Pavlodar oblysynda 45 aýyl oıpań jerde ornalasqan. Bıyl ylǵaldyń normadan kóp túskenin, topyraqtyń tońdanýy artqanyn eskersek, bul eldi mekender qaýip kózinde qalýy ábden múmkin.
Kóktem bastalǵaly beri óńirde sý tasqynyna daıyndyq máselesiniń mańyzy arta túsip otyr. Resmı organdar «aýqymdy qaýip joq» deıdi. Alaıda gıdrometeorologııalyq derekter men sońǵy jyldardaǵy tájirıbeler boljamdarǵa saqtyqpen qaraý kerektigin meńzeıdi.
«Qazgıdromet» RMK óńirlik fılıalynyń derekterine súıensek, Pavlodar oblysy «ortasha táýekel aımaǵyna» jatady. Bul qaýip múldem joq degen sóz emes. Kerisinshe, sý tasqynynyń yqtımaldyǵy bar, biraq ol aldyn alý sharalary arqyly rettelýge tıis degendi bildiredi.
«Bıylǵy jaǵdaıdy kúrdelendiretin birneshe faktor bar. Eń áýeli ótken kúzde topyraq ylǵaldylyǵy qalyptaǵydan joǵary boldy. Al qysta topyraqtyń qatý tereńdigi 146 sm-ge deıin jetken. Kúzgi-qysqy kezeńde jaýyn-shashyn kólemi klımattyq normadan asyp tústi. Onyń ústine naýryz aıy jyly ári jaýyn-shashyndy bolady dep boljanyp otyr. Mundaı faktorlar jyldam erigen qar sýynyń eldi mekenderge jaıylýyna qolaıly orta qalyptastyrady», deıdi «Qazgıdromet» RMK oblystyq fılıaly dırektorynyń orynbasary Galına Shpak.
Sý basý qaýpi bar eldi mekender oblystyń barlyq derlik aýdanynda bar. Sonyń ishinde Baıanaýyl, Aqtoǵaı aýdandary «táýekeli joǵary» aımaqtar» sanatyna kiredi. Mysaly, Baıanaýyl aýdanynda Qanysh Sátbaev, Máshhúr Júsip, Aqshı aýyldary, Aqtoǵaıda Sholaqsor men Jalaýly aýyly jyldaǵydaı kóktemgi sý tasqynyna beıim. Oblysta qaýip kózinde qalýy yqtımal aımaqtarda turyp jatqan halyqtyń naqty sany týraly derekter qurylmaǵan. Bul tótenshe jaǵdaı kezinde evakýasııalaý men áleýmettik qorǵaý sharalaryn josparlaýda úlken olqylyqqa ákelýi múmkin.
Kóktemgi sý tasqynyna qarsy is-sharalarǵa oblysta 1,1 mlrd teńge bólingen. Ol janar-jaǵarmaı materıaldaryn, motopompalardy, qaptar men sorǵy shlangilerin, dybys qurylǵylaryn, qar shyǵarý, sý sorý jumystaryn qarjylandyrýǵa baǵyttalǵan. Soma az emes. Alaıda qaýip kózinde ondaǵan eldi meken, júzdegen shaqyrym jol men ınjenerlik nysandar qalýy yqtımal ekenin eskersek, bul qarajattyń tıimdi ári ashyq jumsalýy basty másele bolyp qala beredi. Oblys ákimdigi usynǵan málimetterge súıensek, qaǵaz júzinde bári daıyn.
«Aldaǵy sý tasqyny kezeńine boljamdy derekter negizinde ákimdiktermen, jol qyzmetterimen, uıymdarmen jumys júrgizilip jatyr. 156 shaqyrym qorǵanys bógetteri nyǵaıtylyp, keıbiri jańadan salyndy. 36 sý ótkizgish qubyr ornatylyp, jóndeldi. 2 shaqyrym burý kanaldary jabdyqtaldy. Baıanaýyl aýdanynyń Jańajol, Qanysh Sátbaev aýyldyq okrýgterinde gıdromelıoratıvtik júıelerdi qaıta jańartýǵa qatysty sýdyń retteýshi kólemin shamamen 23 mln tekshe metrge qamtamasyz etetin iri jobalar aıaqtaldy. Sý tasqyny jaǵdaılarynyń órshýin baqylap otyrý maqsatynda energetıka, joldar men kópirler qyzmetterinen, ınjenerlik jáne kólik qyzmetinen kúshter men quraldar toby qurylǵan. Olarǵa jalpy sany 1 871 adam, 769 birlik ınjenerlik, arnaıy tehnıka, 21 birlik júzý quraldary, 357 motopompa jumyldyrylǵan», dep habarlady oblys ákimdiginen.
Iri gıdromelıorasııalyq jobalar Aqtoǵaı aýdanynda da júzege asyrylǵan. Bul jumystar sý basý qaýpin aıtarlyqtaı tómendetýge tıis. Alaıda tájirıbe kórsetkendeı, qaǵazdaǵy daıyndyq pen naqty tabıǵı apat kezindegi jaǵdaı árdaıym sáıkes kele bermeıdi. Ásirese aýa raıy kúrt ózgergen jaǵdaıda. Bul rette «Qazgıdromet» fılıalynyń mamandary keıingi 10 jylǵa qatysty kúzgi-qysqy kezeńdegi jaýyn-shashyn derekterin taldap, turaqty zańdylyqty anyqtaı almaǵanyn mysal retinde keltirýge bolar.
2015–2016 jylǵy qysqy kezeńde jaýyn-shashyn mólsheri oblystyń basym bóliginde normadan tómen bolsa, odan keıingi eki jylda óńirdiń basym bóliginde ol qalypty shekterde ustalǵan. 2017–2020 jyldar aralyǵynda jaýyn-shashyn eki esege jýyq azaıyp ketken. 2021–2022, 2022–2023 jyldarǵy kezeńde norma qalypty shekke qaıta oralsa, 2023–2024 jylǵy kezeńde jaýyn-shashyn normanyń 30–91%-yn quraǵan, al 2024 jylǵy qarashadan 2025 jylǵy 31 qańtarǵa deıingi aralyqta ol normadan 16–33%-ǵa artyq bolǵan.
«2025 jylǵy qarasha men 2026 jylǵy 20 qańtar aralyǵynda jaýyn-shashyn barlyq jerde klımattyq normadan asyp, normanyń 25–95%-yn qurady. Soltústik, ortalyq aımaqtarda ylǵaldyń jyldaǵydan kóp ekeni, qar qorynyń artqany baıqalyp otyr. Iаǵnı bul ylǵaldyń jalpy mólsheri byltyrǵydan da kóbeıe túskenin bildiredi. Jaýyn-shashynnyń normadan, ótken jylǵy deńgeıden asyp ketýine baılanysty, kóktemde qar kúrt erise jekelegen aımaqtarda sý basý qaýpin týdyrýy múmkin», dep eskertedi G.Shpak.
Oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamenti basshysynyń orynbasary Dýman Qydyrmollaev sý tasqynynyń aldyn alýǵa qatysty ınjenerlik jumystar jospary sheńberinde 22 is-shara kózdelgenin, olardyń barlyǵy tolyǵymen oryndalǵanyn aıtady. 47 myń qapshyq, 1 347 tonna ınertti materıal, 155 tonna janar-jaǵarmaı materıaldary daıyndalǵan. Sondaı-aq tamaqtanýdy uıymdastyrýǵa 80 nıet sharty, Ertis pen Sileti ózenderinde jarylys jumystaryn júrgizýge 4 shart jasalǵan.
«Qolda bar kúshter men quraldar sý tasqyny kezeńindegi mindetterdi oryndaýǵa jetkilikti. «Saqtyqta qorlyq joq» ekenin eskere otyryp, aýdan, qala ákimdikterine sý ótkizý qubyrlaryn, kópirlerdi, bógetterdi, gıdrotehnıkalyq qurylystardy tazalaý, avarııalyq-qutqarý bólimsheleriniń, tehnıkanyń, rezervterdiń daıyndyǵyn qamtamasyz etýdi usynamyz. Ushqyshsyz basqarylatyn apparattar arqyly sý tasqyny qaýpi bar ýchaskelerge monıtorıng júrgizý, halyqty sý tasqyny kezeńindegi qaýipsizdik erejeleri týraly habardar etý de asa mańyzdy», deıdi D.Qydyrmollaev.
Mamandar Ertis ózenindegi muz keptelisteri de jazǵyturym qıyndyq týdyratynyn eskertip otyr. Pavlodar aımaǵy ózenniń eń oıpań bóliginde ornalasqan. Ertistiń sýy Shyǵys Qazaqstan, Abaı oblystaryndaǵy sý qoımalary arqyly retteletindikten, ol jaqtan da tónetin qaýip az emes. Sondyqtan jaýapty organdar sýdy retteý is-sharalary jónindegi kelissózderdi erte bastan qolǵa alǵany abzal.
Pavlodar oblysy