Balyq sharýashylyǵynyń bási qandaı?

Bıylǵy 11 aıda balyq ónimi 76,8 myń tonnaǵa jetken. Bul byltyr 69,6 myń tonnadan 10 paıyzǵa joǵary. Aýlanǵan balyq kólemi – 38,5 myń tonna, ósirilgeni 12,2 myń tonnaǵa jeteǵabyl. Salanyń dástúrli ortalyǵy Atyraý, Qyzylorda, Almaty, Shyǵys Qazaqstan bolyp qala berdi. Elimizde balyq aýlaýmen 700-den astam kásiporyn aınalysady, onda 12 myńǵa jýyq adam jumys isteıdi. Elimizdegi halyqaralyq jáne respýblıkalyq mańyzy bar 20 iri sý aıdyny, sonymen qatar jergilikti mańyzy bar 3 myńǵa jýyq sý qoımasy osy naryqqa negiz bolyp otyr.

Balyq sharýashylyǵy komı­te­tiniń tóraǵasy Serik Sermaǵam­betovtiń aıtýynsha, kvota 63 myń tonna bolyp bekitilgen. Onyń 38,5 myń tonnasy, ıaǵnı 61 paıyzy ıgerilgen. Bir qaraǵanda jos­parly jumys sııaqty kórinedi. Biraq naryqtyń ishki qurylymy birshama ózgergen. 72 óńdeý kásiporynynyń jyldyq qýaty 120 myń tonnaǵa jetedi, 20 zaýyt Eýropaǵa tikeleı eksportqa shyǵýǵa ruqsat alǵan. Elimizdiń balyǵy qazir 21 elde satylady. Bıylǵy 10 aıda 45 myń tonna da­ıyn ónim shyǵarylǵan. Bul – byltyrdan 10 myń tonnaǵa artyq.

«2030 jylǵa qaraı balyq ósirý kólemin 7 myń tonnadan 270 myń tonnaǵa deıin kóteremiz degen maqsat qoıdyq. Bul – ońaı mindet emes. Eń bastysy, ishki tutyný artyp keledi. Halyq jan basyna shaqqanda 5 kg balyq tutynatyn deńgeıge jetti, bul kórsetkishti 14,5 kılogramǵa deıin jetkizý – eldiń azyq-túlik qaýipsizdigin kúsheıtýdiń mańyzdy bóligi. QQS mólsherlemesi 70 paıyzǵa tómendetildi. О́ndeýshilerge 5 paıyzben nesıe berilip jatyr. Al 15 aqpannan 15 tamyzǵa deıin shıki balyq eksportyna tyıym salynady. Bir sózben aıtqanda, balyqty elde óńdeýge barynsha múmkindik jasalyp jatyr», dedi S.Sermaǵambetov Prezıdent janyndaǵy Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken brıfıngte.

Balyq sharýashylyǵynyń keıingi jyldardaǵy serpini jaman emes sııaqty kóringenimen, salada qordalanǵan túıtkil az emes. Ekologııalyq máseleler de jeterlik. Eń áýeli ishki tutyný deńgeıi tym tómen. Jan basyna shaqqanda 5 kg ǵana balyq tutynylady, al ǵylymı usynys 14,5 kg bolyp otyr. Naryq kólemi ósip jatsa da, eksport 7 paıyzǵa tómendegen, ımport – 38,8 myń tonna. Demek, óndiris pen suranys arasy áli de alshaq.

Balyqty zańsyz aýlaýdyń da jyry bitpeı keledi. Bir jyldyń ishinde 5 myńnan astam quqyqbuzýshylyq tirkelip, tonna-tonna balyq tárkilengen. Jaıyq pen Qıǵashtyń taıazdanýy da balyqtyń tabıǵı kóbeıýine úlken kedergi. Buǵan qosa mamandar eskirgen qural-jabdyqpen jumys istep otyr, qazirgi qýa­ty 18,4 mln shabaqty ǵana qamta­masyz etedi, al qajettilik 402,7 mln danaǵa jetken.

Túıindi máselelerdi sheshý úshin shet memleketterdiń táji­rı­besi de mańyzdy. Balyq sharýashylyǵyn damytýdyń eń tabysty úlgileriniń biri – Nor­vegııa. Bul elde balyq ósirý tolyq sıfrlyq baqylaýǵa, jabyq sıkldi tálimbaqtarǵa, bıologııalyq qaýipsizdikke jáne ár ónim partııasyn QR arqyly qada­ǵalaýǵa negizdelgen júıe boıyn­sha uıymdastyrylǵan. Norve­gııa jyl saıyn 1,5 mln ton­nadan astam aqserke ósirip, eksport kirisiniń jartysy­nan kóbin osy saladan tabady. Bul tásil Dúnıejúzilik bank­tiń «Kók ekonomıka» tujy­rym­damasymen de úılesedi. Atal­­ǵan tujyrymdama balyq sharýa­shy­lyǵyn ekonomıkalyq tıimdi, ekolo­gııalyq turaqty ári áleýmet­tik paıda ákeletin sektorǵa aınaldyrýdy kózdeıdi. Norvegııa tájirı­besi sý resýrstaryn únemdi paıdalaný, óńdeýdi kúsheıtý, eko­júıe­ni qorǵaý baǵytynda elimizge de mańyzdy baǵdar bola alady.

«Saladaǵy basty máselelerdiń biri – kóleńkeli aınalym men zań­syz aýlaý. Sondyqtan baqylaýdy kúsheıtý, «Nerest», «Bekire» sııaqty tabıǵatty qorǵaý aksııa­laryn turaqty ótkizý, 100 mln teńgege jýyq aıyppul salynýy – balyq qorynyń saqtalýyna baǵyttalǵan qatań sharalar. Eń mańyzdysy – sıfrlandyrý. «E-fish» pen basqa da aqparattyq júıelerdiń birigýi kvotadan artyq aýlaǵandardy anyqtaýǵa múmkindik beredi. QR belgi arqyly quraldardy tirkeý – álemdik táji­rıbege jaqyndatatyn qadam. Mem­lekettik qoldaýdyń arqasynda akvaósirý baǵytynda serpilis baıqalady. Biraq bul ósimdi ustap turý úshin ınfraqurylymdy jańartý, zańsyz aınalymdy azaıtý, bekire sııaqty sırek túrlerdi saqtaý jumysy toqtamaýǵa tıis. Balyq sharýashylyǵynyń tolyq damýy úshin ınfraqurylym, tabıǵı popýlıasııany saqtaý, zańsyz aınalymdy toqtatý jáne akvaósirýdi qoldaý qatar júrýi qajet. Bul sala bir-eki jylda emes, júıeli ári uzaqmerzimdi saıa­satpen ǵana nátıjege jetedi», dep túsindirdi Balyq sharýashylyǵy komıtetiniń tóraǵasy.