Elimizde bıýdjet qarajatynyń maqsatty ári tıimdi jumsalýyna erekshe mán berilip keledi. Bul máseleniń bilim berý salasyndaǵy ózektiligi orasan. Atalǵan baǵytta júzege asyrylyp jatqan jumystar men qolǵa alynǵan bastamalar jóninde Qarjy mınıstrligine qarasty Qarjy ortalyǵynyń basqarma tóraǵasy Sholpan Ýtelbaevadan surap bilgen edik.
«Bıýdjetten bólingen ár teńge adamı kapıtaldy damytýǵa baǵyttalǵan jaǵdaıda azamattardyń memlekettik ınstıtýttarǵa degen senimi artady. Qazirgi kezeńde bilim berý salasyndaǵy qarjy resýrstaryn tıimdi basqarýdyń máni de osynda. Eń aldymen tıimdilik uǵymynyń mánin aıqyndaý qajet. Ol qarjylandyrý kólemimen shektelmeı, aqsha aınalymyn tıimdi basqarýdy, qarajattyń ýaqtyly ıgerilýin jáne nátıjelerdiń ózara salystyrmalylyǵyn qamtıdy. Osyǵan baılanysty bıýdjettik sheshim qabyldaýdan bastap adamǵa áser etetin túpkilikti nátıjege deıingi barlyq kezeńniń ashyqtyǵyn qamtamasyz etetin júıelik qurylymdy qalyptastyrý qajettiligi týyndaıdy», dedi Sholpan Anýarbekqyzy.
Onyń aıtýynsha, bilim berý salasyndaǵy qarjylandyrý tıimdiligi eń aldymen qarajat qozǵalysynyń búkil júıesin durys túsinýden bastalady. Aıtalyq, mindettemelerdiń qalyptasýy, málimetterdiń rastalýy men tólemderdiń júzege asyrylýy jetkilikti deńgeıde aıqyn bolmasa, bıýdjet prosesiniń ashyqtyǵy men boljamdyǵyn qamtamasyz etý qıyn.
Sondyqtan Qarjy ortalyǵy bilim berý salasyn qarjylandyrýdy damytýdyń tujyrymdamasyn ázirledi. Oǵan sáıkes bytyrańqy tásilden biryńǵaı qarjylyq-sıfrly arhıtektýraǵa kóshý kózdelgen. Bul modelde qarajat, málimetter, bilim berý qyzmetiniń sapasy jáne bilim alýshyǵa baǵyttalǵan túpkilikti nátıje ózara baılanystyrylǵan.
«Keleshek mektepteri»: Elimizde 217 zamanaýı bilim oshaǵy ashyldy
Iаǵnı, jańa júıe derekterdiń salystyrmalyǵyn qamtamasyz etip, mindettemeler men tólemderdiń úılesimdiligin arttyrýǵa, sondaı-aq qarjy aǵyndaryn jedel basqarýǵa múmkindik beredi.
Tujyrymdamanyń máni – memleket qarajattyń aýdarylýy men ıgerilýimen shektelmeı, onyń oqýshyǵa, stýdentke, jas mamanǵa, óńirge jáne tutastaı ulttyq ekonomıkaǵa qandaı áser beretinin baǵalaı alýy tıis.
«Osy turǵydan alǵanda, biz bilim berýge jumsalǵan resýrsty adamı kapıtalǵa salynǵan ınvestısııa dep sanaımyz. Sondyqtan qarjy modeli «qansha aqsha bólindi?» degen suraqpen ǵana shektelmeı «qandaı nátıje berdi?» degen saýalǵa da jaýap berýi qajet», dedi Qarjy ortalyǵynyń basqarma tóraǵasy.
Sholpan Ýtelbaeva aıtqandaı, búginde qoǵamnyń, atap aıtqanda, ata-analardyń, stýdentterdiń, jumys berýshilerdiń jáne tutastaı memlekettiń suranysy ózgerdi. Sol sebepti salany qarjylandyrý tetigi de jańa tásildi talap etedi. Buǵan deıin qarjy kólemin bólý ózekti bolsa, qazir qarajattyń tıimdi jumsalýy negizgi orynǵa shyqty.
«Memleket bilim berý salasyna qomaqty resýrs jumsap keledi. Alaıda qarjylandyrýmen qatar túpkilikti nátıjeni baǵalaý da mańyzdy: balaǵa sapaly qyzmet kórsetildi me, stýdent qajetti qoldaýmen qamtamasyz etildi me, qarajat ýaqytynda jetti me, sondaı-aq qarjylandyrý men oqý nátıjeleriniń arasynda naqty baılanys bar ma? Osy rette qoldanystaǵy model málimetterdiń sáıkestendirilýinen bastap mindettemelerdiń qalyptasýy men naqty nátıjege deıingi barlyq qural tizbeginiń ashyqtyǵyn tolyq qamtamasyz ete almaı otyr. Máselen, keıbir jaǵdaılarda qarjylandyrý kólemi, kórsetilgen qyzmetterdiń rastalýy men tólem merzimderi arasynda alshaqtyqtar týyndaıdy. Bul júıeniń boljamdyǵyna jáne qatysýshylardyń senimine keri áserin tıgizedi. Sondyqtan biz kezeń-kezeńimen «uıymdy qarjylandyrý» tásilinen «adamǵa áser etetin nátıjeni qarjylandyrý» tetigine kóship kelemiz. Mundaı tásil bıýdjet sheshimderin naqty sapa kórsetkishterimen baılanystyrýǵa múmkindik berip, qarjy tetikterin neǵurlym dál baptaýǵa jol ashady. Bul túbegeıli mańyzdy qadam», dep atap ótti Sh.Ýtelbaeva.
Osy oraıda Qarjy ortalyǵy qarjy men bilim berý salalary, sıfrlandyrý men memlekettik basqarý toǵysqan baǵytta jumys istep kele jatqanyn aıta ketken oryndy.
Bilim salasyndaǵy ózgeris: Muǵalimder úshin avtorlyq baǵdarlama jazý talaby joıylady
Uıymnyń negizgi mindeti – bilim berý salasyndaǵy qarjy resýrstary boıynsha mindettemelerdiń qalyptasýynan bastap qarajattyń túpkilikti alýshyǵa jetýine deıingi barlyq kezeńde boljamdy, ashyq ári zańǵa sáıkes júıeni qalyptastyrý.
«Bizdiń ortalyq bıýdjet rásimderi, kórsetilgen qyzmetter týraly málimetter men esep aıyrysý tetikteri arasyndaǵy baılanystyrýshy býyn retinde jumys istep, olardyń dáıektiligi men sáıkestendirilýin qamtamasyz etedi. Sonymen qatar derekter deńgeıinde, ádistemelerde, kelisimsharttarda, oryndalý merzimderinde jáne prosess qatysýshylarynyń jaýapkershiliginde, biz júıeniń qaı jerde turaqty jumys istep turǵanyn jáne kemshilikterdiń qaı tusta týyndaıtynyn taldaý arqyly anyqtap otyrmyz. Osy turǵydan alǵanda, ortalyqtandyrylǵan basqarý fýnksııasyn kúsheıtý qajettiligi aıqyn. Birtutas kontýrsyz qarjy júıesiniń tutastyǵyn qamtamasyz etý múmkin emes. Osyǵan baılanysty Qarjy ortalyǵynyń róli kezeń-kezeńimen keńeıip keledi. Alaıda bul ókilettikterdi qaıta bólýdi bildirmeıdi. Kerisinshe, atalǵan amal bilim berý salasyndaǵy qarjylyq tártipti, analıtıkany, sıfrly kontýrdy jáne basqarýshylyq ashyqtyqty qamtamasyz etý fýnksııalaryn damytýǵa baǵyttalǵan», dep naqtylady Qarjy ortalyǵynyń basshysy.
Osy tetik aıasynda uıym esep aıyrysýdyń qatysýshysy rólinen shyǵyp, bıýdjet qarajaty qozǵalysynyń turaqtylyǵyn, boljamdyǵyn jáne ashyqtyǵyn qamtamasyz etetin júıeniń negizgi ınfraqurylymdyq býynyna aınalyp keledi.