Ońtústik Koreıanyń Hangýk shetel tilderi ýnıversıtetiniń magıstranty, Ortalyq Azııa boıynsha sarapshy Chon Mın Ý «Qazaqstan jasandy ıntellekt dáýirinde: ózekti mindetter jáne olardy sıfrlyq transformasııa arqyly sheshý» atty 2025 jylǵy Prezıdent Joldaýynyń negizgi baǵyttaryna qatysty óz pikirin bildirdi, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Sarapshy eldiń ekonomıkalyq jańǵyrýy men sıfrlandyrý baǵytynyń ózara baılanysyna, sondaı-aq saıası reformalardyń halyqaralyq ımıdjge áserine toqtaldy.
- «Qazaqstan jasandy ıntellekt dáýirinde: ózekti mindetter jáne olardy sıfrlyq transformasııa arqyly sheshý» atty 2025 jylǵy Prezıdent Joldaýyn qalaı baǵalaı alasyz?
- Bul – óte ózekti taqyryp dep oılaımyn. Aldaǵy ýaqytta men Qazaqstandaǵy ónerkásipti ártaraptandyrý men sıfrlyq transformasııa taqyrybyndaǵy ǵylymı baıqaýǵa qatysýdy josparlap otyrmyn. Bul baǵyt tikeleı Joldaý mazmunymen baılanysty. Qazir Qazaqstannyń JIО́ qurylymy tabıǵı resýrstar eksportyna táýeldi, al mundaı ekonomıka syrtqy faktorlarǵa – álemdik daǵdarystar men soǵystarǵa sezimtal. Osyny túsingen memleket óńdeý ónerkásibin damytýǵa aıtarlyqtaı kúsh salyp jatyr. Menińshe, sıfrlyq transformasııa osy úderisti edáýir jedeldetedi.
- Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń sóziniń basty ózegi nede dep oılaısyz?
- Meniń oıymsha, Qazaqstan pragmatıkalyq syrtqy jáne ekonomıkalyq saıasat júrgizip otyr. Ol halyqaralyq beıbitshilik pen qaýipsizdikti nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan jáne óz múmkindigin barynsha tıimdi paıdalanýǵa umtylýda. Mysaly, jaqynda Prezıdent Toqaev Túrikmenstannyń Avaza qalasynda ótken teńizge shyǵý múmkindigi joq damýshy elderge arnalǵan BUU konferensııasynda sóz sóıledi. Sol baıandamanyń negizgi ıdeıasy – qurlyqtyq memleketter arasyndaǵy yntymaqtastyqty kúsheıtý jáne ınfraqurylymdy damytý boldy.
- Prezıdent Toqaev saıası júıeniń progressıvti jáne ashyq bolǵanyn atap ótti. Sondaı-aq, ol bir palataly Parlament qurýdy usyndy. Bul saıası reformany qalaı baǵalaısyz?
- Bir palataly júıe Qazaqstan úshin qanshalyqty tıimdi bolatynyn qazir naqty aıtý qıyn. Mysaly, Koreıa men Túrkııada da osyndaı júıe bar, biraq olardyń tájirıbesine qarap Qazaqstannyń bolashaǵyn boljaý qıyn. Degenmen, el tıimdilik pen ádildik qaǵıdattaryna berik bolsa, nátıje oń bolary sózsiz. Sonymen qatar, bul máseleniń halyqtyq daýys berý arqyly sheshilgeni – demokratııalyq mádenıettiń aıqyn kórinisi.
- Bir palataly parlament pen jańa ınstıtýttardyń qurylýy aıasynda Úkimet aldynda qandaı mindetter turady dep oılaısyz?
- Eń bastysy – 20 mıllıon azamattyń senimin ıelený. Osy senim qalyptasqan soń, ekonomıkalyq ósim men jasandy ıntellektti engizý kórsetkishteri arta túsedi. Qazirgi Úkimet bul mindetti abyroımen atqaratynyna senimdimin. Buǵan qosa, Koreıamen túrli baǵyttaǵy yntymaqtastyq arqyly úlken sınergııalyq nátıje alýǵa bolady.
- Joldaýda sıfrlandyrý, ekonomıkany jańǵyrtý jáne sıfrlyq aktıvter ekojúıesin qurý máselesi kóterildi. Sizdińshe, Qazaqstan úshin qaı salalar «sıfrlyq ekonomıkanyń» basym baǵyttaryna aınalýy tıis?
- Birinshi kezekte platformalyq ekonomıkany damytý qajet. Astana Hub jáne Alem.AI sııaqty otandyq sıfrlyq platformalardy nyǵaıtyp, startaptar men shaǵyn bıznesti jańa tehnologııalyq úlgiler jasaýǵa qoldaý kórsetý mańyzdy. Bul Qazaqstandy Ortalyq Azııadaǵy jasandy ıntellekt ortalyǵyna aınaldyrýǵa múmkindik beredi.
Sonymen qatar, memlekettik basqarýda jasandy ıntellektti engizý kerek. Bul ákimshilik úderisterdi jeńildetip, memlekettik apparattyń tıimdiligin arttyrady jáne sheteldik ınvestorlardy tartýǵa septigin tıgizedi.
Taǵy bir mańyzdy baǵyt – joǵary tehnologııalyq óndiris. Buǵan deıin qabyldanǵan sharalar ónerkásiptiń básekege qabilettiligin arttyrdy, biraq shekteýli boldy. Innovasııalyq tehnologııalar osy shekteýlerdi eńserýge kómektesedi.
- Qazaqstan júzege asyryp jatqan ınfraqurylymdyq jobalardyń (mysaly, temirjol magıstraldary, kólik dálizderi) óńirlik ıntegrasııadaǵy mańyzy qandaı?
- Qazaqstan Eýrazııanyń kólik habyna aınalýdy kózdep otyr. Bul – Qytaımen saýda kólemin ulǵaıtýǵa jáne turaqty logıstıkalyq baǵyttar qurýǵa múmkindik beredi. Sıfrlandyrý bul salada da mańyzdy ról atqara alady — mysaly, shekaraaralyq rásimderdi jeńildetedi.
- Joldaýda sý qaýipsizdigi, ınfraqurylym jáne TKSh modernızasııasy máselesi de qozǵaldy. Bul sıfrlyq strategııamen qalaı úılesedi?
- Sý qaýipsizdigi salasyn mysalǵa alýǵa bolady. 2025 jyldyń 8 qyrkúıeginde Tedjon qalasyndaǵy K-WATER kampýsynda IýNESKO sý qaýipsizdigi jónindegi halyqaralyq ortalyq pen «Koreıa – Ortalyq Azııa» yntymaqtastyq forýmy hatshylyǵynyń uıymdastyrýymen sý resýrstaryn basqarý taqyrybynda semınar ótti.
Onda Koreıa ókilderi óz eliniń jasandy ıntellektti sý resýrstaryn basqarýda alǵash engizgen memleket ekenin atap ótti. Bul tehnologııa tasqyndar týraly eskertý ýaqytyn 30 mınýttan 10 mınýtqa deıin qysqartýǵa múmkindik berdi. Sondaı-aq qaýipti aldyn ala boljaýǵa bolatyn aımaqtar sany 2023 jylǵy 75-ten 2024 jyly 223-ke artty. Osyndaı tehnologııalar Qazaqstandaǵy jyl saıynǵy sý tasqyny máselesin sheshýde mańyzdy ról atqara alady.