Baýyrlas elderdiń baılanysy nyǵaıa beredi

Orta dálizdiń tasymal kólemi ulǵaıdy

– Sizdi memlekettik sapa­ry­­ńyz aıasynda Qazaqstanda qarsy alý – men úshin úlken mártebe. Bul – elderimizdiń arasyndaǵy stra­tegııalyq seriktestik pen odaq­tastyq qatynastardy odan ári da­mytý turǵysynan óte mańyz­­dy oqıǵa. Qazaqstan men Ázer­baı­jan tek dostas elder emes, son­daı-aq baýyrlas halyqtar. Son­dyq­tan sizdiń elińizben san qyrly yntymaqtastyqty órken­detýge basa mán beremiz. Qazir­gi kezde Ázer­­baı­jan sizdiń qýat­ty kósh­bas­­­shy­l­y­ǵyńyzben halyq­ara­lyq are­nadaǵy abyroı-bedelin eleýli túr­de arttyrdy, óz óńirinde yq­pal­dy memleket retinde óte ma­ńyz­­dy ról atqarady. Biz úshin Ázer­­baı­­janmen saýda-ekonomı­ka­­lyq yn­ty­maqtastyqty jáne saıa­­sı se­rik­­tes­tikti nyǵaıtý – asa ózek­­ti min­­det, – dedi Memleket basshysy.

Ilham Álıev qonaq­jaı­lyq tanytqany úshin Qasym-Jomart Toqaevqa alǵys aıtyp, qazaq-ázerbaıjan baılanysy barlyq baǵytta qarqyn alǵanyn atap ótti.

– Búginde Qazaqstan damýdyń joǵary deńgeıin kórsetip otyr. Elińiz­degi qoǵamdyq-saıası jaǵ­daı tu­raqty, ekonomıkalyq damý qa­lypty. Siz júrgizip jat­qan re­for­malardy zor qyzyǵý­shylyq­­pen baqylap otyrmyz. Elińiz­di jańǵyrtý men áleýe­tin artty­rý jolyndaǵy baǵdary­ńyzdy tolyq qoldaımyz. Ekijaq­ty qa­rym-qa­tynastyń strategııa­lyq, odaq­tas­tyq sıpat alǵanyn atap ótti­ńiz. Biz barlyq baǵyttaǵy yqpal­das­tyq­­ty nyǵaıtýǵa nıetti­miz. Osy ke­lis­­sóz, sondaı-aq Joǵary mem­­leke­­t­­­aralyq keńes otyrysy bary­­syn­da aýqymdy kún tárti­bin taǵy da pysyq­tap, ózara serik­tes­tik­tiń al­daǵy qadamdaryn aıqyn­daı­myz, – dedi Ázerbaıjan Prezıdenti.

Memleket basshylary saýda-ekonomı­ka, ınvestısııa, aýyl sharýashylyǵy jáne kólik-tranzıt salalaryndaǵy yn­ty­­­maq­­tastyqty nyǵaıtý máselesin keńi­n­en tal­­qylap, mádenı-gýmanıtarlyq yq­­pal­­­­das­­­tyqqa zer saldy. Sondaı-aq aı­­maq­­­tyq jáne halyqaralyq kún tárti­bin­­­degi ózekti máseleler jóninde pikir almasty.

Budan soń eki el basshylaryna qazaq-ázerbaıjan mamandarynyń Orta dálizdi damytý boıynsha atqaryp jatqan júıeli jumystary jóninde málimet berildi.

Prezıdent keńesshisi Ásel Janasova Orta dálizdi damytý josparyn tanystyr­dy. Bul – Qytaı men Ortalyq Azııa mem­leket­terin Eýropa elderimen baılanysty­ratyn negizgi kólik-logıstıkalyq baǵyt.

Qasym-Jomart Toqaev pen Ilham Álıevke Qytaıdan Ázerbaıjanǵa tasymal kóleminiń ulǵaıýy Orta dálizdiń damýyna tyń serpin bergeni jóninde baıandaldy. Búginde júk Qytaı shekarasynan Grýzııa porttaryna deıin 15–18 kúnde jetkiziledi. Boljamǵa sáıkes 2030 jylǵa qaraı bul baǵyttaǵy júk aınalymy úsh ese artýy múmkin.

Memleketter basshylaryna sondaı-aq Orta dálizdiń tıimdiligi men básekege qabilettiligin kúsheıtýge, Eýrazııadaǵy tranzıttik rólin nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan naqty sharalar jáne bastamalar týraly aıtyldy.

 

Máni erekshe seriktestik

Qasym-Jomart Toqaev pen Ilham Álıevtiń tóraǵalyǵymen elimiz ben Ázerbaıjan Respýblıkasynyń Joǵary memleketaralyq keńesiniń ekinshi otyrysy ótti. Jıynda kólik, logıstıka, sıfr­landyrý, otyn-energetıka kesheni, son­daı-aq mádenı-gýmanıtarlyq salalar­daǵy yntymaqtastyq máseleleri talqylandy.

Memleket basshysy mundaı format Qazaqstan – Ázerbaıjan qarym-qatynasynyń erekshe sıpatyn pash etetinin atap ótti.

– Keńes ekijaqty yntymaqtastyqtyń barlyq baǵyty boıynsha ortaq sheshim shyǵaratyn tıimdi alańǵa aınaldy. Ázerbaıjan – Qazaqstan úshin erekshe el, baýyrlas memleket. Bizdi ortaq tarıhı tamyrlastyq, baı rýhanı-mádenı mura biriktiredi, mentalıtetimiz ben ustanymdarymyz uqsas. San qyrly yntymaqtastyǵymyz osy myzǵymas qundylyqtardyń negizinde damyp keledi. Ilham Geıdar oglý, sizdiń elimizge jasaǵan memlekettik saparyńyzdyń mańyzy zor. Sizdiń saparyńyz eki el arasynda Strategııalyq seriktestik jáne odaqtastyq týraly shartqa qol qoıylǵanyna 20 jyl tolǵan sátte ótip jatyr. Munyń sımvoldyq máni bar. Osy jyldar ishinde biz belsendi saıası dıalogti jolǵa qoıyp, saýda-ekonomıkalyq jáne mádenı-gýmanıtarlyq yqpaldastyq­tyń úzdiksiz damýyna berik sharttyq-quqyqtyq negiz qaladyq. Osynaý jan-jaqty ári dáıekti jumysty eki el azamattary da qoldap otyr, – dedi Prezıdent.

Memleket basshysy qazaq-ázerbaıjan qatynasynyń joǵary deńgeıge jetýine, eń aldymen, Prezıdent Ilham Álıev eleýli úles qosqanyn aıtty.

– Sizdiń turaqty qoldaýyńyzdy joǵa­ry baǵalaımyn. Búgingi Ázerbaı­jan­nyń aıtýly jetistikteri sizdiń qýat­ty kóshbasshylyǵyńyzben tikeleı baılanysty. Ázerbaıjan men Armenııa arasyndaǵy qaqtyǵysty beıbit jolmen retteý týraly deklarasııanyń tarı­hı mańyzy zor ekenin arnaıy atap ótkim keledi. Siz saıası erik-jiger men stra­tegııalyq kóregendilik tanytyp, kúr­deli túıtkilderdi sheshýdiń jáne kele­shek urpaq taǵdyry úshin jaýap­ker­shilik arqalaýdyń parasatty jolyn nus­qadyńyz. Eki el arasynda qol jetkizilgen ýaǵ­dalastyq jańa kezeńniń bastaýy retin­de búkil aımaqtaǵy jáne óńirden tys­qary yntymaqtastyq kók­jıegin keńeıt­kenine esh kúmán joq. Biz baýyr­las Ázerbaıjannyń jetistigine shyn júrekten qýanamyz, myqty ári progressıvti memleket qurý jolyndaǵy asqaq murattarynyń oryndalýyna tilek­tes­piz. Qazaqstan – Ázerbaıjan qatynas­­tary­nyń áleýeti orasan zor. Ony tolyq iske asyrýǵa esh kedergi joq. Oǵan berik saıası senim de, ortaq qundylyq­tary­myz da, eń bastysy, halyqtarymyz­dy ja­qyndastyrýǵa degen shynaıy umty­lys ta bar, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Sondaı-aq Joǵary memleketaralyq keńestiń ekinshi otyrysynda Ázerbaıjan Prezıdenti Ilham Álıev sóz sóıledi.

Kelissóz qorytyndysynda prezı­dentter Qazaqstan Respýblıkasy men Ázerbaıjan Respýblıkasynyń arasyn­daǵy Strategııalyq seriktestik jáne odaq­tastyq qatynastar týraly shart­tyń qol qoıylǵanyna 20 jyl tolýy­na oraı Birlesken málimdeme qabyldady.

Jalpy, Ázerbaıjan Prezıdentiniń Qazaqstanǵa memlekettik sapary aıasynda energetıka, kólik-logıstıka, sıfr­lan­dyrý, jasandy ıntellekt, ónerká­sip­tik menshik, densaýlyq saqtaý, statıs­tı­ka sala­laryndaǵy jáne mádenı-gýma­nı­tar­lyq baılanystar baǵytyn­daǵy ynty­maq­tastyq jóninde 15 qujatqa qol qoıyldy.

Qol qoıylǵan qujattardyń tizbe­sine 2025–2027 jyldarǵa arnalǵan Túr­kistan qalasy men Shýsha qalasy arasyn­daǵy ǵylymı-tehnıkalyq jáne máde­­nı-gýmanıtarlyq salalardaǵy yntymaq­tastyq baǵdarlamasy (jol kartasy), Taraz qalasy (Qazaqstan Respýblıkasy) men Qazaq qalasy (Ázerbaıjan Respýblıkasy) arasynda baýyrlastyq qatynastar ornatý týraly hattama kirdi.

 

Kópjosparly yntymaqtastyqtyń jańa mazmuny

Qasym-Jomart Toqaev pen Ilham Álıev ekijaqty kelissóz jáne Qazaqstan – Ázerbaıjan Joǵary memleketaralyq keńesi otyrysynyń qorytyndylary boıynsha buqaralyq aqparat quraldary ókilderine brıfıng ótkizdi.

Memleket basshysy, eń aldymen, shaqy­rýyn qabyl alyp, Astanaǵa memle­kettik saparmen kelgeni úshin Ázerbaıjan Prezıdenti Ilham Álıevke shynaıy rızashylyǵyn bildirdi.

– Men bul saparǵa erekshe mán berip otyrmyn. Baýyrlas Ázerbaıjan halqy­nyń basshysyn, asa kórnekti memleket qaı­ratkeri Prezıdent Ilham Álıevti qazaq jerinde qarsy alý – biz úshin zor mártebe. Eki eldiń tamyry – bir, tarıhy – ortaq. Ázerbaıjan – Qazaq­stannyń mańyzdy ári senimdi strategııalyq seriktesi. Búginde qarym-qatyna­symyz turaqty damyp keledi. Biz ózara baılanysymyzdy kúsheıtýge aıryq­sha kóńil bólemiz. Basty maqsat – dosty­ǵy­myzdy nyǵaıtyp, túrli saladaǵy yq­pal­dastyqqa tyń serpin berý. Bul qos ha­lyq­tyń múddesine saı keledi. Osy sapar Qazaqstan – Ázerbaıjan ynty­maq­tastyǵyn jańa sapaly deńgeıge kóterýge yqpal etedi dep kámil senemin, – dedi Memleket basshysy.

Qasym-Jomart Toqaev Ilham Álıevtiń memlekettik saparyn eki el arasyn­daǵy strategııalyq seriktestikti jáne odaqtastyq qatynastardy nyǵaıtý jolyn­daǵy asa mańyzdy qadam dep sanaıdy.

– Ilham Geıdar oglý Álıev – tarıhı mas­sh­tabtaǵy kórnekti memleket qaırat­keri. Ol Ázerbaıjannyń táýelsiz­digi men aýmaqtyq tutastyǵyn qorǵaý­da jáne nyǵaıtýda sheshýshi ról atqar­dy. Prezıdent Ilham Álıevtiń eren eńbeginiń arqasynda Ázerbaı­jan­nyń halyqaralyq arenadaǵy abyroıy men yqpaly eselep ósti. Onyń qýatty kóshbasshylyǵymen Ázerbaı­jan kóptegen salada, eń aldymen, áleýmet­tik-ekonomıkalyq damýda keremet tabysqa jetti. Aýqymdy refor­malar­dyń nátıjesi elińizdiń qarqyndy ózgerisinen, ekonomıkanyń ornyqty ósiminen, azamattardyń ál-aýqaty­nyń artýynan kórinedi. Ázer­baıjan­nyń makroekonomıkalyq kórset­kish­teri – or­nyqtylyǵymen erekshelenedi jáne el órkendeýiniń aıqyn dáleli. Otan­dastarymyz baýyrlas Ázerbaı­jan­nyń jetistigine shynaıy qýanady, – dedi Prezıdent.

Memleket basshysy bul sapardyń eki el arasyndaǵy Strategııalyq seriktes­tik jáne odaqtastyq qatynastar týraly sharttyń 20 jyldyǵymen qatar kelýi­niń sımvoldyq máni bar ekenin atap ótti. Osy ýaqyt ishinde memleketterimiz ekijaqty yntymaqtastyqty óristetýde zor tabysqa jetti.

– Halyqtarymyzdyń dostyǵy men ózara qoldaýynyń, joǵary deńgeı­degi qar­qyn­dy saıası dıalog pen úkimet­terdiń jú­ıeli jumysynyń arqa­synda kópjospar­ly qazaq-ázerbaı­jan yntymaqtastyǵy jańa mazmunmen tolyǵyp, órkendep keledi. Osy kelissózder qorytyndysy – sonyń aı­qyn dáleli. Biz ózara senim men qurmet rýhynda eki­jaqty kún tártibiniń keń kólemdegi máse­lelerin talqylap, san qyrly yqpal­das­tyǵymyzdyń basym baǵyt­taryn belgi­ledik. Joǵary memleketara­lyq keńes oty­rysy jemisti ótti. Birqatar mańyz­dy qu­jatqa qol qoıyldy. Ekijaqty ynty­maq­­tastyqty damytýdyń keshendi baǵdar­la­­masy jos­parly túrde atqarylyp jat­qa­ny qýan­tady, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshylary kelissózder barysynda saýda-ekonomıkalyq baılanys­tardy keńeıtýge basa mán berdi. Ekijaq­ty taýar aınalymyn jaqyn arada eselep, ony 1 mlrd dollarǵa deıin jet­kizý úshin qajetti sharalar qabyldaýǵa ýaǵdalasty.

– Aýyl sharýashylyǵy, energetıka, óńdeý ónerkásibi, qurylys, sıfrlandyrý salalarynda múmkindigimiz mol. Qos tarap birlesken kásiporyndar qurýǵa nıet tanytty. Bul máselede aıtarlyqtaı alǵa jyljý bar. Máselen, transformator óndirisin iske qosý josparlanǵan, turǵyn úı men ınfraqurylym nysandarynyń qurylysy júrgizilip, keme jasaý salasynda ortaq joba pysyqtalyp jatyr. Úkimetterge osy baǵyttardy baqylaý­da ustap, qysqa merzim ishinde О́ner­kásip salasyndaǵy yntymaqtastyq­ty damytý josparyn (nemese jol kartasyn) qabyldaý tapsyryldy. О́zara tıimdi jobalardy qarjylandyrý maqsatynda Qazaqstan – Ázerbaıjan tikeleı ınves­tısııa qorynyń qyzmetin jandan­dyrý­ǵa kelistik. Eki eldiń iskerlik toptary arasyndaǵy qarym-qatynasty odan ári keńeıtý qajettigine nazar aýdardyq. Osy rette sapar aıasynda ótken Qazaqstan –Ázerbaıjan bıznes forýmynyń mańyzy zor, – dedi Prezıdent.

Buǵan qosa Memleket basshysy kelissózder kezinde iri ınfra­qurylymdyq, sonyń ishinde Transkas­pıı halyqaralyq kólik baǵdary sekildi strategııalyq turǵydan mańyzdy jobalardy júzege asyrý barysy qaras­tyrylǵanyn jetkizdi.

– Byltyr bul baǵytta júk tasymaldaý kólemi 62 paıyzǵa ósip, 4,5 mln tonnany qurady. Bıylǵy kórsetkishter de kóńilge senim uıalatady, ósim 2 paıyzǵa jetti. Sheteldik seriktestermen birge shekteýlerdi joıyp, dáliz boıynda biryńǵaı uzaqmerzimdi tarıf ornatýǵa jumys istep jatyrmyz. Bul barlyq baǵdar boıynsha kedergisiz tasymaldaýdy qamtamasyz etip, tıimdilikti kóteretini sózsiz. Iаǵnı júk tasymalynyń kólemin josparǵa sáıkes 10 mln tonnaǵa deıin jetkizýge múmkindik beredi. Budan bólek, porttardaǵy termınaldardyń qýatyn arttyrýǵa nazar aýdaryldy. Elimiz Aqtaýda konteınerlik hab qurylysyn júrgizip jatyr. Sheteldik, sonyń ishinde qytaılyq seriktesterdiń qatysýymen Alıat portynda salynyp jatqan júk termınalynyń keleshegi zor. Kelissóz barysynda júk eksportyna arnalǵan jańa Transkaspıı parom júıesin qurý múmkindigin talqyladyq, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Kelissózderde energetıka sala­syndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa da basa nazar aýdaryldy. Bul baǵytta eki eldiń de áleýeti mol.

– Qazaqstan munaıyn Baký – Tbılısı – Jeıhan baǵdary boıynsha tasymaldaý jónindegi birlesken jumysty erekshe atap ótkim keledi. Byltyr Ázerbaı­jan arqyly bul strategııalyq shıkizat tranzıti 1,5 mln tonnaǵa jýyqtady. Jaqyn arada muny aıtarlyqtaı ulǵaıtý qajet. Teńiz tabanyna tóseletin elektr kábilderi jobasy ulttyq energııa júıesin damytýǵa serpin beredi. Bul bizdiń «jasyl» energııa eksportyn­daǵy ustanymymyzdy kúsheıte túsedi. Ázerbaıjan aýmaǵy arqyly otandyq ýran ónimderin shetel naryqtaryna jet­kizý aıasynda aýqymdy jumys júrgizilip jatyr. Osy oraıda barlyq negizgi bas­tama men jobaǵa qoldaý kórsetkeni úshin qurmetti Ázerbaıjan Prezıdentine rızashylyǵymdy bildiremin, – dedi Prezıdent.

Memleket basshylary jasandy ıntellektiniń qarqyndy damyp kele jatqanyn da eskere otyryp, IT sektor ekijaqty qatynastarǵa mol múmkindik ashatynyna toqtaldy.

– Elimiz memlekettik qyzmetti sıfr­landyrýda, IT tehnologııalardy damytýda tájirıbe jınaqtady. Biz osy salada birlesken jobalardy iske asyrýǵa da­ıynbyz. Kelissózder barysynda Kaspıı teńiziniń tabany arqyly talshyqty-optıkalyq baılanys jelisin tartý jobasyn jedeldetýdiń mańyzyn atap óttik. Úkimetterge ony qysqa merzim ishinde ázirleý jóninde tapsyrma berildi, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Ekijaqty kún tártibinde mádenı-gýmanıtarlyq saladaǵy yqpaldastyq ta erekshe aıtyldy.

– Keıingi jyldarda eki elde alma-kezek ótken Qazaqstan men Ázerbaıjannyń Mádenıet kúnderi jáne Kıno kúnderi aıtýly oqıǵaǵa aınaldy. Bul baǵyttaǵy jumysty júıelendirý úshin Mádenı yntymaqtastyq baǵdarlamasyn qabyl­daýǵa ýaǵdalastyq. Bilim men ǵylymdy, jastar baılanysyn damytý­dyń perspektıvasy mol ekenine arnaıy toqtal­dyq. Osy maqsatta Bakýde byltyrdan beri Qazaqstan – Ázerbaıjan ǵylym jáne bilim ortalyǵy qyzmet etedi, – dedi Memleket basshysy.

Sondaı-aq taraptar óńirlik jáne jahandyq kún tártibiniń ózekti másele­leri jóninde pikir almasty.

– Biz halyqaralyq saıasattyń bar­lyq ózekti máselesi boıynsha usta­nymdarymyz uqsas ekenin atap óttik. Kópjaqty qurylymdar aıasyndaǵy jumysty úılestirýdiń mańyzyna mán berildi. О́ńirlik jáne jahandyq deńgeıde beıbitshilik, qaýipsizdik pen turaqty­lyq­ty nyǵaıtýǵa umtylatynymyzdy jetkizdik. Barshańyzǵa belgili, Prezıdent Ilham Geıdar oglý Álıev Prezıdent Tramptyń belsendi araaǵaıyndyǵymen Vashıngtonda Ázerbaıjan men Armenııa arasynda beıbit deklarasııaǵa qol qoıyp, tarıhı mıssııasyn oryndady. Qazaqstan muny resmı túrde quptady. Qol jetkizilgen kelisimder Ońtústik Kavkazdaǵy senimdi nyǵaıtyp, jalpyǵa ortaq órkendeý úshin jańa múmkindikterge jol ashady dep oılaımyn. Jalpy, sapar qorytyndysy baýyrlas halyqtardyń ıgiligi úshin strategııalyq seriktestik pen odaqtastyq rýhyndaǵy qazaq-ázerbaıjan qarym-qatynasyn odan ári damytýǵa qos tarap ta daıyn ekenin aıqyn kórsetedi, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Ilham Álıev te ekijaqty baılanys­tardyń joǵary deńgeıin atap ótti.

– Halyqtarymyzdy ortaq rýhanı-mádenı qundylyqtarǵa arqa súıegen, ǵasyrlardan tamyr tartatyn dostyq pen baýyrlastyq qatynastar baılanys­tyrady. Bul – bizdiń memleketara­lyq yntymaqtastyǵymyzdyń berik irge­tasy. Keıingi úsh jylda bir-birimiz­ge onnan asa sapar uıymdastyrdyq. Yqpaldastyǵymyzdyń qanshalyqty qarqyndy ekenin osydan-aq ańǵarýǵa bolady. Árbir kezdesý, árbir talqylaý túpki nátıjeni kózdeıdi. Biz salalyq mınıstrlikterdiń esebi men keleshek josparlaryn tyńdadyq. Jumys qorytyndysyna kóńil tolady. О́ıtkeni belgilengen mindetterdiń bári oryndalyp jatyr. Memleketaralyq keńes aıasynda qol jetkizilgen kelisimder halyqtarymyzdyń ıgiligine qyzmet etedi, – dedi Ázerbaıjan Prezıdenti.

 

Jasandy ıntellekt jobalarymen tanysty

Budan soń memleket basshylary «Alem.AI» halyqaralyq jasandy ıntellekt ortalyǵyna bardy. Ortalyqta Qasym-Jomart Toqaev pen Ilham Álıev sıfrlyq tehnologııalardy damytý jáne jasandy ıntellektini qoldaný jetistikterimen tanysty.

Premer-mınıstrdiń orynbasary – Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstri Jaslan Mádıev mártebeli meımandarǵa memlekettik úderister­di basqarýǵa jáne taldaýǵa, sondaı-aq GovTech-sheshimder qabyldaýǵa arnal­ǵan «AI-Driven Government» ahýaldyq ortalyǵynyń tujyrymdamasy týraly baıandady.

Sonymen qatar memleket basshylaryna «Smart City» tehnologııalary, robot­ty tehnıka aımaǵy, túrli salaǵa jasandy ıntellektini engizýge baǵyttalǵan «Samruk-Kazyna» jobalary kórsetildi.

Prezıdentter «Astana Hub» ınnova­sııalyq klasterin de aralady. Ortalyqta 1 800-den asa IT-kompanııa men startap, onyń ishinde sheteldiń úlesi bar 460-tan asa kompanııa tirkelgen.

Buǵan qosa Qasym-Jomart Toqaev pen Ilham Álıevke halyqaralyq naryq­qa shyqqan otandyq kompanııalar­dyń ónimderi jaıynda málimet berildi.