Ekibastuz qalasyndaǵy 22-shaǵyn aýdannyń halqy qoıý tútinniń arasynda kún keshýge májbúr. Myńǵa tarta turǵyn baspanasyn ortalyq jylý jelisine qosyp berýdi suraǵaly on jyldaı ýaqyt ótken. О́kinishke qaraı, jurttyń bul armany ázirge oryndalmaıtyndaı.
Shaǵyn aýdan Ekibastuz qalasynyń shetkeri bóliginde, 23, 25, 26-shaǵyn aýdandarmen japsarlas ornalasqan. Mundaǵy baspanalardyń barlyǵy – jer úıler. Jańa aýdan retinde 2008 jyly salyna bastap, arada jeti jyl ótkende barlyq jer telimderinde qurylystar tolyqtaı boı kótergen. Úı ıeleri baspanalaryn pesh jaǵyp jylytady. Qysqy mezgilde úıler burqyraǵan qoıý tútinge kómilip, ashy ystyń ıisi esik-terezeden kiredi. Turǵyndar kóshege shyǵyp, serýendeıin dese, aýadaǵy kómirqyshqyl gazyn jutýǵa májbúr. Jurtshylyq úıleriniń dál janynan ótetin ortalyq jylý magıstraline qosyla almaı otyr. Sebebi kóshelerge jylý qubyry júrgizilmegen.
– 2010 jyly úıimizdi salyp, kóship keldik. Qara kúzden kóktemge deıin úzbeı pesh jaǵamyz. Kúıeýim ekeýimiz jumystamyz, úıde ulym ǵana. Ol pesh jaǵa almaıdy. Keıde ańyraǵan sýyq bólmede bizdi keshke deıin kútip otyrýǵa májbúr. Aınalamyzdaǵy jer úılerdiń kóbi uzaq janatyn pesh qoıyp alǵan. Qurylǵylar qaýipsizdik talaptaryna saı emes. Jalpy, aýdanda órt kóp, 2023 jyly bizdiń kóshede bir úı otqa oranyp, ishinde kishkentaı bala qalyp qoıa jazdady. Odan keıin dúken men monsha órtenip ketti. Taǵy eki baspana tolyǵymen kúlge aınalsa, birneshe úıdiń janynda bólek shyǵarylǵan peshteri jaryldy. Árbir oqıǵa – ómirimizge úlken qaýip. Ortalyq jylý qubyry dál janymyzdan ótse de, soǵan qosyla almaı otyrǵanymyz ókinishti. Keıde jel baǵyty ózgergende odan ushqan tútin men shań-tozań borap, úıden shyǵýdan qalamyz. Bir qysta shamamen 100-150 myń teńgeniń kómirin jaǵamyz. Ondaı shyǵyndy biz sııaqty qarapaıym adamdardyń qaltasy kótere bermeıdi. Munda jalǵyzbasty qart adamdar men kópbalaly otbasylar turyp jatyr. Olardyń jaǵdaıyn oılap otyrǵan eshkim joq, – dep qynjylady Petrenko kóshesinde turatyn Dana Ámirova.
Úılerin ortalyq jylý jelisine qosyp berýdi suraǵan kópshilik 2017 jyldan beri ákimdikke, tıisti organdarǵa hat jazýmen keledi. Ákimniń eseptik kezdesýlerinde de jıi kóteriletin máseleniń birine aınalǵan. Alaıda bıliktiń syrǵyma jaýaby jergilikti turǵyndardy qanaǵattandyrmaı otyr.
Bir qyzyǵy, bul aýmaqtan keıin boı kótergen 23-shaǵyn aýdandaǵy barlyq jeke úıler ortalyq jylýǵa qosylǵan. Turǵyndardyń aıtýynsha, osy oraıda bılik pen jylýǵa jaýapty kásiporyn 22-shaǵyn aýdandy nelikten elemeı otyrǵany túsiniksiz.
Zeınetker Saǵıla Qyryqbesova «2023 jyly 22-shaǵyn aýdanǵa jylý qubyry tartylady» degen bıliktiń sózine senip, otbasymen kóship kelgenin jetkizdi. Alaıda arada úsh jyldaı ýaqyt ótse de, ýáde oryndalmaǵan. Uzaq jylǵy beınetiniń zeınetin kóretin shaqqa jetkende de qıyndyqtan kóz ashpaı, kúni boıy úıine shelektep kómir tasyp, pesh jaǵýmen ómirin ótkizip keledi.
– Byltyr kúzde úıimizden shyǵarylǵan kúldiń shoǵy jelmen ushyp, garajymyz órtke orandy. Abyroı bolǵanda órt sóndirýshiler jedel jetip, sóndirip aldy. Kóshelerde ortalyq káriz júıesi bar, biraq ony jaǵdaıy jetetin turǵyndar ǵana tartyp alǵan. Keıbir úıler áli kúnge jeke septıkti paıdalanady. Bul da úlken máseleniń biri. Budan bólek, kóshelerde áli kúnge asfalt tóselmegen, ol jylý qubyry júrgizilgen soń paıda bolady dep otyr bıliktiń adamdary. Kóktemde qar erigende tolarsaqtan saz keshemiz. Jylý qubyry tipti aıdaladaǵy ıppodromǵa deıin salynyp tastalǵan. Ol qubyrlarǵa jylý baryp tursa da, jerge kómilip bostan-bos jatyr. Ortada sharasyz kúıde qalyp otyrmyz, – dep muńyn shaqty zeınetker.
Máseleniń izimen Ekibastuz qalasy ákimdigine habarlastyq. Ákimdiktiń dereginshe, atalǵan shaǵyn aýdanda 45 eki qabatty, 216 bir qabatty jeke turǵyn úı ornalasqan. Shamamen myńnan astam turǵyn tirshilik etedi. Qoldanystaǵy jelilerde qysym parametrleri jetkiliksiz bolýyna baılanysty aýmaqty ortalyq jylý magıstraline qosýǵa múmkindik joq kórinedi.
– Aýdanǵa jylý tartýǵa jobalaý-smetalyq qujattama (JSQ) ázirleý múmkin bolmady. Degenmen 2024 jyly TM 7/1 qosymsha jylý magıstrali salynǵannan keıin jobany iske asyrýǵa jol ashyldy. 2025 jyly 22-shaǵyn aýdannyń jylý jelileriniń jobasyn ázirleýge tehnıkalyq sharttar alyndy. Qazir JSQ ázirleý jónindegi jumys júrgizilip jatyr. Aýdandaǵy jylý qubyrlarynyń jalpy uzyndyǵy – 4 kılometr. JSQ bıyl maýsym aıyna deıin ázirlenip bolýy kerek. Al ázirge aýmaq turǵyndaryna shydaı turýǵa týra keledi. Atap óterligi, mundaǵy osal toptardyń jaǵdaıy – bizdiń nazarymyzda. «Bogatyr Kómir» JShS jyl saıyn qaıyrymdylyq kómek retinde peshpen jylytylatyn úılerdiń turǵyndaryna (áleýmettik jaǵdaıy tómen) tegin kómir úlestiredi, – deıdi Ekibastuz qalasy ákiminiń orynbasary Qanysh Ádiljanov.
Onyń sózinshe, negizi Ekibastuz qalasynda jylý jelileriniń qurylysy kezeń-kezeńimen júrgizilip keledi. 2019–2021 jyldar aralyǵynda 23-shaǵyn aýdannyń, ıppodrom aýdanynyń jylý jelilerin salý jóninde jalpy quny 2,2 mln teńge bolatyn eki joba iske asyrylǵan. Nátıjesinde, qazir qaladaǵy ortalyq jylýmen qamtylǵan jer úılerdiń sany 6,5 myńǵa jetip otyr. Alaıda 22-shaǵyn aýdandaǵy jer úılerge qubyr tartýǵa qarajattyń qashan, qandaı kólemde bólinetinin bılik ókilderi aıta almady.
Ekonomıkasy alǵa ozǵan, kómirimen áıgili ındýstrıaldy shahardyń halqy osylaısha áli kúnge qystyń qyspaǵynda pesh jaǵyp, boı jylytyp otyrǵany jergilikti bıliktegilerdi oılandyrýǵa tıis. 2022 jyldyń qysynda Ekibastuzdyń eleýli bóligin jylýsyz qaldyrǵan adam aıtqysyz apatty da eshkim umyta qoıǵan joq. Kommýnaldyq jelilerdi halyq ıgiligine barynsha paıdalanýǵa mańyz berilmese, ortaq ıgiliktiń quny joq.
Pavlodar oblysy,
Ekibastuz qalasy