Máńgilik El muratyna adaldyq

Elbasy N.Á.Nazarbaev Qazaqstan Respýblı­­­­ka­­­­­synyń Prezıdenti laýazymyna kirisý sal­tanatynda: «Prezıdent saılaýy Qazaq­stan hal­qynyń kemeńgerligin búkil álemge pash etti. El bir­ligine beriktigi men kemel keleshekke seni­min tanytty. Máńgilik Eldiń myzǵymas ustyn­­­da­ryna adaldyǵyn kórsetti. Bul tańdaý – jar­qyn bolashaqqa qadam basqan Qazaqstannyń tań­­­daýy!» – dep tebirene sózin bastaǵan edi. Iá, ǵasyrlar toǵysynda, ıaǵnı XX ǵasyrdyń aıaǵy men XXI ǵasyrdyń basynda Qazaq memlekettiliginiń táýelsiz, erkin týy qaıta jelbirep, shańyraǵy báıterekteı bıiktedi. Orta ǵasyrlarda qazaq memlekettiliginiń bas­taýyn qalaǵan, sol kezdegi alyp ımperııalarmen ıyq tiresken Túrik qaǵanaty Kúltegin bitiktasyna Máńgilik El memlekettik ıdeologııasyn halqyna saıası manıfest, úndeý retinde jarııalaǵan edi. «Osy qundylyqtarǵa adaldyq bizdiń Máńgilik El – ǵasyrlarǵa ulasatyn kúshti de tıimdi memleket qurý týraly armanymyzdy júzege asyrýǵa múmkindik beredi», – dep, Elbasy prezıdenttik saılaýdaǵy jeńisine arnalǵan ulyqtaýda qýattaı tústi. Al, osy egemendi memlekettiń bastap­­­qy qıyn-qystaý kezeńinen bastap, búgingi órkendegen Qazaqstanǵa álemdik órkenıettilik keńistigine kiretin úlken tarıhı joldyń kósh­basshy tulǵasy kim desek, árıne, prezıdenttik saılaýda jeńiske jetken Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń ózi. Endi, mine, Elbasynyń ant berý rásiminen keıin, halyqqa óziniń Ult josparyn túsindire otyryp, alǵa qoıylǵan mindetterdi sheshýdiń joldary erkindik pen eldikti ańsaǵan ata-babalar dáýiriniń muratyna degen adaldyq pen tarıhı sabaqtastyqtan bas­taý alatynyn kórsetti. «Daǵdarystar men janjaldar dúnıeniń tórt buryshyn bizdiń kóz aldymyzda titirkendirip otyr. Azamattary qaıyrshylyqta ómir súrip nemese áskerı janjaldarda qaza taýyp jatqan joly bolmaǵan memleketter sany ulǵaıa túsýde. Turaqsyzdyq Ortalyq Azııanyń shekaralaryna da tym jaqyn kelip tur. Sońǵy 2-3 jylda jahandyq problemalardyń óse túskenin kóre otyryp, men Qazaqstanymyzdy qalaı nyǵaıtý men qaýipsizdendirý jáne asa tabysty 30 eldiń qataryna ený jolynan adastyrmaý týraly oıladym. Men jaǵdaıdy basqa memleketterdiń kóshbasshylarymen talqyladym. Barlyq jaýapkershilikpen ultqa myna jaıdy eskertkim keledi. Bizdiń ári qaraıǵy damýymyzǵa áli 5 jańa syrtqy syn-qaterler qaýip tóndirýin jalǵastyrýda», deı kelip, Elbasy olardy atap ótip qana qoımaı, odan súrinbeı ótýdiń tetikterin de aıshyqtady. Shynynda da, alǵashqy qoǵamdyq qurylys­tan keıingi zamandardyń qaı-qaısysy da bolsyn, adamzat qoǵamy memleket qurý jolynan ótti. О́ıtkeni, adamdar qoǵamynyń ómir súrýiniń basty sharty – memleket boldy. Onsyz ol qoǵamnyń turaqty ǵumyr súrýi múmkin emes edi. Sol damý satysynda turǵan qoǵamnyń talap-tilegine saı memlekettik ınstıtýttar túrli formalarda qalyptasty jáne onyń ózi sol qoǵamdy rettep otyrdy. Biraq, olardy qurý ózdiginen jasalǵan joq. Qoǵamnyń óz ishinen erekshe tulǵalar shyǵyp, memleket qurýǵa barlyq kúsh-jigerin jumsady. Ǵun-saq zamanynda Edil patsha Shyǵysy – Tynyq muhıty, al batysy – Atlant muhıtynyń jaǵalaýlaryna deıingi aralyqta qýatty ımperııa qurý jolynda kúresse, Býmyn, Estemı, Kúlteginder batysy – Qara teńiz, shyǵysy – Sary teńiz (Tynyq muhıty) aralyǵynda qýat­ty qaǵandyq qura aldy. Sondyqtan da Kúltegin tas jazýyndaǵy: Ilgeri – kún shyǵysynda, oń jaqta –kún ortasynda, keıin – kún batysynda, sol jaqta – tún ortasynda osynyń ishindegi halyq­tyń bári maǵan qaraıdy, halyqty osyn­shama kóp ettim, – degen jazýlar babalar zamanynyń uranyna aınaldy. Bıyl 550 jyl­dyq mereıtoıy atap ótilgeli otyrǵan Qazaq handyǵy da zamanynda «Qasym hannyń qasqa joly», «Esim hannyń eski joly» arqyly Deshti Qypshaq jerinde memleket quryp, Eýrazııa keńistiginde ózin moıyndatty. Elimizde táýelsiz memlekettiliktiń negi­zin qurýdy is júzinde júzege asyra otyryp, Elbasy onyń teorııalyq negizdemesin jasaý úshin de kóp eńbek etti. Elimizdiń táýel­sizdik alyp, derbes memleketin qurý jolyna túsýinen bastap, búgingi órkendegen shaǵyna deıingi kezeńde sheshýine týra kelgen árqıly máselelerine qatysty Elbasy ǵylymı negizdelgen eńbekter jazyp qana qoımaı, onyń is júzinde júzege asýyn da qamtamasyz etti. Sóıtip, álemde «qazaqstandyq ekonomıkalyq ǵajaıyp» termıni qazirdiń ózinde paıda bolsa, ol Elbasynyń teorııa men praktıkany, saıa­sat pen ekonomıkany tıimdi ushtastyra otyryp júrgizýdegi ólsheýsiz eńbeginiń nátıjesi desek qatelespeımiz. XIX ǵasyrdyń ekinshi jartysyndaǵy memlekettiń qalyptasýy jáne damýy problemalarynyń dúnıejúzine tanymal zertteýshi, belgili orys oıshyly B.N.Chıcherın memleket qurylýynyń alǵashqy kezeńinde basqa faktorlar qatarynan jeke tulǵanyń sheshýshi ról atqaratynyna aıryqsha kóńil bólip, «Jeke adamnyń tarıh pen saıasattaǵy róli esh jerde dál memlekettiń qurylýy nemese kúsheıýi kezeńindegideı jarqyn kórinbeıdi», – dep týrasyn ádil aıtqan edi. * * * Ata-babalarymyz qaı kezde bolsyn, sol ózi ómir súrgen qoǵamda ómir súrý erejeleri men qaǵıdalary negizinde zań shyǵarýshylyqty jete meńgere bilgeni belgili. «Jazylmaǵan zańdar» halyqtyń aýyzeki esinen urpaqtan-urpaqqa berilip otyrdy. Bul sharýashylyǵy negizinen kóshpeli bolǵan el úshin tabıǵı qubylys edi. Áıtse de osy ýaqytqa deıin jetken «Jeti Jarǵy» zańdar jınaǵy biz úshin asyl mura bolyp qala bermek. Ortaǵasyrlyq túrkilerdiń Qarahan memle­ketiniń Ata zańynyń basty prınsıpterin kórsetken Júsip Balasaǵun óziniń «Qutty Bilik» shyǵarmasynda Máńgilik Eldiń memlekettik-quqyqtyq negizin jasap ketken edi. Búgingi tańda qos palataly Parlament pen parlamentarızmniń teorııalyq negizdemesin jasap, onyń bas saıası sáýletshisi Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń bolǵandyǵy jáne bolashaqqa memleketimizdegi zań shyǵarýshy organnyń dáre­jesi artyp, qýatty ókilettilikke ıe bolýy Elba­synyń saıası ustanymy men jiti kózqara­syna tyǵyz baılanysty ekendigine kúmán joq. «Ult jospary» dep ataǵan Elbasy belgile­gen 5 reformanyń birinshisi – memlekettik qyzmet júıesin reformalaý, onda qyzmetshiler azamattar quqyqtaryn qurmettep jáne olardyń zańdy múddelerine qyzmet etetindeı móldir de tıimdi modeldi qalyptastyrady. Memlekettik qyzmet merıtokratııa («laıyqtylar bıligi») qaǵıdaty negizinde barlyq azamattarǵa óz qabiletterin júzege asyrý úshin birdeı múmkindikter beriletin ádil qazaqstandyq qoǵamnyń túp beınesine aınalady. Túrik qaǵanatyn qýatty memleketke aınal­dyrý úshin sonaý batysynda Qara teńizden, shyǵysynda Sary teńiz (Tynyq muhı­tyndaǵy) aralyǵynda bytyrap jatqan túrki taıpalarynyń basyn qosyp biriktirý kerek boldy. Osy jerde Túrik qaǵandary, qolbasshylary men danagóıleri birde aq naızanyń ushymen, al keıde beıbit kelisim arqyly júzege asyrý úshin barlyq kúsh-jigerin aıamaı jumsady. Nátıjesi oılaǵandaı boldy. Tarıhta II Túrik qaǵanaty nemese Shyǵys Túrik qaǵanaty degen atpen máńgi óshpes iz qaldyrdy. Qazirgi elimizdiń, memleketimizdiń kúsh-qýaty onda turatyn halyqtar yntymaqtastyǵynda, túrli dinder men konfessııalardyń tózimdiligi men toleranttyq qatynasta bolýyn qamtamasyz etýge baılanysty. Osy maqsatty júzege asyrý úshin Elbasy áp degennen óziniń bar kúsh-jigerin aıamaı, terin tókti. 1993 jyly 28 mamyrda Elbasy Ordabasynyń eń shyrqaý tusyndaǵy Qaraýyltóbeniń basyna shyǵyp, tuńǵysh ret táýelsiz memleketimizdiń týyn kóterip, «Bereke basy – birlik» atty tarıhı baıandamasyn jasady. Sol baıandamada Qazaqstan halyqtarynyń Assambleıasy qurylatyndyǵy da alǵash ret osy Ordabasynda jarııa etildi. Osy kezdi Qorqyt ata kitabyndaǵy ejelgi túrkiler qaǵandarynyń ómirinen de kózge elestete alasyń: «Bir kúni Ulashuly Tóle qustyń túlegi, biz jarlynyń úmiti, Amıd sýynyń arystany, Qarashyqtyń qabylany, Qońyr attyń ıesi... – Salor Qazan ornynan turdy. Toqsan baýly ordalaryn qara jerdiń ústine tikkizdi. Toqsan jerge qyzyl­ala, qaly kilem tósetti. Toqsan tóbege shatyr qurǵyzdy... Ol júgine otyryp bylaı dedi...». Bul joly da Elbasy Ult josparynyń tórtinshi býyny retinde: «Bizdiń qoǵamymyzdyń kóptúrliligi – bizdiń álsizdigimiz emes, kúshimiz. Barlyq azamattar quqyqtyń birdeı kólemin paıdalanyp, jaýapkershiliktiń birdeı júgin arqalap jáne túrli múmkindikterge birdeı qol jetkizýi tıis. Bizdiń qoǵamymyz neǵur­lym qýatty jáne birtutas bola otyryp, tarıhı turǵyda kóptegen tilderden jáne mádenıet­terden qalyptasty. Búginde bizdi Máńgi­lik El qundylyqtary: azamattyq teńdik, eńbek­súıgishtik, adaldyq, oqymystylyq kýlti, toleranttylyq, shyn berilgendik pen patrıo­tızm biriktiredi. «Eger aldaǵy bir jyldy oılasańdar – astyq ósirińder; eger aldaǵy júz jyldy oılasańdar – aǵash ósirińder; eger máńgilikti oılasańdar – Adamdy tárbıeleńder» degen bizdiń ata-babalarymyz. Máńgilik El qundylyqtary bizdiń baqýatty bolashaǵymyzǵa baǵdarlama bolady. Sondyqtan biz eldiń birligi men toptasqandyǵy úshin odan ári de ózimizdiń ortaq azamattyq birtektiligimizdi nyǵaıtýymyz kerek», – dep sózin túıindedi. Qazaqstan halqy Assambleıasy – elimizdi mekendeıtin 140-taı etnos ókilderiniń múd­desin qorǵaıtyn ulttyq mádenı ortalyqtardyń jıyntyǵy. Sonymen birge, elimizdegi saıası turaqtylyqtyń, halyqtar arasyndaǵy yntymaq-birliktiń, ultaralyq tatýlyqtyń dińgegi. Sol Qazaqstan halqy Assambleıasyna bıyl 20 jyl toldy. Búkil álemdik halyqaralyq uıymdar Qazaqstandaǵy ultaralyq qatynas­tardy nyǵaıtýdaǵy bizdiń Assambleıa tájirı­besin zerdeleı kelip, ony ózderinde iske asyrýǵa umtylýda. Saılaýda N.Nazarbaevtyń jeńiske jetýine baılanysty Senat Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev: «Qazaqstan halqy Máńgilik El ıdeıa­synyń negizi bolyp tabylatyn turaqtylyq pen qoǵamdyq kelisimdi jaqtap daýys berdi», dep ádil baǵasyn berdi. Qoǵam birligi, eldiń birtutastyǵy qazirgi kezeńde belgili dárejede ondaǵy turatyn halyqtardyń dinı nanym-senimderi arasyndaǵy tózimdilikke, toleranttyq qatynasqa da baılanysty bolyp otyr. Bul jaǵynan da ata-babalarymyz úlken ónege, úlgi qaldyryp ketti.Tek qana áýelgi ortaǵasyrlyq Qazaqstan jerinde putqa tabynýshylyq, hrıstıandyq (nestorıan), býddalyq, manıheılik jáne ıslam dinderi ómir súrdi. Qazaq halqy etnogeneziniń qalyptasýynda úlken ról atqaratyn Hazar qaǵanaty dinder toǵysynyń órkenıettilik úlgisin jasady. Joǵaryda aıtylǵandar Elbasynyń Jarlyǵymen bekitilgen Qazaqstan halqy Assambleıasynyń strategııasynda oryn tepti. Ol bylaı bastalady: «Ejelgi qazaq jerinde halyqtardyń, órkenıetterdiń, mádenıetter men alýan dinı senimderdiń bir memlekette beıbit qatar ómir súrýiniń baı da biregeı tájirıbesi jınaqtalǵan». Osylardyń barlyǵy «Baqytqa jetý maqsatymen azamattary bir-birine kómektesip otyratyn qoǵam – qaıyrymdy qoǵam», – dep aıtyp ketken uly ál-Farabı babamyzdyń sózderi shyndyqqa aınalyp kele jatqanynyń kórinisi bolmaq. * * * Babalar tarıhyndaǵy qaı qoǵam bolmasyn, ondaǵy bıliktiń turaqtylyǵy sol eldiń sharýashylyq jaı-kúıine tikeleı baılanysty. Al negizinde joǵarydyǵy qaǵannyń aýzynan shyqqan jyr joldary Túrik qaǵandyǵynyń negizi kózdegen maqsaty elin, halqyn baılyqqa molshylyqqa keneltý ekendigi kórinip tur. Bul turǵyda álemge áıgili Uly Jibek jolynyń gúldený kezeńi osy Túrik qaǵanatymen tuspa-tus kelýi de kezdeısoq emes edi. О́kinishke qaraı, biz, ásirese, tarıhshylar, ata-babalar kurǵan qaǵandyqtar men memleketterdiń sharýashylyq ómiri ekonomıkasyna jete kóńil aýdarmaı kelemiz. Ádette, sharýashylyǵyn aıtqanda, onyń tek túrleri ǵana atap ótiledi. Al onyń damý evolıýsııasy jáne onyń saıası tarıhqa yqpaly nazardan tys qalady. Sondyqtan da bolar, ótken zamandardaǵy Qazaqstan jerinde bolǵan memleketter tarıhı syrt kózge kóbinese saıası oqıǵalar (jaýgershilik, shapqynshylyq, t.s.s) tizbeginen ǵana turatyn sııaqty. Al shyn máninde saıası oqıǵalardan góri ata-baba tarıhy órkenıettiń evolıýsııalyq úrdisteri arqyly qoly jetken sharýashylyq pen mádenıettiń baı tájirıbesine toly. Mine, osyǵan barynsha kóńil bólý qajet. Keıingi kezde postkeńestik keıbir elderdegi saıası daǵdarystar qazirgi Elbasymyzdyń ustan­ǵan saıasatynyń durys ekendigin aıqyn kórsetti. Qaı qoǵamda bolmasyn, saıa­sı ózgeris­ter ekonomıkanyń damýymen negizdel­gende ǵana óz qoıǵan maqsatyna jete alady. Buryn­ǵy zamandaǵy bir danyshpan aıtyp ketken­deı: «Kedeıler úshin bıliktiń aýysýy bıleý­shisiniń aty ózgergeninen basqa esh nárse ápermeıdi» (Fedr) Sol sııaqty bılik aýys­qanmen joǵaryda atalǵan elderde qarapaıym qara halyq molshylyqqa keneldi me? Qaıta áleýmettik qaıshylyqtar kúsheıip, ekonomıkasy tyǵyryqqa tirelip, burynǵy jetken dárejesinen de tómendep ketkenin kórdik. Al, Elbasynyń ekonomıka birinshi, odan keıin saıa­sat ustanymynyń ómirsheń ekendigin ómirdiń ózi dáleldep otyr. Búgingi tańda Ult josparynyń úshinshi sheshýshi mindeti retinde: «Qazaqstandyqtardyń turmys jaǵdaıyn jaqsartý. Bul keń kólemde orta tapty qurý úshin qaǵıdatty túrde mańyzdy. Indýstrııalandyrýǵa negizdelgen ekonomıkalyq ósimdi qamtamasyz etý úshin biz túbegeıli qurylymdyq reformalardy júzege asyramyz. Bilim berý men densaýlyq saqtaý – Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymyna múshe elderdiń standarttaryna baǵdar ustanatyn bolady. Ekonomıkany ártaraptandyrý úshin biz óńdeý ónerkásibine transulttyq kompanııalardy tartamyz, ol Qazaqstannyń álemdik naryqqa shyǵýyn qamtamasyz etedi, – dep nyq senimmen aıtty. Túrik qaǵanatynyń saıası tarıhy sol kezdegi alpaýyt kórshi eldermen (Qytaı, Iran, Vızantııa, Rýs jáne t.b.) júrgizgen qarym-qatynastary men syrtqy saıasattyń nebir jemisti is-sharalaryna toly ekendigi málim. Sol zamannan bastalyp, Qazaq han­dy­ǵy jáne onyń jalǵasy bolyp tabylatyn Qazaq­stan Respýblıkasynyń keń-baıtaq jeri men elin saqtap qalýy belgili dárejede ár zaman­nyń basshy tulǵalarynyń iskerlik, saıa­sı kóregendik, «shyǵysqa tán sabyrlylyq pen da­na­lyq» qasıetterine baılanysty boldy. Qazaq handyǵy tusynda hanǵa keńesshilik ról atqar­­ǵan bıler ınstıtýty syrtqy saıasat pen kór­­shi eldermen beıbit qarym-qatynastyń ne­bir tamasha úlgilerin kórsetkeni tarıhtan málim. Elbasy N.Nazarbaevtyń uzaq jyldar boıy júrgizgen syrtqy saıasaty nátıjesinde uzyndyǵy 7 591 shaqyrym shekara máselesi sátti sheshildi. О́z sózimen aıtqanda: «Tarıhymyzda tuńǵysh ret biz ózimizdiń strategııalyq áriptesimiz Reseımen zań júzinde resimdelgen memlekettik shekaraǵa ıe boldyq». Bul – qazaq jeri úshin qajymaı-talmaı kúresken ata-babalarymyzdyń arýaǵy bir aýnap túsken kez boldy». Bul jerde ǵun-saq zamanyndaǵy Mode qaǵannyń kórshi ımperııa patshasy suraǵanda astyndaǵy sáıgúlik atyn, qoınyndaǵy sulý jaryn berse de, ultaraqtaı jerdi berýge múlde qarsylyq bildirip, jankeshtilikpen shaıqasqa shyqqany tarıhtan eske túsedi. «Biz ózimizdiń strategııalyq áriptesterimiz – Reseımen, Qytaı Halyq Respýblıkasymen, AQSh-pen, Eýropalyq Odaq elderimen, Islam álemimen yntymaqtastyqty jalǵastyramyz. Biz halyqaralyq uıymdarda belsendi jumys isteıtin bolamyz. Ortalyq Azııadaǵy kóshbasshy retinde Qazaqstan bizdiń óńirimizdegi qaýipsizdik pen ekonomıkalyq damýdyń ortaq arhı­tektýrasyna qoldaý kórsetedi. Bizdiń Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq boıynsha ózimizdiń eń jaqyn áriptesterimiz – Reseı­men, Belarýspen, Qyrǵyzstanmen jáne Armenııamen qatynastarymyz aıryqsha bolmaq. Qazaqstandyq dıplomatııa ıslam álemindegi jáne postkeńestik keńistiktegi ótkir óńirlik daý-janjaldardy beıbit jolmen retteý jónindegi kúsh-jigerin ulǵaıta túsetin bolady», – dep Elbasy Ult josparyn tabysty oryndaýdyń kepili retinde qolaıly halyqaralyq ahýalyn qalyptastyrý sharttaryn da aıqyndap berdi. * * * Túrik qaǵanaty ekinshi ret boı kóterip, memleketin kúsheıtý kezinde ortalyq Orda ornyn durys saılap, sheshýdiń mańyzy zor boldy. Ásirese, qaǵanattyń ońtústigindegi qýat­ty ımperııadan qaýipsiz bolý úshin, strategııa­lyq jaǵynan Mońǵolııa Altaı taýly ólkele­riniń soltústigindegi О́túken qoınaýy óte qolaıly boldy. Ekinshi jaǵynan, ol jer túrki jurty­nyń negizinen aınalysatyn mal sharýashy­lyǵyna da, eginshiligine de jaıly edi. Son­dyqtan halyqtyń toqtyǵyn da, qaýipsizdigin de armandaǵan Túrik qaǵany osy О́túken qoınaý­yn El Orda retinde belgilegen bolatyn. El Ordany tańdaý, izdeý, onyń ornyn belgileý, ornyǵý talaı ret ata-babalarymyzdy tolǵan­dyrǵan, tipti ańyzǵa aınalǵany da málim. Oǵan Jeruıyqty izdep, jer sharyn aralaǵan Asan qaıǵy babamyzdy eske túsirsek te jetkilikti. Búgingi táýelsiz Qazaqstanǵa da El Ordany jan-jaqty oılastyryp baryp belgileý tikeleı Elbasy isiniń jemisi. «Syn-qaterlerge qaramastan, biz jańa elordamyz – Astanany, barlyq qazaqstandyqtardyń maqtanyshyn salýdy bastadyq», – dep Elbasy tebirene tolǵandy. Shynynda da Elbasynyń Aqmolany tańdaýy kóregendiktiń, saıası batyldyqtyń úlgisi retinde tarıhta qalatyny sózsiz. Elbasy endigi alda turǵan maqsatty aıshyq­taı kele: «Táýelsizdik alǵan alǵashqy jyldary biz egemen memlekettiń negizin qaladyq. Bul bizdiń memlekettik qurylystyń birinshi satysy bolatyn. Odan keıin nyǵaıyp alǵan soń, biz qalyptasqan memleketke qaraı qadam jasadyq. Bul ekinshi saty bolatyn. Endi uly reformalardy bastaı otyryp, biz Máńgilik Elge jol salamyz. Bul bizdiń memlekettik qurylystyń úshinshi satysy bolmaq», – dep óziniń sózin tııanaqty qorytyndylady. Iá, Elbasy Nursultan Nazarbaev – ótkenge úńilip, babalar amanatyn oryndap, búgindi bútindep, el bolashaǵynyń qamyn jep kele jatqan Alashtyń birtýar azamaty, tarıhta altyn árippen jazylýǵa tıis ult perzenti der edik. Sóz sońynda aıtarymyz, eger de Qorqyt babamyz bir sát tirilip kelse, ejelgi túrki babalarymyzdyń Máńgilik El muratyna Elbasynyń adaldyǵy men bergen antyna qýana qol jaıyp, óziniń myna bir batasyn berer edi: Qarly qara taýlaryń qulamasyn! Kóleńkeli qaba aǵashtaryń kesilmesin! Kúrkirep aqqan sýlaryń sarqylmasyn! Qanattaryńnyń ushy qyrqylmasyn! Báıgege jibergen Aqboz atyń múdirmesin! Qara bolat qylyshyń muqalmasyn! Shashaqty naızań synbasyn! Aq shashty Ananyń jatqan jeri peıish bolsyn! Aq saqaldy Babańnyń jatqan jeri ujmaq bolsyn! Haq jandyrǵan shyraǵyń jana bersin! Sataı SYZDYQOV, L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ professory, Kúltegin syılyǵynyń ıegeri.