Bizdiń keıipkerimiz – Kamal Álpeıisova. Jan-jaqty talant ıesi. Ilespe aýdarmashy, jazýshy, pýblısıst, ǵalym. Kamal apaıdyń júzi sondaı jyly. Meıirimi tógilip turady. Ol kisimen kezdeskende bir jaqynyńdy kórgendeı bolasyń. Kóńili taza, jany izgi adam. Qalamgerdiń osy qasıetin ony tanıtyndar aıryqsha baǵalaıdy.
Ásirese jurtshylyq Kamal Ábilqasymqyzyn ilespe aýdarmashy retinde jaqsy biledi. Elimiz egemendik alǵannan keıin qazaq tiliniń qoldaný aıasy keńeıdi. Ilespe aýdarmanyń da qajettiligi týdy. Sol jyldary Joǵarǵy keńes apparatyndaǵy Redaksııalyq baspa bólimin Zeınolla Serikqalıuly basqardy. Bir jıynda kórnekti synshy Kamal apaıdyń eki tilde erkin sóılegenin kórip, baspa bólimine qyzmetke shaqyrady.
Keıipkerimizdiń ilespe aýdarma salasyndaǵy alǵashqy eńbek joly osylaı bastaldy. Qalamger jańa qyzmetti jatyrqamady. Birden sińisip ketti. О́ıtkeni sol kezde elimizge belgili aıtýly azamattardyń deni Joǵarǵy keńeske depýtat bolyp saılandy. Olardyń deni sessııa otyrysynda ult máselesinen bastap, eldiń ekonomıkalyq-áleýmettik jaǵdaıy týraly bılik ókilderine memlekettik tilde jıi saýal joldaıtyn. Halyq qalaýlylarynyń qazaqsha aıtqan usynystaryn basqalar da túsinýi kerek. Kamal Álpeıisova ilespe aýdarmashy retinde solardyń sóılegen sózderin maǵynasyn esh ózgertpeı jetkizdi. Osynyń bári ol kisige ońaı tımedi. Biraq bul synnan súringen joq. Qaıta shırap, shyńdala tústi. Tájirıbesi de molaıdy.
Negizi, ilespe aýdarmada jarty saǵat saıyn mamandar almasyp otyrýy qajet. О́ıtkeni densaýlyqqa zııan. 90-jyldardyń basynda eki tilge júırik ilespe aýdarmashylar sanaýly edi. Al orys tilindegi mamandar jeterlik. Olar bir-birin jıi almastyrady. Sondyqtan Joǵarǵy keńes sessııasynda Kamal Ábilqasymqyzyna kóp salmaq túsetin. Biraq ol kisi oǵan moıymady. Tabandylyq kórsetti. Ýaqytpen sanaspaı jumys istedi. Keıde qatty sharshaıtyn. Sondaı kezde marqum Zeınolla aǵanyń: «Kamal, keıin eki tildi erkin meńgergen qazaq aýdarmashylary kóbeıedi. Sonda sen de almasyp otyrasyń», degen sózi kúsh beretin.
Jalpy, Kamal apaı Zeınolla Serikqalıulyn ilespe aýdarmadaǵy ustazym dep ardaq tutady. Birde jolyǵyp áńgimeleskende abzal azamattyń osy salaǵa qosqan úlesi mol ekenin aıtty.
«Zeınolla aǵa – elimizdegi ilespe aýdarma salasyn qalyptastyrǵan tulǵanyń biri. Shyn máninde, ol ana tilimizdiń janashyry edi. 90-jyldardyń basynda Prezıdent ákimshiligi men Úkimette jıyndar jıi ótetin. Soǵan ilespe aýdarma jasaýǵa únemi meni shaqyrady. Zeınolla aǵa sol jıyndardan ózi kútip alady. Sosyn: «Kamal, otyrysta qansha adam qazaqsha sóıledi?» dep suraıdy. Men oǵan: «Búgin keshegiden de kóp sóıledi», desem, soǵan balasha qýanyp: «Kórdiń be? Biz kóbeıip kele jatyrmyz», dep máz bolatyn edi», deıdi.
Kamal Álpeıisova Joǵarǵy keńes apparaty men Parlament Senatynyń redaksııalyq baspa bóliminde uzaq jyl qyzmet istedi. Qarapaıym konsýltanttan bólim meńgerýshisiniń orynbasaryna deıin kóterildi. Memlekettik tildiń damýyna atsalysty. Kóptegen mańyzdy jıynda ilespe aýdarma jasady. 1995 jyly Almatyda IýNESKO-nyń aıasynda uly Abaıdyń 150 jyldyǵyna arnalǵan halyqaralyq ǵylymı-konferensııa ótti. Oǵan Shyńǵys Aıtmatov ta keldi. Asa kórnekti jazýshy hakim atamyz týraly qyrǵyz tilinde tebirenip sóıledi. Osy jıynda zańǵar sýretkerdiń sózin qyrǵyzshadan orysshaǵa erkin aýdardy. Konferensııadan keıin qabyrǵaly qalamger óz sózin jurtshylyqqa uǵynyqty jetkizgen Kamal apaıǵa kelip, rızashylyǵyn bildiredi. Mundaı oqıǵalar keıipkerimizdiń qyzmet jolynda óte kóp. Aıtalyq, Qazaqstannyń halyq jazýshysy Sherhan Murtaza Parlament depýtaty bolǵan jyldary Májiliste el, jer, til máselesine kelgende oıyn búgip qalmaıtyn. Árbir sózin shıryǵyp aıtatyn. Buǵan halyqtyń da aıyzy qanatyn. Kamal apaı Parlament otyrysynda birtýar tulǵanyń aıtqan sózderin murtyn buzbaı aýdarýǵa kúsh salatyn. Keıde qalamgerge daýys yrǵaǵy da uqsap ketedi. Sonda áriptesteri: «Sheraǵadan beter shegelediń ǵoı», deıdi eken.
Shyndyǵynda, Kamal Ábilqasymqyzy – elimizdegi ilespe aýdarmanyń biregeı mamany. Osy salaǵa sanaly ómirin arnady. Oqý quraldaryn jazdy. Mektep qalyptastyrdy. Qanshama shákirt tárbıeledi. Alǵashqy respýblıkalyq «Úzdik aýdarmashy» baıqaýynyń jeńimpazy atandy. Osy taqyrypta kandıdattyq dıssertasııa da qorǵady.
Sonymen qatar maıtalman aýdarmashy ádebı shyǵarmalardy da tárjimeledi. «Mádenı mura» baǵdarlamasymen shyqqan «Álemdik saıasattaný antologııasynda» grek oıshyldary Demokrıttiń, Arıstoteldiń, Platonnyń, batys oıshyldary Benedıkt Spınozanyń, Djon Loktyń, Paskal jáne Blezdiń jekelegen eńbekterin qazaqsha sóıletti. Mahambetten bastap, Á.Tájibaev, U.Esdáýlet sekildi aıtýly aqyndardyń jyr toptamasy men Muǵamıla Áýezovanyń «Ákem týraly» atty kitapshasyn orysshaǵa aýdardy.
Keıipkerimizdiń endi bir qyry – jazýshylyǵy. Kamal Ábilqasymqyzy ádebıetke tastúıin daıyndyqpen keldi. Buǵan «Qazaqstan áıelderi» jýrnalynda jumys istegen jyldary da sebep boldy. О́ıtkeni atalǵan basylymda taǵdyr taýqymetin tartqan qazaq áıelderi týraly kólemdi kórkem ocherkter jazdy. Solardyń jan dúnıesine úńildi. Qıyndyqqa qaıyspaǵan aıaýly jandardyń rýhyn sezindi. Osynyń bári proza jazýǵa áser etti dep oılaımyz.
Qalamgerdiń alǵashqy «Tús» degen áńgimesi «Juldyz» jýrnalynda jaryq kórdi. Osy dúnıeni oqyǵan belgili jazýshy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Turysbek Sáýketaı: «Ádebıette adamnyń jasy fızıologııalyq jaspen ólshenbeıdi. Osy áńgimemen-aq saqalyń belýaryńa túsip tur eken», dep baǵa berdi.
Kamal Álpeıisovanyń júzi qandaı jyly bolsa, shyǵarmalary da sondaı jyp-jyly. Áńgimeleri oqyrmandy birden úıirip áketedi. Ásirese shyǵarmalarynda áıelderdiń qaıǵysy men qýanyshy, saǵynyshy men armany, muńy men zary názik sezimmen órilgen. Túrli taǵdyrdy bastan keshken aıaýly jandardyń galereıasyn jasady. Mysaly, «Aıtylmaǵan áńgime» atty týyndysynda jas kezinde bir-birin ólip-óship súıgen Jeken men Alma ómirdiń túrli soqpaǵymen eki jaqqa ketedi. Ekeýi de eseıip, aqyl toqtatqan shaqta bir-birin kórsem dep armandaıdy. Biraq taǵdyr joly túıispeıdi. Mundaı oqıǵa kez kelgen adamnyń basynda bolýy múmkin. Osyny avtor sheberlikpen baıandaıdy. Al «Áıel baqyty» áńgimesinde eri qaıtys bolyp, jalǵyz qalǵan Fazıla ananyń betinen qaqpaı baǵyp-qaǵyp ósirgen balasy adamdyqtan ketip, basqa jolǵa túsedi. Bul týyndyda qazirgi zamanaýı taqyryp qozǵalǵan. Sonymen birge «Ǵajaıyp tango», «Jaqsy kórý», «Apasynyń balasy», «Altyn kórgen perishte», «Jıgýlı – taýdyń aty» sekildi kórkem dúnıelerinde de adam boıyndaǵy adaldyq, dostyq, izgilik, meıirimdilik sekildi qasıetter aıshyqty beınelengen.
Sondaı-aq Kamal apaı – qalamy júrdek pýblısıst. Qoǵamdy alańdatqan mańyzdy máselelerge der kezinde ún qosyp otyrady. Kezinde merzimdi baspasózde jaryq kórgen otbasylyq qundylyqtar týraly «Ata-anany súıý», «Ul», «Áke bedeli», « Azamattyq neke. Azamatqa laıyq pa?» atty maqalalary oqyrmandardy san taraýǵa oıǵa qaldyrdy. Mundaǵy aıtylǵan problemalar áli de ózekti. Máselen, «Ul» atty maqalasynda: «Er adam áıeliniń, balalarynyń aldynda bedeli bolsa, ol otbasy baqytty. Al bedel adamǵa bilim arqyly, sol bilim qalyptastyrar baı jan dúnıesi, tereń tanymy, óz bala-shaǵasyn asyrap baǵa alar kásibi men otbasyna jasar qamqorlyǵy arqyly keledi. Biz «áıel erge qaraıtyn elmiz ǵoı. Erlerimiz jerge qaramaıtyn bolýy úshin, eń aldymen, uldarymyzdyń tárbıesine kóńil bóleıik, olardy oqytaıyq, kásipke baýlıyq, qymbatty ata-analar!» dep parasatty oı qorytady.
Keıipkerimiz qoǵamdyq jumysqa da belsene aralasady. Biraz jyl elimizdegi Áıelder isi jónindegi ulttyq komıssııaǵa múshe bolyp, osy saladaǵy mańyzdy máselelerdi sheshýge yqpalyn tıgizdi. Qazir QHA janyndaǵy Analar keńesiniń múshesi. Bul baǵyttaǵy jumysy da nátıjeli. Ulttyq qundylyqtardy saqtaý men otbasy ınstıtýtyn nyǵaıtýǵa baılanysty birneshe jobany iske asyrdy.
Bıyl Kamal Álpeıisova úshin mereıli jyl. Jaqynda qarymdy qalamger Memleket basshysy qolynan «Parasat» ordenin aldy. Buǵan ony biletinderdiń bári qýandy. О́ıtkeni bul marapat jany nurly jaqsy adamnyń uzaq jylǵy eńbeginiń bir óteýindeı kórindi. Adal eńbek eleýsiz qalmaıdy degen osy.