Beıjińde Qytaıdyń 15 jyldyq damý josparynyń sońǵy nusqasy talqylanyp jatyr. Negizgi maqsat – 2030 jylǵa qaraı álemdik «óndiris fabrıkasyn» jahandyq ınnovasııa ortalyǵyna aınaldyrý. Qujatta ozyq óndiristi tirek etken zamanaýı ındýstrııalyq júıe qalyptastyrý jáne ǵylymı-tehnologııalyq derbestikti kúsheıtý basym baǵyt retinde belgilengen. Jospar Qytaıdyń Ulttyq halyq ókilderi jınalysynyń jyl saıynǵy sessııasyna usynyldy. Geosaıası shıelenister kúsheıgen kezeńde bul baǵdarlama uzaq merzimdi ekonomıkalyq ósimge degen senimdi nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan strategııalyq qujat retinde baǵalanyp otyr. Bul týraly english.news.cn saıtynan málim boldy, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Bes jyldyq jospar Qytaıdy jańa tehnologııalyq revolıýsııa men ónerkásiptik ózgerister tolqynyn tıimdi paıdalanyp, «jańa sapaly óndiristik kúshterdi» qalyptastyrýǵa shaqyrady. El aldaǵy jyldary tehnologııaǵa iri kólemde ınvestısııa quıýdy kózdeıdi.
Máselen, Beıjińdegi Haıdıan aýdany – «Qytaıdyń Sılıkon alqaby» bıyl óndiristik ınnovasııaǵa 9 mlrd ıýannan astam (shamamen 1,3 mlrd dollar) qarjy bóletinin málimdedi. Bul qarajat jasandy ıntellektpen aınalysatyn Zhipu AI jáne chıp jobalaýshy Moore Threads sııaqty kompanııalardy qoldaýǵa baǵyttalady.
Bul bastama – Qytaıdyń uzaq merzimdi tehnologııalyq ınvestısııa saıasatynyń bir bóligi. Byltyr qurylǵan ulttyq venchýrlyq qor trıllıon ıýan kólemindegi kapıtaldy tartýdy kózdeıdi. Budan bólek, bılik birigý men satyp alýdy qoldaıtyn jańa qarjylyq pýl quryp, taǵy da trıllıon ıýandyq naryqty iske qosýdy josparlap otyr.
Ernst & Young (China) Advisory Limited kompanııasynyń sarapshysy Shırlı Inhýa Shenniń aıtýynsha, úkimet tek ǵylymı zertteý týraly aıtyp qoımaı, ony naqty qarjymen qamtamasyz etip otyr.
Aımaqtyq ınnovasııa ortalyqtaryQytaıda óńirlerge óz múmkindigine qaraı tehnologııalyq baǵyt tańdaýǵa múmkindik berilgen. Mysaly, Shanhaı mı-kompıýter ınterfeısi (BCI) salasyn basymdyq retinde damytpaq. Qalada medısına men tehnologııa kompanııalaryn biriktirý arqyly ǵylymı jańalyqtardy óndiriste qoldaný jolǵa qoıylǵan.
Shanhaıdaǵy NeuroXess startapy ınvazıvti BCI qurylǵysyn klınıkalyq synaqtan ótkizip jatyr. Jergilikti aýrýhanada 8 jyl boıy sal aýrýymen júrgen adamnyń bas súıegine ornatylǵan qurylǵy oı arqyly «Mario Kart» oıynyn basqarýǵa múmkindik bergen.
Al ońtústiktegi Shenchjen ınnovasııalyq smart-tehnıka óndirisiniń ortalyǵyna aınaldy. Munda elektrondyq komponentterdiń tyǵyz jetkizý tizbegi qalyptasqandyqtan, prototıpten daıyn ónimge ótý keıde 1 kún ishinde júzege asady.
Sarapshylar Qytaı ekonomıkasynyń jańa qozǵaltqyshtaryn irgeli ǵylym, qoldanbaly tehnologııalardy kommersııalandyrý jáne uzaq merzimdi qarjylyq qoldaý dep sıpattaıdy.
GPT men Gemini-den ozyp tur: Qytaılyq startap ashyq JI-model usyndy
Jańa tehnologııalyq ekonomıkanyń ósýiKeı sarapshylar tehnologııaǵa shamadan tys qarjy bólý tutyný naryǵyna keri áser etýi múmkin degen pikir aıtady. Alaıda Qytaı bıligi kerisinshe, úlken ishki naryq, damyǵan sıfrlyq ınfraqurylym jáne ıkemdi tehnologııalyq kompanııalar elge jańa tehnologııalyq revolıýsııadan birinshi bolyp paıda kórýge múmkindik beredi dep esepteıdi.
Qytaılyq tehnologııalyq alpaýyttar jasandy ıntellektini kommersııalandyrýǵa belsendi kirisip otyr. Mysaly, ınternetten «jaqyn mańdaǵy kınony kórgim keledi» degen qarapaıym izdeý júıesi arqyly chat-bot fılm usyný, bılet brondaý jáne tólem jasaýdy bir ınterfeıste júzege asyrady.
Alibaba kompanııasynyń Qwen jasandy ıntellekt modeli smartfonǵa ornatýǵa bolatyn shaǵyn AI júıesin usyndy. Bul jańalyqty kásipker Ilon Mask «joǵary ıntellekt tyǵyzdyǵyna ıe áserli model» dep baǵalady.
Qytaıda jasalǵan aqyldy kózildirik, 3D-prınterler men turmystyq robottar halyqaralyq naryqta suranysqa ıe. TIME jýrnalynyń «2025 jyldyń úzdik ónertabystary» tiziminde 300 jańalyqtyń 40-tan astamy Qytaıda jasalǵan ónimder boldy.
Qazaqstan Qytaı arqyly tranzıttik avtotasymaldaý quqyǵyn alǵan alǵashqy el atandy
О́nerkásip pen tehnologııanyń birigýiQytaıdyń keń óndiristik ekojúıesi tehnologııany naqty óndiris salalaryna jyldam engizýge múmkindik beredi. Sondyqtan jańa besjyldyq josparda ınnovasııa men ónerkásip arasyndaǵy baılanysty kúsheıtý negizgi baǵyttardyń biri retinde qarastyrylǵan.
Aldaǵy jyldary AI+ baǵdarlamasy sıfrlyq jańalyqtardy naqty ekonomıkaǵa engizýdi jedeldetedi. Xiaomi men XPeng kompanııalary óz zaýyttarynda qoldanylatyn gýmanoıd robottardy ázirlep jatyr.
Sonymen qatar retteýshiler jańa tehnologııalar úshin naryqty keńeıtip keledi. Mysaly:
- drondar qalalar arasynda júk tasymaldap júr;- robotaksıler keıbir avtomagıstraldarda júrýge ruqsat aldy;- jeke zymyran ushyrý jıilep, spýtnık sany artyp jatyr.
Josparda jańa tehnologııalardy «sandbox» formatynda – arnaıy baqylaýly ortada synaqtan ótkizý tetigi de qarastyrylǵan.
Sarapshylardyń baǵalaýynsha, Qytaıdyń jańa ındýstrııalary 2030 jylǵa qaraı 10 trln ıýandyq naryqqa aınalýy múmkin. Al kvanttyq esepteý, BCI, embodied AI jáne 6G sekildi tehnologııalar aldaǵy onjyldyqta jańa joǵary tehnologııalyq sektor qalyptastyrady.
Tehnologııalyq táýelsizdik jáne ashyqtyqQytaı jetekshi ǵalymdary negizgi tehnologııalardy syrttan surap nemese satyp alý múmkin emes ekenin aıtady. Sondyqtan 15 jyldyq jospar tehnologııalyq derbestikke erekshe basymdyq beredi.
Sońǵy jyldary Qytaı jartylaı ótkizgishter salasynda birqatar jetistikke jetti. 2025 jyly elde jasalǵan joǵary ónimdi AI-chıpter tanystyrylyp, Huawei-diń Ascend ekojúıesi 43 iri tildik modeldi oqytýǵa paıdalanyldy.
Degenmen Qytaı tehnologııalyq táýelsizdikti oqshaýlaný dep túsinbeıdi. Qujatta syrtqy álemmen joǵary deńgeıdegi ashyq yntymaqtastyqqa arnaıy bólim arnaldy.
Qytaı kompanııalary ázirlegen ashyq kodty AI modelderi álemde keńinen qoldanylyp jatyr. Sonymen qatar eldiń jasyl energetıka tehnologııalary jahandyq kómirtek shyǵaryndylaryn azaıtýda mańyzdy ról atqarady. Qytaı qazir álemdegi kún panelderiniń 80%, jel týrbınalary men lıtıı batareıalarynyń 70% óndiredi.
Búginde Qytaı 120 memleketaralyq ǵylymı-tehnologııalyq kelisimge qol qoıǵan, olardyń basym bóligi damýshy eldermen jasalǵan.
Sarapshylardyń pikirinshe, Qytaı endi tek shıkizat satyp alýshy emes, sıfrlyq ınfraqurylym men jasyl energetıka salasynda jahandyq serikteske aınalyp keledi.
Qazaqstan úshin Qytaı sabaǵy: Indýstrııalyq saıasat – serpin be, álde elestegi ósim be?