Taım-menedjmentti paıdalanyp, bilim alýmen qatar kásibin de damytýdy maqsat etken stýdenttiń táýlik boıǵy is-áreketi josparlanǵan. Halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıteti sport fakýlteti, dene mádenıeti kafedrasynyń 4-kýrs stýdenti Meıirlan Dosjanov grantta oqıdy. Bıyl ýnıversıtetti támamdaǵannan keıin mamandyǵy boıynsha jumys isteýdi josparlap otyr. Degenmen stýdent óz ortasyna tabysty ári alǵa qoıǵan maqsat-jospary kóp kásipker retinde tanylyp úlgerdi.
Qazir ol ýnıversıtettiń oqý jos-paryna sáıkes, qaladaǵy tennıs ortalyǵynda is-tájirıbeden ótip júr. Tennıs ortalyǵy Meıirlandy attaı qalap, dıplom alǵan soń jumysqa shaqyryp otyr. Sebebi Meıirlan ózine berilgen tapsyrmany tyńǵylyqty oryndap, jaýapkershilik tanytady. Basshylyqtyń da, ortalyqqa kelgen klıentterdiń de kóńilinen shyǵyp júr.
Meıirlan – otbasynyń kenjesi. Kishkentaıynan kásipke jaqyn bolyp ósti. Kásiptegi alǵashqy qadamy ózimizge etene tanys, ulttyq sýsyn – kóje satýdan bastaldy. Anasy daıyndaǵan kójeni kúndelikti iship júrgen Meıirlanǵa «bul kójeni nege basqalar da ishpeske?» degen oı keledi. Sebebi onyń esepteýinshe, anasy daıyndaǵan kójeniń dámi erekshe, álemde teńdesi joq taǵam. Osylaısha, jas jigit anasy ázirlegen ónimdi satylymǵa shyǵarady. Kójeni jaı satyp qana qoımaı, oǵan taýarlyq sıpat berdi. Alǵashynda qarapaıym qutylarǵa quıyp, qaǵaz qaptamasyn jasap, fırmalyq ónim retinde naryqqa usyndy. Osylaısha, jas kásipker kez kelgen ónimdi brend retinde qalyptastyrýǵa bolatynyn túsindi. Nátıjesinde, kójege degen suranys artyp, otbasylyq bıýdjetke qarjy túse bastaǵan. Meıirlan bul qarjyny jeke basynyń qajettiligine jumsap jibermeı, ony qaıta aınalymǵa salyp otyrdy. Isin keńeıtýdiń joldaryn izdestirdi. Iаǵnı tek kóje satýmen shektelmeı, naryqty zerttedi.
«Qazirgi adamdar ne tutynady? Qandaı taýarǵa suranys joǵary? Qandaı kásip bas-tasam, tabysqa shyǵamyn? Qandaı kásipten jer sıpap qalýym múmkin?» Osy saýaldarǵa jaýap izdep, aqyry popkorn (júgeri jarmasy) bıznesine keldi. Bar bolǵany 6 myń teńge bastapqy kapıtalmen, oǵan 1 kılo tátti men 1 kılo túrli-tústi popkorn satyp alý arqyly óz óndirisin bastady. Mundaǵy basty erekshelik – onyń sapa men estetıkaǵa mán berýi. Qarapaıym paketterdiń ornyna 75 teńgelik sapaly «doı pak» qaptamalaryn tańdaýy tutynýshy aldyndaǵy jaýapkershiligin bildiredi. Nátıjesi de kóp kúttirmedi: «Halyq market», «Halyq sıtı» syndy iri dúkendermen kelisim jasap, kúnine 40 paketke deıin ótkizip, 10 myń teńge paıda taba bastady. Búginde tutynýshynyń tańdaý múmkindigi mol. Tapshylyq zamanda baryn qanaǵat tutqan adamdar qazir árbir azyq-túlik, kıim-keshek, túrli taýardy bir-birimen salystyryp baryp alady. Meıirlan marketıngtik amaldardy jan-jaqty meńgerip, tutynýshylardyń psıhologııasyna tereń boılaı biletin qasıetin túrli synaq, tájirıbe jasap kórý arqyly ármen qaraı damytty.
Meıirlannyń tulǵalyq qasıetin ashatyn taǵy bir mańyzdy tus – onyń qarjylyq tártibi men adamgershilik qaǵıdaty. Ol 80 myń teńge shákirtaqysyn oıyn-saýyqqa emes, bıznesine qajetti shıkizat pen qaptamaǵa ınvestısııa retinde jumsady. Al anasynyń eńbegimen kelgen kójeden túsken paıdany mindetti túrde anasyna beredi. Ol búgingi masyldyq psıhologııadan aryla almaı júrgen keıbir jastardy túsinbeıtinin, jumys isteımin degen adamǵa kóp múmkindik baryn aıtady. Masyldyq psıhologııadan qutylýdyń jalǵyz joly – eńbekke degen kózqarasty ózgertý. Hakim Abaı aıtqandaı: «О́zińe sen, ózińdi alyp shyǵar, eńbegiń men aqylyń eki jaqtap». Naǵyz táýelsizdik bul qarjylyq jáne rýhanı erkindik dep esepteıtin Meıirlan bir orynda turyp qalǵandy unatpaıdy. Popkorn satyp júrgende ol jańa deńgeıge shyǵyp, kásibiniń órisin keńeıtýdi oılady. Sóıtip, búginde balyqshylarǵa arnalǵan qural-jabdyq satýdy qolǵa aldy. Meıirlannyń aıtýynsha, bul kásipti aǵasy ekeýi bastaǵan. Olar qaladan bir kishigirim ǵımaratty jalǵa alyp, ishin balyqshylarǵa arnalǵan assortımenttermen toltyrýda. Dúken endi ashylǵandyqtan, munda isteıtin jumys áli kóp.
– Dúken áýesqoı balyqshylarǵa jem, qarmaqtar, torlar, palatkalar, qaıyq aksessýarlaryn usynady. Biz tek taýar satýmen shektelmeı, keńes berý qyzmetin de atqaramyz. Klıentterge durys jem tańdaýǵa, balyq aýlaýǵa qandaı qarmaq tıimdi, palatkany qalaı qurý kerektigin, qaıyqqa qajetti aksessýarlardy qalaı qoldaný kerektigin túsindiremiz, – deıdi Meıirlan.
Stýdent jigit bul kásipti oqýmen qatar alyp júrgenin, biraq birinshi kezekke bilimdi qoıatynyn aıtady. Ol dúkendi tolyqtaı avtomattandyryp, óziniń qatysýynsyz jumysy júre beretin deńgeıge shyǵarǵysy keledi. Taım-menedjmentti meńgergen adam oqýǵa da, jumysqa da, jeke ómirine de ýaqyt tabady.
– Zińgitteı jigit bola tura ata-anaǵa qol sozýdy uıat dep sanaımyn. Sondyqtan eń bas-tysy adamda nıet, jospar bolsa, ony ári qaraı óziniń tynymsyz eńbegimen ushtastyrsa, barlyǵy sátti bolaryna senimdimin. О́z isine degen senimdilik – adamnyń ómirinde alǵa qoıǵan maqsattary men mindetterin oryndaýǵa jol ashatyn kúsh. Árbir adam qaraqan basyn oılamaı, qoǵamǵa paıda tıgizýdi oılaýy kerek. Ýnıversıtetti bitirgennen keıin elge qyzmet etkim keledi. Grantta oqıtyndyqtan onyń óteýi bar. Elimizde sport salasyn damytý óte mańyzdy. Sebebi álemniń nazary sportqa túsip otyr. Sport arqyly jetistikke jetýge múmkindik mol, – deıdi jas kásipker.
Stýdent-kásipkerdiń óz isine asqan uqyptylyqpen qarap, barlyq jerde sapaǵa mán berip otyrǵanyna kóz jetkizdik. Onyń bul isi qurdas-zamandastaryna úlgi bolar degen nıettemiz.
TÚRKISTAN