Energetıkalyq teńgerimdi saqtaý men jańa tehnologııalardy engizý máselesi – kún tártibindegi basym baǵyttyń biri. Osy mindetti iske asyrý maqsatynda Úkimet kómir negizindegi qýat kózderin jańartý men keńeıtýdi qamtıtyn ulttyq joba ázirledi. Bastama turaqty energııamen qamtýǵa qajetti alǵyshartty qalyptastyrýdy kózdeıdi.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Ulttyq quryltaıdyń V otyrysynda bergen tapsyrmasyn iske asyrý aıasynda Úkimet kómir generasııasyn damytý jónindegi ulttyq jobany bekitti. Tıisti qaýlyǵa Premer-mınıstr Oljas Bektenov qol qoıdy. Qujat 2030 jylǵa deıin elimizdiń energetıkalyq qaýipsizdigin nyǵaıtýǵa ári ekonomıkanyń bazalyq qýattarǵa degen suranysyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.
Ulttyq joba ındýstrııalyq damý men sıfrlyq ekonomıkanyń qarqyndy ósýi jaǵdaıynda elektr energııasyna degen qajettiliktiń arta túsetinin eskeredi. Keıingi jyldary IT-sektordyń keńeıýi, derek ortalyqtarynyń kóbeıýi men jasandy ıntellekt tehnologııalaryn engizý turaqty bazalyq júktemeni talap etedi. Bul rette jańartylatyn energııa kózderi barlyq suranysty tolyq qamtamasyz ete almaıtyny eskerilip, kómir generasııasynyń róli strategııalyq mańyzǵa ıe bolyp otyr.
Joba aıasynda 7,8 GVt jańa qýat kózderin engizý ári qoldanystaǵy nysandardy jańǵyrtý kózdelgen. Segiz jańa elektr energııasy kózin salý josparlanyp otyr. Olardyń qatarynda Ekibastuzdaǵy 2 640 MVt, Kýrchatovtaǵy 700 MVt, Jezqazǵandaǵy 500 MVt iri jobalary, sondaı-aq Kókshetaý, Semeı men О́skemen qalalarynda zamanaýı jylý elektr ortalyqtaryn salý qarastyrylǵan. Buǵan qosa Aqsý GRES, Ekibastuz GRES-2 men Qaraǵandy energııa torabyn qosa alǵanda, jumys istep turǵan 11 stansaǵa keshendi jańǵyrtý júrgiziledi. Nátıjesinde, 2030 jylǵa qaraı negizgi energetıkalyq jabdyqtardyń tozý deńgeıin 12,6%-ǵa deıin tómendetý josparlanyp otyr.
Jobalardy iske asyrý bıýdjetten tys qarajat esebinen júzege asyrylady. Jalpy ınvestısııa kólemi 7,5 trln teńgeden asady. Bul energetıka salasyna uzaqmerzimdi ınvestısııalar tartýǵa ári ınfraqurylymdy jańǵyrtýǵa múmkindik beredi.
Ulttyq jobada ekologııalyq talaptarǵa aıryqsha nazar aýdarylǵan. Jańa nysandar «taza kómir» qaǵıdattaryna sáıkes zamanaýı tehnologııalar negizinde salynady. Atap aıtqanda, joǵary tıimdi elektr súzgilerin ornatý, azot totyǵyn katalıtıkalyq jolmen beıtaraptandyrý júıelerin engizý ári gazdardy dymqyl tásilmen kúkirtten aryltý kózdelip otyr. Bul sharalar qaldyqtardyń kólemin azaıtyp, halyqaralyq ekologııalyq standarttarǵa ári eń úzdik qoljetimdi tehnologııalar talaptaryna sáıkes kelýge múmkindik beredi.
Jobanyń áleýmettik baǵyty kadrlyq áleýetti nyǵaıtýǵa arnalǵan. Salada jańa jumys oryndaryn ashý, sonyń qatarynda shamamen 4,5 myń turaqty jumys ornyn qurý kózdelgen. Qyzmetkerlerdi áleýmettik qoldaý sharalary da qarastyrylǵan. Atap aıtqanda, «Otbasy bankimen» birlesip kómir elektr stansalary qyzmetkerlerine arnalǵan jeńildikti ıpotekalyq tetikter engizý josparlanyp otyr. Buǵan qosa, salalyq joǵary oqý oryndarynyń bazasynda mamandardyń biliktiligin júıeli túrde arttyrýǵa basymdyq beriledi.
Ulttyq joba energetıka, ónerkásip pen kólik salalarynyń ózara úılesimdi damýyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. 2030 jylǵa qaraı energetıkalyq maqsattaǵy kómirge qosymsha suranys jylyna shamamen 20 mln tonnany quraıdy dep kútiledi. Osyǵan baılanysty ashyq vagondar parkin keńeıtý, temirjol ınfraqurylymyn jańǵyrtý ári ishki naryqqa arnalǵan tasymaldyń boljamdy tarıftik dálizin qalyptastyrý kózdelgen.
Jalpy, ulttyq jobany iske asyrý elimizdiń energetıkalyq táýelsizdigin nyǵaıtýǵa múmkindik beredi. Buǵan qosa qazandyq agregattary, transformatorlar men avtomattandyrý júıelerin óndirýdi damytý arqyly otandyq mashına jasaý salasyna mýltıplıkatıvtik áser beredi. Nátıjesinde, kómir generasııasy ekonomıkanyń uzaqmerzimdi ósimin qamtamasyz etetin tehnologııalyq turǵydan jańǵyrǵan ári ekologııalyq talaptarǵa jaýap beretin sektorǵa aınalady.