Transshekaralyq hab ornyqty damýǵa tıis

Memleket basshysynyń tapsyrma­syna sáıkes, 2030 jylǵa deıingi kólik­­tik-logıstıkalyq áleýetti damytý tu­jy­rymdamasy aıasynda 5 trans­shekara­lyq habty qalyptastyrý jumysy iske asyrylyp jatyr. Búginde barlyq 5 transshekaralyq hab boıynsha naqty is atqarylyp otyr.

«Birinshiden, basqarýshy kompanııa­lar men olardyń jumys isteý sharttary aıqyndaldy, ekinshiden, áleýetti ınvestısııalyq jobalardyń pýldary qalyptastyryldy, úshinshiden, elektr energııasy, sýmen jabdyqtaý, kólik joldary men kommýnıkasııalar sııaqty negizgi ınfraqurylymmen qamtamasyz etý jumystary júrgizilip keledi», dedi Saýda jáne ıntegrasııa mınıstri Arman Shaqqalıev.

Transshekaralyq habtardy iske asyrý boıynsha uıymdastyrý sharalary týraly aıtqan mınıstr, ınfraqurylymnyń daıyndyq jumystary aıaqtalǵanyn jetkizdi. Jobalardy naqty iske qosý, logıstıkalyq múmkindikterdi keńeıtý men kooperasııanyń jańa formalaryn damytýǵa basymdyq beriledi. Nátıjesinde shekara mańyndaǵy saýda prosesterin tezdetip, shıkizattyq emes eksport kólemin 30 paıyzǵa arttyrýǵa múmkindik beredi ári otandyq kompanııa­lar úshin tıimdi logıstıkalyq jaǵdaı jasaıtyn bolady.

«Elimiz Ortalyq Azııanyń negizgi kólik torabyna aınalýy kerek. Mem­le­ket basshysy aldymyzǵa osyndaı min­det qoıyp otyr. Sondyqtan saýda-logıs­tıkalyq habtardy qurý – transshe­karalyq ekonomıkalyq baılanystardy damytýdyń mańyzdy strategııalyq baǵyty», dedi O.Bektenov.

Qazir tranzıttik baǵyttar men ınves­tısııalar úshin básekelestik kúsheıip keledi. Osyǵan oraı jerústi kólik ınfraqurylymyn, ónerkásiptik kooperasııa men saýda jelilerin jedel damytý qajet. Transshekaralyq habtardy tolyq iske qosý júk qozǵalysyn aıtarlyqtaı qysqartyp, ótkizý qabiletin arttyrýǵa, óndiris kólemin, salyq túsimderin jáne eksportty ulǵaıtýǵa múmkindik beredi.

«Júıeli qaraıtyn bolsaq, bul jobalar kapıtal men jańa óndiristerdi tartý ortalyqtaryna aınalady. Osyǵan baılanysty jumys qarqynyn kúsheıtip, barlyq taraptardyń ózara is-qımylyn aıtarlyqtaı jaqsartý qajet. Saýda mınıstrligi múddeli memlekettik organdardyń jumysyn tıimdi úılestirýi kerek. Sondaı-aq jobalardyń iske asyrylýyna turaqty monıtorıngti qamtamasyz etý de mańyzdy», dedi Úkimet basshysy.

Habtardyń ınvestısııalyq tartym­dylyǵyn arttyrýǵa kóńil bólgen jón. Ol úshin eń aldymen, bızneske qolaıly jaǵdaı jasaý kerek. Atap aıtqanda, ınje­nerlik ınfraqurylymnyń daıyndyǵyn qamtamasyz etý, arnaıy ekonomıkalyq aımaqtar qurý, rásimderdiń ashyqtyǵy, memlekettik organdar men ákimdikterdiń jedel áreket etýi sııaqty máselelerdi sheshýge basymdyq bergen durys.

«Habtardyń aýmaǵynda logıstıka, qoımalaý, júkterdi tıep-túsirýmen ǵana shek­telmeı, naqty óndirister quryp, jumys oryndaryn ashý da mańyz­dy. Boljamdylyq, jyldamdyq pen ákim­shilik kedergilerdi azaıtý kerek. Inves­torlar úshin eń mańyzdysy – osy», dedi Premer-mınıstr.

Servıs deńgeıi joǵary bolǵan saıyn, habtardyń aýmaqtary da rezıdenttermen tezirek tolyǵyp, ekonomıkalyq tıimdiligi arta túsedi. Osyǵan baılanysty ınves­torlarmen, operatorlarmen, sondaı-aq óndirýshilermen turaqty dıalog ornatqan lázim. Birlesken jobalar ózara tıimdi negizde júzege asyrylýǵa tıis.

«Ákimdikter jer ýchaskeleri, ınjener­lik jeliler, joldar men temirjol­dar sııaqty bazalyq ınfraqurylym­nyń qoljetimdi bolýyn qamtamasyz etýi qajet. Habtardyń ornyqty jumysy osyǵan baılanysty. Týyndaǵan barlyq másele shuǵyl sheshimin tabýǵa tıis», degen Úkimet basshysy birqatar tıisti vedomstvoǵa tapsyrmalar júktedi.

О́nerkásip mınıstrligi múddeli mem­lekettik organdarmen, sondaı-aq ákim­diktermen birlesip, bıylǵy 20 jel­­toq­sanǵa deıin Indýstrııalyq saý­da-logıstıka kesheni men «Eýrazııa» trans­shekaralyq saýda ortalyǵy bo­ıynsha arnaıy ekonomıkalyq aımaq qurý tujyrymdamasyn ázirleýge tıis. Kólik mınıstrligi Aqtaý portynda konteınerlik hab qurylysynyń jobasyn erekshe baqylaýǵa alyp, kelesi jyldyń 1-toqsanynyń sońyna deıin jumys nátıjeleri týraly baıandaıdy. Al Saýda mınıstrligi transshekaralyq habtardy damytý salasynda birlesken jobalardy qalyptastyryp, iske asyrý úshin áleýetti ınvestorlardy izdestirý men tartý jumysyn jandandyrýy qajet.

Úkimet otyrysynyń kún tártibinde eldegi qaldyqtardyń barlyq túrlerin bas­qarý­dyń 2026–2030 jyldarǵa arnal­ǵan tujyrymdamasy da talqylaýǵa shy­ǵyp, biraýyzdan maquldandy. Rasyn­da qazir óńirde qaldyqtardy basqa­rý kúrdeli ekologııalyq máselege aınal­ǵan. Ekonomıka men qurylys sek­toryn­daǵy ósim barlyq sanattaǵy qal­dyq­tardyń kóbeıýine ákeldi. Negizgi úlesti ónerkásiptik qaldyqtar quraıdy, olardy qaıta óńdeýdi mindetteıtin tetikterdiń joqtyǵynan jyldar boıy jınalyp, qorshaǵan ortaǵa qaýip tóndirip otyr.

«Kommýnaldyq sektorda jyl saıyn 4,5 mln tonna qaldyq túziledi, biraq onyń nebári 25–26%-y ǵana qaıta óńdeledi. Qalǵany talapqa saı emes polıgondarǵa jiberiledi. Turmystyq qaldyqtardyń 30–40%-yn quraıtyn taǵam qaldyqtaryn óńdeıtin ınfraqurylym joq. Qurylys qald­yqtary da zańǵa qaramastan polı­gon­darǵa túsip, stıhııalyq qoqys alań­darynyń kóbeıýine sebep bolyp otyr», dedi Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mı­nıstri­niń mindetin atqarýshy Jomart Álıev.

Jalpy, sala ekologııalyq, ekonomı­kalyq, ınstıtýsıonaldyq qıyndyq­tardyń toǵysynda tur. Qaldyqtardyń jın­alyp qalýy – álemdegi eń ózekti ekologııalyq másele. Birikken Ulttar Uıymy men Dúnıejúzilik banktiń esep­terine súıensek, jyl saıyn 2 mlrd tonnadan astam turmystyq qatty qaldyq paıda bolady. Olardyń basym bóligi qaıta óńdelmeıdi.

«Sarapshylardyń baǵalaýynsha, 2050 jylǵa qaraı bul kórsetkish eki ese ulǵaıyp, jylyna 3,8 mlrd tonnaǵa jetedi. Memleket basshysy elimizdegi eko­logııalyq ahýaldy jaqsartý maq­satynda naqty sharalar qabyldaý qajet­tigin únemi aıtyp keledi. Ol úshin qaldyqtardyń barlyq túrin tolyqtaı qaıta óńdeý kerek», dedi O.Bektenov.

Bizdiń elde turmystyq qaldyqtardyń jalpy kóleminiń shamamen 25%-yn ǵana qurap otyr. Osy máselelerdi sheshý úshin Astana, Almaty men Shymkent qala­larynda qaldyqtardy energetıka­lyq kádege jaratý jobalary iske asyrylyp jatyr. Qazir ınvestorlar anyqtalyp, olarmen tıisti kelisimder jasaldy. Aldaǵy ýaqytta bul tájirıbe ózge aımaq­tarǵa da taratylatyn bolady.

«Qaldyqtardy basqarý júıesin jaqsartý úshin jeńildetilgen qarjy­lan­dyrý tetigi arqyly 185 mlrd teńge qaralǵan. Búginde 60 joba maquldandy, onyń 22-sine qarajat bólindi. Ekologııa mınıstrligi ákimdiktermen birge osy jobalardy júzege asyrýy kerek. Sondaı-aq ónerkásiptik, medısınalyq taǵy basqa da qaldyqtarǵa qatysty tıisti sheshim qabyldaýǵa tıis», dedi Úkimet basshysy.

Qaldyqtardyń barlyq túrlerin bas­qarý Tujyrymdamasyn iske asyrý eko­logııalyq, buǵan qosa sanıtarlyq-epı­­de­mıologııalyq qaýipsizdikti qamta­masyz etý úshin naqty baqylaý men boljam jasaý júıesin qalyptastyrýǵa múmkindik beredi. Bul qaıta óńdeý men qaıta paıda­lanýǵa baǵyttalǵan qaldyqtardy basqarý salasynyń damýyn yntalandyrady.

«Atalǵan tásil Prezıdenttiń tabı­ǵat­ty aıalaý jónindegi ekologııalyq máde­nıetti qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan «Taza Qazaqstan» bastamasynyń talaptaryna saı keledi», degen O.Bektenov salany sıfrlandyrýǵa, qaldyqtardyń sıfrlyq esebin júrgizýge, olardyń qozǵalysyn, jınaqtalýy men kádege jaratylýyn baqylaýǵa erekshe nazar aýdarý kerek ekenin aıtty.

Úkimet basshysynyń aıtýynsha, qal­dyqtardy basqarý salasynyń ınves­tı­sııa­lyq áleýeti joǵary, ol bizde ázirge tıisti deńgeıde paıdalanylmaı otyr. Álemniń kóptegen damyǵan elderi qal­dyq­tardy jınaqtaýdan birtindep tuıyq sıkldi ekonomıkaǵa kóship jatyr. Bul óz kezeginde, elektr energııasyn óndirýge ári óndiriste qaıta paıdalanýǵa bolatyn shıkizat alýǵa múmkindik beredi.

«Tujyrymdama qalyptasqan tásil­derdi ózgertip, salanyń ınvestı­sııalyq áleýetin arttyrýdy ári qoldanystaǵy ınf­raqurylymdy jańǵyrtýdy qam­tama­syz etedi. Osyǵan oraı usynylǵan Tujy­rymdama jobasyn maquldaýdy usynamyn», degen Premer-mınıstr birqatar tapsyrma berdi.

Ekologııa mınıstrligi memlekettik organdarmen, sondaı-aq óńir ákimdikterimen birlesip, Tujyrymdamada josparlanǵan is-sharalar men ony iske asyrý jónindegi is-qımyl josparynyń ýaqtyly oryndalýyn qamtamasyz etedi. Sondaı-aq atalǵan mınıstrlik Astana, Almaty men Shymkent qalalarynyń ákimdikterimen birge kelesi jyly qaldyqtardy energetıkalyq kádege jaratý zaýyttarynyń qurylysyn bastaýy kerek.

Qoldanystaǵy bıýdjet zańnamasyna sáıkes qorshaǵan ortaǵa emıssııalar men basqa da ekologııalyq tólemder jergilikti bıýdjetke baǵyttalyp jatyr. Oljas Bektenovtiń aıtýynsha, óńirler osy qarajat esebinen ekologııalyq máselelerdi sheshý úshin tıisti jumys júrgizbeı otyr. Osyǵan baılanysty Ekologııa mınıstrligine oblystardyń ákimdikterimen birge ekologııalyq tólemder esebinen qaldyqtardy jınaý, qaıta óńdeý men kádege jaratý ın­fra­qurylymyn qurý men qarjylandyrý sharalaryn qabyldaýdy tapsyrdy.