Jambyl óńiri ózindik oń dástúri qalyptasqan kópsalaly agrarlyq óńir. Oblys halqynyń 59,7 paıyzy aýyldyq jerlerde turady. Aýyldyń bolashaǵy elimizdiń bolashaǵy ekeni anyq. Keshe Jambyl oblysynyń ákimi Kárim Kókirekbaev óńirdiń 2014 jylǵy damý nátıjelerin qorytyndylap jáne alda atqarylatyn mindetterdi belgilep, halyq aldynda esep berdi.
Jalpy alǵanda, jyl saıynǵy esepti kezdesýler óńirdegi problemalar men ózekti máselelerdi sheshýge ári ýaqtyly shara qoldanýǵa múmkindik beredi. О́tken jyl búkil el úshin de, Jambyl oblysy úshin de tabysty ári mańyzdy oqıǵalarǵa toly boldy. Elbasy N.Á.Nazarbaev iri kompanııalar basshylarynyń nazaryn jumys oryndaryn qysqartpaýǵa aýdarǵan bolatyn. Bul jumystar oblysta belsendi júrgizilip, qazirdiń ózinde iri kásiporyndarmen 153 memorandým jasaldy. О́ńirde jumys oryndaryn saqtap qalýǵa jáne turǵyndardy jumyspen qamtý úshin ınfraqurylymdardy damytý baǵyttary boıynsha 8 myńǵa jýyq adamdy jumysqa tartý josparlanýda. Iаǵnı, Memleket basshysy belgilegen mindetterdi iske asyrýǵa barlyq múmkindikter bar.
Joǵaryda Áýlıeata jeri negizinen aýyl sharýashylyǵy damyǵan aımaq dep aıtyp qaldyq qoı. Bul rette, ótken jyly agroónerkásip kesheniniń damýyna barlyq kózderden bólingen qarjy 49 paıyzǵa ósti. Qurǵaqshylyqqa qaramastan, 163 mlrd. teńgeniń aýylsharýashylyq ónimi óndirilip, kólemi 2,6 paıyzǵa artty. О́ńirde jalpy 581 myń gektar jerge ósimdik egilip, 2013 jylmen salystyrǵanda, 38 myń gektarǵa ulǵaıdy, onyń ishinde sýarmaly egis kólemi 1400 gektarǵa artty. О́ńirdegi sý tapshylyǵyna baılanysty, sý únemdeý tehnologııalaryn engizý jumystary turaqty nazarda. О́tken jyly tamshylatyp sýarý alqaptarynyń kólemi 1,7 esege artyp, 5 myń gektarǵa jetti. Bıylǵy jyly onyń kólemin 7 myń gektarǵa jetkizý josparlanýda.
Jambyl jeri sý resýrstarynyń 80 paıyzyn kórshi Qyrǵyz elinen alady. О́tken jyly Elbasynyń Kyrǵyz Respýblıkasynyń Prezıdentimen kezdesýi barysynda osy másele kóterilgen bolatyn. Nátıjesinde, Jambyl oblysynyń ákimi K.Kókirekbaev sýarmaly sýdy qajetti kólemde tolyq jáne ýaqtyly berý týraly Chý oblysynyń gýbernatorymen memorandýmǵa qol qoıdy. Endi bıyl oblysqa Shý ózeni boıynsha 370 mln. tekshe metr sý beriletin bolady.
Sút ónimderin óńdeýde shıkizat tapshylyǵyn joıý maqsatynda Býrnyı irimshik zaýyty 40 mln. teńgege sharýashylyqtarǵa 230 saýyn sıyr satyp alyp berdi. Ol sıyrlardan saýylǵan sút kásiporynǵa belgilengen baǵamen ótkizilip, berilgen nesıe ónimmen ótelýde. Sonymen qatar, «Batys Qytaı–Batys Eýropa» halyqaralyq kólik dáliziniń boıynan 13 sút taýarly fermasynyń qurylysy aıaqtalyp, sút baǵytyndaǵy asyl tuqymdy mal satyp alynýda. Jalpy, 2017 jylǵa deıin 57 sharýashylyq iske qosylady dep josparlanyp otyr.
Al aýyl sharýashylyǵyna ınvestısııa men jańa tehnologııalar tartý maqsatynda Malaızııa eliniń kompanııasymen 350,0 mln. AQSh dollary kóleminde ınvestısııaǵa jańa mal sharýashylyǵy fermalaryn qurý týraly kelisim jasaldy. Ol úshin aýdandarda qajetti aýylsharýashylyq jerler daıyndaldy. Sondaı-aq, Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Sııaan qalasynda kelissózder júrgizilip, «Qazaqstan-Qytaı» ǵylymı-ınnovasııalyq aýylsharýashylyq parki qurylysynyń birinshi kezeńine 120 mln. AQSh dollary kóleminde ınvestısııa tartý kózdelip otyr. Muny óńir basshysy Kárim Kókirekbaevtyń osy qyzmetine kelgeli bergi eń tabysty da nátıjeli eńbeginiń biri dep aıtýǵa tolyq negiz bar.
Oblystyń jer qory 14 mln. 426 myń gektardy quraıdy. Alaıda, áli de qoldanylmaǵan jer rezervteri bar. Búgingi tańda 547 myń gektar aýylsharýashylyq jerleri paıdalanýsyz jatqany anyqtaldy. Sóıtip, onyń 86 paıyzy memleket ıeligine qaıtaryldy. 238 myń gektar jer qaıta aınalymǵa qosyldy.
Densaýlyq saqtaý júıesi – qarqyndy damyp kele jatqan salalardyń biri. О́tken jyly osy salaǵa 40 mlrd.teńge bólinipti. Tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen qarjy kólemi 8,3 paıyzǵa artyp, 28,7 mlrd. teńgeni qurady. Bul óz kezeginde medısınalyq kómektiń qoljetimdiligin jaqsartty. Bul salada, ásirese, kardıologııa qyzmeti qaıta uıymdastyrylǵanyn atap aıtýǵa bolady. Eki ınsýlttik ortalyq jumys isteýde. О́tken jyly halyqqa kardıologııalyq kómek kórsetý kólemi ulǵaıyp, jyl boıy júrekke 1 363 operasııa jasalǵan, bul 2013 jylmen salystyrǵanda, 42 paıyzǵa artyq. Jergilikti bıýdjet esebinen kardıologııalyq qyzmet úshin 217 mln. teńgege medısınalyq qural-jabdyqtar alyndy.
О́tken jyldyń sońǵy toqsanynda jumyssyzdyq deńgeıi 4,9 paıyzǵa deıin, al, jastar arasynda 4,3 paıyzǵa deıin tómendedi. Oblysta «О́rleý» shartty aqshalaı kómek qanatqaqty baǵdarlamasy iske asyrylyp, 13 800 azamatqa 308 mln. teńgeniń kómegi taǵaıyndaldy. Osylaısha, ataýly áleýmettik kómek alýshylar 981 adamǵa jáne 18 jasqa tolmaǵan balalarǵa beriletin járdemaqy alýshylar sany 229-ǵa kemidi. Áıtse de, jergilikti atqarýshy organdar áleýmettik kómekti tek muqtaj azamattarǵa berip, jumysqa jaramdy azamattardy áleýmettik qoldaýdyń belsendi túrlerimen qamtý tájirıbesin jalǵastyrýy qajet.
Búkil eldi eleńdetip, qyzyǵýshylyǵyn oıatqan «Ejelgi Taraz» qalashyǵynyń qorǵanys júıesi, sıtadel, shahrıstan, rabad bólikterinde arheologııalyq qazba jumystary jalǵastyrylýda. «Kóne Taraz – Máńgilik eldiń besigi» atty «Arheologııalyq saıabaqtyń» bıznes jospary ázirlenip jatyr. Qazir saıabaq aýmaǵynda arheologııalyq jumystar qarqyndy atqarylyp keledi, jobaǵa sáıkes týrıstik keshender qurylysy bastalyp ketti. Bul jobanyń aldaǵy ýaqytta óńirdi, onyń ishinde týrızmdi qarqyndy damytýǵa berer múmkindigi zor.
«Bıylǵy jyly Elbasynyń sheshimimen Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵy aıasynda negizgi mádenı-kópshilik, sporttyq is-sharalar Taraz qalasynda ótedi. Bul – barsha jambyldyqtarǵa úlken abyroı jáne jaýapkershilik. Biz bul merekeniń mádenı, rýhanı jaǵyna asa kóńil bólip, abyroımen ótkizýimiz kerek. Aıta keterlik jaıt, osy mereıli toıǵa Taraz qalasynyń kóshelerin jóndeýge jáne abbattandyrýǵa elimizdiń barlyq óńirleri men oblysymyzdyń aýdandary tartylmaq. Elbasy atap ótkendeı, mereıtoılar – bul tek toı toılaý emes, bul jetistikterimizdi baǵalaý, bekemdeý, bolashaqty josparlaý. «Yntymaq túbi – ıgilik» degen, árıne, oblys ekonomıkasyndaǵy qol jetkizgen tabystar óńirde el birliginiń, barsha jambyldyqtardyń eńbeginiń, yntymaǵynyń arqasynda bolyp otyr», dedi eseptik jıynda Kárim Kókirekbaev.
Shynynda, tarıhı qundylyqtardy, babalar erligin qasterleý jáne saqtaý búgingi urpaq úshin úlken jaýapkershilik. Sondyqtan, mereıtoılardyń ıdeıalyq mańyzyn eskere otyryp, árbir tarıhı oqıǵanyń tujyrymdamalyq negizin ashatyn, halyqty toptastyratyn maqsatty jáne júıeli jumystar uıymdastyrylýy tıis.
Ákimniń baıandamasynan keıin birden zaldaǵy halyqqa sóz berilip, el de naǵyz kúıip turǵan máselelerdi kótere bildi. Oqýshy kóp bolǵandyqtan Baızaq aýdany, Býryl aýylyndaǵy mekteptiń tar ekeni, Taraz qalasyndaǵy sý arnalaryn, ırrıgasııa júıelerin jańǵyrtý, jaıma bazarlardy jabý, Qulan aýylyna aýyz sý qubyryn tartý jáne basqa da máseleler keńinen sóz boldy. Eshqashanda úlken qıynshylyqtarsyz úlken ister atqarylmaıdy. Joǵaryda keltirilgen tirlikterdi aıtýǵa ǵana ońaı, al, onyń astarynda myńdaǵan jannyń, oblys basshylyǵynyń tynymsyz eńbegi, mańdaı teri, talap, mindeti, tabandylyǵy jatqany anyq. Oblys ákimi K. Kókirekbaev osynaý kóterilgen máselelerdiń bári arnaıy qaralyp, saraptalyp, óz sheshimin tabatynyn naqty aıtty.
Oralhan DÁÝIT,
«Egemen Qazaqstan».
Jambyl oblysy.