Keıingi jyldary elimizdiń ekonomıka men ekologııalyq saıasatynda jańa kózqaras qalyptasa bastady. Bul – memleketke artyq salmaq salmaı, óz tabysyn ózi taýyp, sony qaıta halyq ıgiligine baǵyttaıtyn jańa model. Mysaly, bir jaǵynan aqyly joldar qozǵalysty qaýipsiz ári sapaly etý arqyly óz-ózin qarjylandyratyn júıege aınalsa, ekinshi jaǵynan, «Jasyl damý» kompanııasy tabıǵatty qorǵaý, ekologııalyq qaterlerdi joıý ári óndiristik qaldyqtardy qaıta óńdeý baǵytynda iri jobalardy iske asyryp otyr.
Aqyly jol – tólem qabyldaıtyn beket qana emes, óz betimen jumys isteıtin tolyqqandy júıe. Mundaı joldardy kútip ustaýǵa memleketten jeke qarjy bólinbeıdi, respýblıkalyq bıýdjet bul baǵytty qarjylandyrmaıdy. Barlyq jumys júrgizýshi tólegen qarajattyń esebinen atqarylady. «Avtomobıl joldary týraly» zań men Úkimettiń №744 qaýlysynda «QazAvtoJol» ulttyq operator retinde bekitilgen. Kompanııa ókilderiniń aıtýynsha, joldan túsken qarjy bólek esepte saqtalyp, joldyń kútimi men qaýipsizdigine ǵana jumsalady.
«Júrgizýshi tólegen ár teńge jolǵa qaıta oralady. Mysaly, byltyr aqyly joldardan 53 mıllıard teńge jınaldy. Bul qarajattyń arqasynda joldardyń úzdiksiz kútimi qamtamasyz etildi. Bir jyldyń ishinde 43 myń sharshy metr oıyq jóndelip, 17,6 myń shaqyrym jol belgileýleri jańartyldy. 29 myńdaı jol belgisi ornatylyp, qys mezgilinde 2,3 mıllıon tekshe metr qar tazalandy. Sonymen qatar 680 tehnıka satyp alyndy, al 383 mıllıon teńge respýblıkalyq bıýdjetke aýdaryldy. Bul – júıeli jumystyń naqty nátıjesi. Al bıylǵy jyldyń qańtar-qazan aılaryndaǵy kórsetkish budan da joǵary. Osy kezeńde 72 mıllıard teńge jınalyp, jol jelisi 26 aqyly ýchaskege deıin keńeıdi. Olardyń jalpy uzyndyǵy – 4 883 shaqyrym. Osy ýaqytta 61,4 myń sharshy metr oıyq jóndelip, 19,6 myń shaqyrym jol belgileýleri salyndy. 4 363 jol belgisi ornatylyp, 31,6 myń jeli metr qorshaý jańartyldy. Qysqy maýsymda qar tazalaý kólemi 417 myń shaqyrymǵa jetti. Tehnıka jańartý isi de jalǵasyp jatyr, 89 traktor satyp alyndy, taǵy 504 tehnıkany kútip otyrmyz», deıdi kompanııa ókilderi.
Kompanııa jumysy ashyq ári baqylaýda. 2024 jyly Antıkorrýpsııa qyzmeti men Ishki memlekettik aýdıt komıteti tekseris júrgizgen. Barlyq qarjy esebi jyl saıyn aýdıtten ótedi. Qujattar Qarjy mınıstrliginiń depozıtarııinde jáne kompanııanyń resmı saıtynda ashyq jarııalanady.
Osyndaı qarjylyq ári utymdy uıymdastyrý júıesi ekologııa salasynda da qalyptasyp otyr. Ondaǵan jyl boıy sheshimin tappaı kelgen ekologııalyq máselelerge naqty qadam jasaldy. Bul baǵytta «Jasyl damý» kompanııasy mańyzdy ról atqaryp keledi. 2025 jyly kompanııa ekologııalyq qaterlerdi joıý men tabıǵı ortany qalpyna keltirýge 42,7 mıllıard teńge bóldi. Kompanııa málimetinshe, 11,9 mıllıard teńge keńes dáýirinen qalǵan jeti nysandaǵy ıesiz qaldyqtardy joıýǵa baǵyttalady. Mundaı nysandar Aqmola, Qostanaı, Pavlodar jáne Mańǵystaý oblystarynda ornalasqan. Taǵy 5 mlrd teńge Mańǵystaý oblysyndaǵy Qoshqarata qaldyq qoımasyn joıý jumysyna jumsalady.
Budan bólek, turmystyq qaldyqtar polıgondaryn jańartý men jańasyn salý isi bastaldy. Bul baǵytqa 21 mlrd teńge qarastyrylǵan. Al 2026 jyldyń sońyna deıin bul saladaǵy jalpy ınvestısııa kólemi 185 mıllıard teńgege jetýge tıis. Kóp óńirde mundaı polıgondar 30–40 jyl boıy jańartylmaǵan. Sonymen qatar Kaspıı teńizin zertteý ınstıtýtynyń jumysyna 1,8 mlrd teńge, Araldyń qurǵaǵan tabanyn ormanǵa aınaldyrýǵa 2,6 mlrd teńge bólindi.
«Ormandy qalpyna keltirý úshin qajetti jabdyqtar satyp alynady. Bul maqsatqa 21,3 mıllıard teńge bólindi. Al orman órtterin aldyn ala anyqtap, jedel sóndirýge múmkindik beretin erte baqylaý júıesin alý úshin 32 mıllıard teńge qarastyrylǵan. Buǵan qosa orman sharýashylyqtaryna arnalǵan tehnıka men kólik satyp alýǵa 8 mlrd teńge, al elimizdiń gıdrometeorologııalyq qyzmetin jańǵyrtýǵa 8,9 mlrd teńge bólindi», deıdi kompanııa ókilderi.
Kompanııa ekologııalyq baǵytpen ǵana shektelmeı, ýtılalym qarajatyn el ekonomıkasynyń naqty sektoryna baǵyttap otyr. Úkimettiń №604 qaýlysyna sáıkes óńdeý ónerkásibin damytýǵa 604,6 mlrd teńge bólindi. Qaldyqtardy jınaý men qaıta óńdeýge 9,7 mlrd teńge, ekologııalyq mádenıet pen ekologııalyq bilim sharalaryna 400 mln teńge qarastyrylǵan.
Eń tıimdi baǵyttardyń biri – revolverlik nesıe baǵdarlamasy. Sonyń arqasynda otandastarymyz 13 myńnan astam otandyq kólikti jeńildetilgen shartpen satyp aldy. Bul avtozaýyttardyń turaqty jumysyn qamtamasyz etip, ishki óndiristiń úzilissiz júrýine múmkindik berdi. Aýyl sharýashylyǵynda da oń nátıje bar. Fermerler 1,8 myńǵa jýyq traktor men kombaındy lızıng arqyly alyp, otandyq tehnıkaǵa suranys arttyrdy.
«Qoǵamdyq kólik te jańaryp jatyr. Osy maqsatqa 45 mlrd teńge bólinip, 1 761 ekologııalyq avtobýs satyp alyndy. Kompanııanyń esebinshe, bul jańarý jyl saıyn 16 mıllıonnan astam jolaýshyny tasymaldaýǵa múmkindik beredi. Mundaı sharalar aımaqtardaǵy kólik qatynasyn jaqsartyp, óńirlerdiń ómir sapasyn arttyrýǵa jol ashyp otyr. Ýtılalymnan túsken qarajatty tótenshe jaǵdaılar qyzmeti, orman sharýashylyǵy men polısııanyń tehnıkalyq bazasyn jańartýǵa da baǵyttap otyrmyz. Orman mekemelerine tehnıka alý úshin 8 mlrd teńge, gıdrometeorologııalyq qyzmetti jańǵyrtýǵa 8,9 mlrd teńge bólingen», dep túsindirdi kompanııanyń baspasóz qyzmeti.
Aıta keteıik, keıingi úsh jylda «Jasyl damý» memleketke 175 mıllıard teńge aýdarǵan. Budan bólek, óńdeý ónerkásibi jobalaryna 605 mıllıard teńgeden astam qarjy bólý josparlanǵan.
Búginde elimizdiń damýy bıýdjetke ǵana súıenbeıdi, ár sala óz áleýetimen ilgerilep keledi. Aqyly joldar ekonomıkanyń qozǵaýshy kúshine, al «Jasyl damý» ekologııalyq jańǵyrýdyń tiregine aınaldy. Biri joldaǵy qaýipsizdik pen tártipti qamtamasyz etse, ekinshisi qorshaǵan ortany qorǵaýǵa jáne ómir sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan. Bul – eldiń turaqty damýy men ekonomıkalyq táýelsizdigin nyǵaıtý jolyndaǵy mańyzdy qadam. Sonymen qatar bolashaq urpaqqa qolaıly orta men sapaly ınfraqurylym qaldyrýdyń naqty úlgisi.