Borysh dendep barady
Damyǵan elder borysh apanyna barǵan saıyn tereńdep batyp barady. Kóptegen elderde olardyń ishki jalpy ónimimen salystyrǵandaǵy memlekettik qaryz deńgeıi 2008 jylǵy jaǵdaıdan áldeqaıda artyp ketti, dep habarlaıdy ktovkurs.com saıty. Osy jaǵdaıǵa baılanysty kóptegen elder daǵdaryspen kúresýdiń amaldaryn qarastyrýda. Japonııa bankteri ekonomıkany yntalandyrýdyń keń kólemdi baǵdarlamalaryn birinen soń birin júrgizýde. Mundaı árekettiń basty sebebi, on jyldan astam ýaqyt kóleminde ári-sári jaǵdaıda kele jatqan ekonomıkany sál de bolsa túzý baǵytqa alyp shyǵý. Árıne, árbir jaqsylyqtyń ózindik kemshiligi de bolatyny túsinikti. Búgingi kúni Japonııa bankteriniń qoldanyp otyrǵan amaldary baqylaýsyz ınflıasııaǵa alyp kelýi múmkin. Mundaı jaǵdaıda bul sharalardyń ekonomıkaǵa tıgizetin paıdasy men zııany birdeı bolmaq. Biraq japon úkimeti atalǵan sharalardy qoldana otyryp, el kólemindegi úlken bir problemany sheshýdi kózdeıdi. Atalǵan shara eldiń ishki jalpy óniminiń qazirdiń ózinde 400 paıyzyna deıin jetken qaryzdar kólemin azaıtýǵa sebepshi bolýy múmkin. Máselen, mundaǵy qaryzdardyń basym bóligi eldiń ulttyq valıýtasymen belgilengen. Demek, ulttyq valıýta qunsyzdanǵan saıyn atalǵan qaryz deńgeıi de tómendeı bermek. Álemde qazirgi kúni qaryzdarynyń kólemi ishki jalpy ónimniń 300 paıyzynan asqan 9 el bar. Bul elderdiń barlyǵy damyǵan elder qatarynda atalady. Degenmen, dál qazirgi sátte bul elderdiń barlyǵyn (Portýgalııa men Grekııany qospaǵanda) qaryz jónindegi problemany bastan keshirip otyr deýge kelmeıdi. Sebebi, bul elderdegi bankter beretin nesıelerdiń paıyzdyq stavkasy tómen, ári nesıe berýshiler de senimmen qaraıdy. Alaıda, qarjy júıesindegi sál ǵana qıyndyqtyń ózi borysh daǵdarysyn týyndatýy ǵajap emes. Sarapshylardyń pikirinshe, endi borysh daǵdarysy oryn alatyn bolsa, ol 2011 jylǵy jaǵdaıdan áldeqaıda tereńdep, jahandyq sıpat almaq. О́ıtkeni, endigi jaǵdaıda qarjy júıesinde oryn alǵan apandy burynǵydaı mol kólemdi qarjymen bitep tastaýdyń ózi múmkin emes. Sarapshylardyń sońǵy kezderi jasaǵan taldaýy boıynsha, álem memleketteriniń 39 paıyzy borysh daǵdarysynyń kelesi qurbandyqtaryna aınalýǵa taıaý qalǵan. О́ıtkeni, olardaǵy memlekettik qaryzdar ishki jalpy ónimderiniń deńgeıinen artyp túsken. McKinsey Global Institute-niń jańa esebine qaraǵanda, qazirgi kúni álemniń barlyq iri ekonomıkalary 2007 jylǵy resessııalar men qarjy daǵdarysy bastalǵan ýaqytqa qaraǵanda, ózderiniń ishki jalpy ónimderimen salystyrǵanda áldeqaıda joǵary borysh bereshegine batyp otyr. Mine, osynyń saldarynan jalpy álemdik qaryz kólemi sol kezdegi jaǵdaımen salystyrǵanda, 17 paıyzǵa artyp ketken. Bútindeı aıtatyn bolsaq, jalpy álemdik qaryz kólemi 2014 jyldyń II toqsanynyń sońynda 199 trıllıon dollardy quraǵan. Al 2000 jyldyń sońyna taman bul qaryz kólemi 87 trıllıon dollar ǵana bolatyn. 2007 jyldyń sońynda bul qaryz 142 trıllıon dollarǵa jetti. Endi mine, odan 57 trıllıon dollarǵa asyp túsip otyr. Demek, ýaqyt ótken saıyn, álemdik qaryz kólemi de ulǵaıa túsýde. Osyǵan qarap, qarjy salasynyń sarapshylary endi daǵdarys bola qalsa, ol búkil álemdi sharpıdy, bul daǵdarystyń jahandyq sıpaty bolady, dep qorytyndy túıip otyr.Brıtanııada avtokólik óndirisi quldyraýda
Brıtanııanyń avtomobıl ónerkásibiniń kólemi ótken jyldyń qańtar aıymen salystyrǵanda, birshama shektele túsken. Sarapshylar men atalǵan rynoktyń belgili oıynshylary bul jaǵdaıdy bıylǵy jyly jańa modelder shyǵarýdyń molaıa túsýimen túsindirgisi keledi. Avtomobıl óndirýshiler men satyp alýshylardyń qoǵamy (SMMT) ótken beısenbide Brıtanııadaǵy avtomobıl óndirisiniń qańtar aıyndaǵy esebin shyǵardy. Osy esepten málim bolǵanyndaı, ótken jyldyń osy merzimimen salystyrǵanda, óndiris kólemi 127 385 avtomobılge deıin tómendegen. Iаǵnı, 1,2 paıyzǵa azaıǵan. Al avtomobıl eksportynyń qańtardaǵy kólemi 6,2 paıyzǵa azaıyp, 97 022 danany quraǵan. SMMT bul jaǵdaıdy kóp qarjynyń negizinen jańa modelderdi shyǵarýǵa jumsalǵandyǵymen túsindiredi. Investısııanyń biraz bóligi naq osy iske jumsalǵan eken. Mundaı jańa modelder bıylǵy jyldyń ózinde rynokta paıda bolýǵa tıis. Osy jańa modelderdi shyǵarý úshin jańa tehnologııalar qajet bolǵan. Qarjynyń basym bóligi osy isti uıymdastyrýǵa jumsalǵan. Degenmen, birqatar sarapshylar qazirdiń ózinde Brıtanııadaǵy avtomobıl ónerkásibi kóleminiń tómendeı túsýine alańdaýshylyq tanytyp otyr. О́ıtkeni, olardyń keltirgen derekteri boıynsha, sońǵy bes jyldyń ózinde Brıtanııanyń Azııa elderine jóneltken avtomobıl eksportynyń kólemi úsh esege deıin ósken bolatyn. Al ótken jyly bul el syrtqy naryqtarǵa 1,2 mıllıon avtokólik satypty. Demek, qańtar aıynda avtokólik óndirisi kóleminiń azaıa túsýi, sonyń ishinde eksporttyń 6,2 paıyzǵa quldyraýy alańdaýǵa laıyq jaǵdaı dep esepteıdi olar. Ázirge jyldyń basy ǵana. Tipti, birinshi toqsannyń aıaqtalýynyń ózine áli birtalaı ýaqyt bar. Sondyqtan, bir aıdyń kórsetkishine qarap bal ashýdyń ózi shyndyqqa sáıkes kele qoımas. «Balapandy kúzde sanaıtyndyǵy» taǵy belgili. Biraq qalaı alyp qaraǵanda da, osy ýaqytqa deıin damyp kele jatqan Brıtanııa avtomobıl ónerkásibiniń jańa jyldy jaǵymsyz kórsetkishtermen bastaýynyń ózi mundaǵy avtokólik shyǵarýshylar men satýshylardyń kóńiline qaıaý túsirgendeı.Germanııada jumyssyzdyq kóbeıdi
Germanııadaǵy jumyssyzdyq deńgeıi buryn-sońdy bolmaǵan kórsetkishke jetti. Dál qazirgi kúnderi bul elde 12,5 mıllıon adam eki qoldaryna bir kúrek taba almaı bosqa júr. Bul – jalpy el azamattarynyń 15,5 paıyzyn quraıtyn kórsetkish. Osyndaǵy sarapshylardyń derekterine qaraǵanda, qazirgi kezde jalǵyz basty ata-analar men jumyssyzdar Germanııadaǵy kedeıshilikke dýshar bolǵandardyń basym kópshiligin qurap otyr. Paritatische Gesamtverband zertteý uıymynyń málimetterine qaraǵanda, mundaǵy jalǵyzbasty ata-analardyń 40 paıyzdan astamy men jumyssyzdardyń 60 paıyzǵa jýyǵynyń turmysy kedeılik deńgeıin belgileıtin kórsetkishten de tómendep ketken. Qarttar men zeınetkerlerdiń 15 paıyzy osy toptyń qataryna qosylyp otyr jáne bul kórsetkish ýaqyt ótken saıyn ósip keledi. Atalǵan uıym bul derekterdi ázirlegen kezde Eýropalyq odaq qabyldaǵan kedeılik deńgeıi kórsetkishin esepke alǵan. Osy kórsetkish boıynsha, munda kimniń tabysy eldegi ortasha kiris kóleminiń 60 paıyzynan tómen bolsa, sol kedeı dep esepteledi.Beer-Shevedegi ereýil
«Hımıkalıım le-Israel» konsernniń 700-ge jýyq jumysshysy keshegi kúnderi ereýilge shyǵyp, Beer-Sheve qalasynyń ortalyq kóshelerindegi joldardy jaýyp tastady. Olar osynyń aldynda ǵana jumystan qysqartý jóninde habarlama alǵan bolatyn, dep habarlaıdy Ynet saıty. Beer-Sheve – Negeva provınsııasynyń astanasy. Jumysshylar ereýili osy qalanyń Regera gúlzarynda tań atysymen bastalyp ketken. Polısııa ereýil jasaýshylardy nazarda ustaǵanymen, olarǵa qarsy kúsh kórsetý áreketterin jasaı qoıǵan joq. Kelip túsken derekterge qaraǵanda, konsern dıreksııasy «Terkovot Brom» zaýytynyń 270 jumysshysyn, «Mıfaleı Iаm a-Melah» kásipornynyń 450 jumysshysyn jumystan qysqartýdy uıǵarǵan. Osy uıǵarymdaryn jumysshylardyń ózderine habarlaǵan. Ereýildiń bastalýyna mine, osy jaǵdaı túrtki bolǵan. «Men ómir boıy Sdomdaǵy óndiriste jumys istep kelemin. Eger jumystan qysqaratyn bolsam, otbasymnyń aldynda qalaı dep aqtalamyn?! Men sııaqty qıyndyqqa dýshar bolýshylardyń barlyǵy osyndaı ýaıym shegýde», deıdi ereýilge shyǵýshylardyń biri 47 jastaǵy Gıora Barmı. Onyń aıtýyna qaraǵanda, mundaı jasqa kelip, eldiń ońtústiginen qaıta jumys tabý óte qıynǵa túspek. Sondyqtan ol eger shynymen jumystan qysqaratyn bolsa, Negevede budan ári qala almaıtyndyǵyn, otbasyn alyp Izraılden ketetindigin málimdedi. Jumystan qysqarýshylar kompanııanyń bul áreketine memleket aralasyp, oǵan bóget jasaýy tıis dep esepteıdi. О́ıtkeni, «Hımıkalıım le-Israel» konserninde máseleni daýysqa salý barysynda, memleket basym daýysqa ıe bolyp tabylady. Iаǵnı, memleket konsern basshylyǵynyń sheshimine tosqaýyl qoıa alady. Jumysshylar, sondaı-aq, konserndegi ádilettilik máselesine de narazylyqtaryn tanytýda. Olardyń aıtýynsha, konsern basshylyǵy jumystan qysqarýǵa túskenderge, eger olardyń uzaq merzimdi jumys ótili men turaqty mártebesi bolǵan jaǵdaıda ǵana ótemaqylaryna 500 myń shekel ústeme qosady eken. Al konsernniń bas dırektory bolsa, aıyna 1,8 mıllıon shekel kóleminde jalaqy alýda. «Osynyń ózi ádilettilik pe?» dep suraıdy ereýilge qatysýshylar. Búgingi kúni bul ereýil odan ári jalǵasýda. Daıyndaǵan Suńǵat ÁLIPBAI, «Egemen Qazaqstan».