Atyraý oblysynda Imanqara atalatyn taý bar. Jylyoı aýdanynyń ortalyǵy – Qulsary qalasynan soltústik-shyǵysqa qaraı 60 shaqyrym qashyqtyqta ornalasqan.
Jergilikti jurt Imanqara taýy dep ataǵanymen, kók zeńgirmen talasatyndaı emes. Oblystyq tarıhı-mádenı murany zertteý ortalyǵynyń málimetine súıensek, onyń uzyndyǵy shamamen 2 shaqyrymǵa sozylady. Al bıiktigi – 200 metr, eni 300 metrden asady.
Taýdyń batys baýraıynda úńgir qazylypty. Úńgirde úsh dáliz ben qosalqy qýystar bar. Bul úńgirdiń bıiktigi – 2, eni – 2,5, tereńdigi 25 metrge jetedi. Biraq atalǵan úńgirdiń dál qaı jyly qazylǵany jóninde naqty derek bolmaǵanymen, túrli boljam aıtylady.
Sondaı boljamnyń birine toqtalsaq, úńgirdi alǵashqy qaýym adamdary qazýy múmkin. Alaıda bul boljam áli kúnge dáleldenbeı keledi. Taǵy bir boljamǵa toqtalsaq, úńgir orta ǵasyrlarda qoldan qazylyp, áýlıege tabynatyn oryn bolýy múmkin.
Taýdaǵy úńgirge qatysty zertteýshiler árqıly pikir aıtqanymen, ortaq tujyrym jasalmaǵan. Degenmen, kópshiligi úńgir 1911 jyly qazylǵan dep boljam jasaıdy. Jergilikti ólketanýshy Iýrıı Pastýhovtyń esteliginde «Aǵylshyn kásipkeri Nobel 1911 jyly Embide munaı izdestirýge konsessııa alǵan. Sol kezde úńgirdi qoıma retinde qazǵan bolýy múmkin. О́ıtkeni munaı qondyrǵysynyń orny bar», dep jazylǵan.
Atalǵan taý sileminde belgili arheolog, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Zeınolla Samashev arheologııalyq toppen birge 1989–1991 jyldary arheologııalyq qazba jumysyn júrgizipti. Arheologııalyq zertteýdiń qorytyndysyna qaraǵanda, Imanqara taýynda alty oba men bizdiń dáýirimizge deıingi V ǵasyrǵa jatatyn qabirler anyqtalypty. Qabirlerden adam súıekteri, qanjar men qola jebe, qola aına, shyny monshaq, qysh ydystar tabylypty. Qorǵandardyń bıiktigi 0,5-1 metr aralyǵynda bolsa, dıametri 3-15 metr shamasynda. Al 2005 jyly jergilikti arheologııalyq ekspedısııasy 18 oba anyqtapty.
Arheologııalyq zertteýge sáıkes munda sarmattardyń jerlengenine toqtam jasalypty. Taýdyń batys bóliginde qulpytastar jatyr. On zırat topyraq pen tastan úıilgen. Al bir saǵana tam bor tasynan qalanǵan. Saǵana tamnyń kólemi – 3h4 metr. Taqta tektes qulpytastarǵa salynǵan rý tańbalary jóninde áli tolyq zertteý joq. Qabirlerdiń shamamen HVIII-HIH ǵasyrlarda qazylǵan bolýy múmkin ekeni joqqa shyǵarylmaıdy.
Bul meken nege Imanqara atalǵan? Bul ataýǵa qatysty naqty derek joq. Alaıda tarıhshylar men ólketanýshylar taý ataýyn adam esimimen baılanystyrady.
«Imanqara taýy áli tolyq zerttelmeı keledi. Adaı kóterilisiniń osy taýdyń mańynan bastalǵany týraly derekti zertteý qajet. О́ıtkeni sol kóteriliste erligimen tanymal bolǵan batyrdyń esimimen atalýy múmkin degen derek bar. Bul derekke jan-jaqty úńilgen jón. Taýdyń tarıhyn zerdelegende jan-jaqty dálelderdi saralaý kerek. Atalǵan mekendegi tereń shyńyraý qolmen qazylǵany daýsyz», degen edi ólketanýshy О́tepbergen Álimgereev.
О́mirden ótken ólketanýshynyń esteliginde Imanqaradaǵy úńgirge 1911 jyly osy óńirden munaı óndirýge kirisken Alfred Nobeldiń ınjenerler shtaby ornalasqan degen pikir bar. Bul – shyndyqqa janasatyndaı pikir. О́ıtkeni taýdyń jazyqqa ulasar shetinde HH ǵasyrdaǵy burǵylaý qondyrǵysynyń qańqasy qalǵan. Nobeldiń úńgirdi edáýir keńeıtkeni jóninde boljam da joq emes.
Zertteýshiler bir nusqany Ekinshi dúnıejúzilik soǵys jyldaryndaǵy oqıǵamen baılanystyra aıtady. Surapyl soǵys órshigen 1944 jyly nemister jibergen Túrkistan legıonynyń sarbazdarynan quralǵan áýe desanty dál osy úńgirdi panalaǵan.
Qalaı desek te, Imanqara taýy men ondaǵy úńgirdiń qupııasy jyl ótken saıyn kómeskilenýi múmkin. О́ıtkeni túrli boljam aıtylǵanymen, kóne tarıh kómbesiniń kilti ashylar emes.
Atyraý oblysy