – 350 myń teńgeden bastap.
Aýyldyq jerlerde: ken jumysshysy – 350-450 myń tg, elektroslesar – 400-500 myń tg, júkteý tehnıkasynyń mashınısi – 400-500 myń tg, elektr-gaz dánekerleýshi – 350-400 myń tg, qurylys montajdaýshy – 400-500 myń tg, prohodchık – 750-800 myń tg.
Bolashaqqa boljam
«Eńbek resýrstaryn damytý ortalyǵy» AQ boljamynsha, 2025-2035 jyldary jaldamaly qyzmetkerlerge degen suranys 2,98 mln adamdy quramaq. Sonyń ishinde 813 myń adam – jumysshy kadrlar. Eń kóp suranys:
ónerkásip (27%), densaýlyq saqtaý (12%), qurylys (11%) salalarynda bolady.Mıgranttar men qazaqstandyqtar: eńbek naryǵyndaǵy paradoks
Jumys oryndary kóp bolǵanymen, keıbir qazaqstandyqtar «yńǵaılyraq» qyzmet kútip, fızıkalyq eńbekke barǵysy kelmeıdi. Al bul bos oryndardy mıgranttar ıelenýine ákelip otyr.
2025 jylǵy 13 qazan jaǵdaıy boıynsha Qazaqstanda 185,6 myń eńbek mıgranty tirkelgen, olardyń kóbi:
qurylys jáne jóndeýde – 161,3 myń adam (87%), aýyl sharýashylyǵynda – 14,7 myń adam (8%), turmystyq qyzmette – 9,5 myń adam (5%).Mıgranttardyń basym bóligi – О́zbekstannan (173,7 myń), Tájikstannan (10,1 myń) jáne Ázerbaıjannan (1,7 myń) kelgen. Eń kóp shoǵyrlanǵan óńirler – Almaty oblysy, Almaty qalasy jáne Atyraý oblysy.
Mıgranttardyń tabysy jáne aqsha aýdarymy
Halyqaralyq kóshi-qon uıymynyń deregi boıynsha, mıgranttardyń ortasha aılyq tabysy 526 AQSh dollaryn (shamamen 278 myń teńge) quraıdy.
Ulttyq bank dereginshe, 2025 jyldyń qańtar-tamyz aılary aralyǵynda shetelge jasalǵan aqsha aýdarymdarynyń kólemi:
О́zbekstanǵa – 100,5 mlrd tg (75%), Qyrǵyzstanǵa – 3,5 mlrd tg (3%), Ázerbaıjanǵa – 1,9 mlrd tg (1,4%), Tájikstanǵa – 1,5 mlrd tg (1,1%).Bul – qazaqstandyqtardyń ózderi qyzyqpaǵan, biraq naqty tabys ákelip otyrǵan jumys oryndarynda óndirilgen qarajat.
Qorytyndy: jumys bar, biraq bárine unaı bermeıdi
Qazaqstanda jumys oryndary jetkilikti – ásirese qyzmet kórsetý, qurylys jáne aýyl sharýashylyǵy salalarynda. Alaıda negizgi másele jumystyń joqtyǵynda emes, jergilikti turǵyndardyń kútý deńgeıinde eken.
Kóptegen azamattar «kóp eńbeksiz joǵary jalaqy» izdegende, mıgranttar sol bos oryndardy ıelenip, adal eńbegimen el ekonomıkasyna úles qosyp jatyr.
Bul týraly orys tilinde ranking.kz saıtynda berilgen.