Qara sózden qaımaq qaıyryp, maı sýyratyn aıtqyshtar ár aýylda bar. Tiliniń bizi qadalǵan jerin qanatyp, ospadar áreketińdi ospaqqa, senimsizdeý kózqarasyńdy syqaqqa, ápendiligińdi ázilge aınaldyryp jiberetin jigitter az emes.
Ondaılardyń qasynda ár sózińdi abaılap aıtyp, aıaǵyńdy ańdap baspasań bolmaıdy. Qyzylorda oblysynyń Shıeli aýdanyna qarasty Eńbekshi aýylynda tutas aıtqyshtar tura ma dersiń. Sózderi mirdiń oǵyndaı, árbir áziliniń astarynda kóp syr bul jurttyń áńgimesi óz aınalasyna ańyzdaı taralǵan. «Eńbekshi aýylynda Jálı Janteleev deıtin aıtqysh jigit bar», degen sóz aýdandy kezip ketken ýaqyt eken. Kórshi aýyldyń dırektory da tiline terisken shyqqyr adam bolǵan kórinedi.
Jákeńdi arnaıy izdep keledi. Ol kezde Jálı taýda, qoı qyrqymynda júrgen. Álgi dırektor «ÝAZ»-ynan túspeı turyp: – Jálı degen qaısysyń?– depti. Sonda qoıyn qyrqyp, aıaǵyndaǵy jibin bosatyp jatqan Jákeń taban astynan: – Men bolamyn Janteleev Jálı, Bar bolsa, sto gramm nálı,– degen eken. Izdep kelýshi Jákeńniń aıtqyshtyǵyna birden tánti bolyp, kóliginen ashymalyn súırep túse beripti ǵoı. Jákeńniń jamaǵaıyn bir qaryndasy uzatylyp, toıyna barady. Qudalar birinshi tamaqqa tushpara beripti. Biraq bar qonaqqa taratylǵan odan bizdiń Jákeńderge eshteńe buıyrmaı qalady. Ári-beri kútip otyrady. Kelmeıdi. Jurt tostaǵanyn taýysyp jatady. Sonda shydamaı ketken Jálı asabadan mıkrofondy julyp alyp: – Biz keldik Eńbekshi degen elden, Bizdiń de jegimiz keledi pelmen,– depti ǵoı. Qudalaryna tamaq tartýdy umytyp ketken qonaq kútýshiler kózderine kúlkiden jas kelip júrip keshirim suraǵan eken.
Bir áýlettiń Jumaǵalı, Myrzaǵalı, Nurǵalı, Ǵanı degen uldary bar. Bári Jákeńniń týys inileri. Jumaǵalı da, Myrzaǵalı men Nurlan da kelinshekterin óz aýyldarynan alady. Alysqa uzamaıdy. Al Ǵanı Eńbekshiden 5 shaqyrym jerde jatqan Jıdeli aýylynyń bir boıjetkenin alyp qashyp keldi. Sonda Jálı bylaı depti: – Juman, Myrzan, Nurlannyń qudalyǵyna bir chemodandy kóterip, aryqty jaǵalap baryp kele beretin edik. Ǵanıjan, sen óte durys istediń. Bizde qudalyqqa adam qusap mashınaǵa minip baratyn boldyq. Estigen jurt qyran-topan kúlipti. Taǵy bir áńgimesi eske túsedi. Qarataýdyń ishinde qoı qyrqymy bolatyn. Qoı sharýashylyǵymen aınalysatyn aýyl bolǵan soń qyrqymǵa erkek kindiktilerdiń bári barady. Alyp deneli, minezi de aýyr Jumabek degen kisi jumys istedi. Eki ıyǵyna eki kisi mingendeı degen sýretteý dál osy adamǵa arnalǵandaı eken. Jelkesinen traktor soqa aıdap ótkendeı qatpar-qatpar osy kisimen Jákeń de ázildeskendi jany súıetin bolsa kerek.
Sodan qoı qyrqymnyń basyndaǵy úıde Jumekeń qolyna dombyrasyn alyp, shertip jatyr deıdi. Aqıyq aqyn Muqaǵalı Maqataevtyń «Sábı bolǵym keledi» ánin yńyldap jatqan ǵoı. «Sábı bolǵym keledi-aý, sábı bolǵym», dep. Osy tusta Jákeń kire qalypty úıge. Alyp kisiniń ánin tyńdapty da, esikten shyǵa bere: – Jumeke, siz sábı bolsańyz, bizge qıyn shyǵar,– depti. – E, nege?– deıdi ǵoı ańǵal aǵa. Sonda Jákeń: – Siz sábı bolsańyz shúmekke pildiń súıegin izdep ábiger bolamyz da,– degen eken. Osy Jumekeń bir kúni Jálıdi dúkenge jumsaıdy. Araq ákelýge. O kezde Jákeńniń ózi az-maz alady eken. Aqshany qaltaǵa basyp, dúkenge ketken Jálı ushty-kúıli joq deıdi. Ári kútedi, beri kútedi. Kelmeıdi. Kún bata oralypty.
Ábden taǵaty taýsylyp, zyǵyrdany qaınaǵan Jumabek inisine tarpa bas salady. Urystyń astyna alady. – Qaıda júrsiń?– dep aıqaılap jatsa, Jákeń qyzara bórtip «Jumeke, jelbirep barǵan týym, jelpildep qaıtyp kelip turmyn ǵoı»,– deıtin kórinedi. Sóz qadirin túsinetin aǵasy myrs etipti de teris aınalyp júre beripti. Aıta berse, el arasynda ezýtartarǵa aınalyp ketken áńgimesi kóp Jákeńniń. Mynaý sonyń bir parasy ǵana.
Erjan BAITILES, «Egemen Qazaqstan». Qyzylorda oblysy.