Astanada ótken V Halyqaralyq ekologııalyq kongress aıasynda «Astana deklarasııasy – 2026» qabyldanyp, ornyqty damýdyń jańa modeli – «Jasyl kún tártibi 2.0»-ge kóshý resmı túrde bekitildi.
Kongrestiń ózi dástúrli protokoldyq jıynnan góri ekologııalyq saıasatqa degen kózqarasty qaıta qaraýǵa arnalǵan alańǵa aınaldy. Talqylaýǵa Eýrazııa men Eýropa elderinen kelgen ekologııalyq partııalar, halyqaralyq uıymdar, ǵylymı qaýymdastyq ókilderi men memlekettik qurylymdar qatysty. Degenmen negizgi áńgime abstraktili bolashaq týraly emes, qazirgi júıeniń ne sebepti irkiliske ushyrap otyrǵany jóninde órbidi.
Is júzinde qatysýshylar kásibı ortada burynnan aıtylyp kele jatqan máseleni ashyq moıyndady: burynǵy «jasyl» model ámbebap sheshim retinde tıimdiligin joǵaltqan. Formaldy túrde durys sanalatyn maqsattar, ıaǵnı shyǵaryndylardy azaıtý, energetıkalyq aýysý, ekologııalyq standarttardy engizý, is júzinde ár elde birkelki júzege aspady. Birqatar memleketter úshin bul jańǵyrý múmkindigi bolsa, endi bireýler úshin ekonomıka men áleýmettik júıege qosymsha qysym týdyrdy. Sonyń saldarynan keı óńirlerde ekologııalyq kún tártibi damý quraly emes, shekteý retinde qabyldana bastady.
Dál osy jahandyq talaptar men jergilikti múmkindikter arasyndaǵy alshaqtyq jańa tujyrymdamanyń negizine aınaldy. «Jasyl kún tártibi 2.0» ekologııany ekonomıkadan bólek qarastyratyn oqshaý tásilden bas tartyp, ony jalpy damý modeline kiriktirýdi usynady. Iаǵnı ekologııalyq sheshimder ekonomıkaǵa kedergi emes, kerisinshe ony kúsheıtetin faktor bolýy tıis.
Sonymen qatar aımaqtaǵy negizgi ekologııalyq máselelerdiń ulttyq shekaradan áldeqashan asyp ketkenine erekshe nazar aýdaryldy. Sý tapshylyǵy, transshekaralyq ekojúıelerdiń jaǵdaıy, energetıkalyq teńgerim sııaqty máselelerdi jeke-dara sheshý múmkin emes. Deklarasııada Aral men Kaspıı teńizderi basseınderin qalpyna keltirý, resýrstardy basqarýdyń biryńǵaı tásilderin qalyptastyrý sııaqty kelisilgen is-qımyldardyń qajettiligi atap ótildi. Bul bytyrańqy bastamalardan úılestirilgen óńirlik saıasatqa kóshý degendi bildiredi.
Kongress qatysýshylary taǵy bir mańyzdy máselege toqtaldy. Bul – málimdemeler men naqty is-áreketter arasyndaǵy alshaqtyq. Uzaq ýaqyt boıy ekologııalyq kún tártibi strategııalar men deklarasııalar deńgeıinde qalyp, tájirıbege tolyq enbeı keldi. Jańa modelde negizgi nazar naqty quraldarǵa aýdarylady: ınstıtýsıonaldyq baza qurý, arnaıy qorlar qalyptastyrý, ǵylymı saraptamany damytý, sondaı-aq sıfrlyq tehnologııalar men jasandy ıntellekt arqyly monıtorıng júıelerin engizý.
Ekologııanyń róli de qaıta qaraldy. Buryn ol memlekettik saıasattyń jeke baǵyty retinde qabyldansa, endi qaýipsizdik faktory retinde qarastyrylady. Bul sý, energetıka jáne áleýmettik turaqtylyq máselelerimen tikeleı baılanysty ekenin bildiredi.
«Baıtaq» partııasynyń tóraǵasy Azamathan Ámirtaev óz sózinde jahandyq ekologııalyq kún tártibi búginde geosaıası turaqsyzdyq pen energetıkalyq daǵdarys jaǵdaıynda qalyptasyp otyrǵanyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, mundaı jaǵdaıda ámbebap modelderge beıimdelmeı erý tıimsiz, al óńir elderi úshin ózine tán, teńgerimdi strategııa qalyptastyrýǵa múmkindik bar.
Osylaısha, qabyldanǵan deklarasııa tek jańa bastamalardy ǵana emes, kózqarastyń túbegeıli ózgergenin kórsetedi. «Jasyl kún tártibi 2.0» ámbebap úlgilerden bas tartyp, ekologııalyq maqsattardy ekonomıkalyq ósimmen jáne áleýmettik turaqtylyqpen úılestirýge baǵyttalǵan. Kongrestiń negizgi túıini de aıqyn: endigi jerde burynǵy tásildermen jumys isteý múmkin emes.