Ortalyǵy joq aýdan aýylǵa qashan kóshedi?..

Grıgorevka, Efremovka, Zarıa, Krasnoarmeıka, Lýgansk, Mıchýrın, Rojdestvenka, Olgınka, Chernoresk, Chernoıarka, Sychevka, Rozovka, Novochernoıarka, Naberejnoe, Bogdanovka, Berezovka, Zaozernoe atalatyn aýyldary bar Pavlodar aýdanynyń ákimdigi oblys ortalyǵynda ornalasqan. Aýdan qaramaǵyna qazir 40-taı aýyl qaraıdy, bul kúnderi osy aýyldarda 30 myńdaı halyq turady. Endigi másele nede? Osyǵan keleıik.

2009 jyly 17 qańtarda biz «Egemen Qazaqstan» gazetinde «Aı­taıyn degenim...» aıdarymen «Orta­lyǵy joq aýdan» degen shaǵyn ǵana oısalar maqala jazdyq. Sodan beri 7 jyldaı ýaqyt ótti. Pavlodar aýdany ákimdigi áli kúnge deıin oblys ortalyǵynda, biraq, aýdan ortalyǵyn aýylǵa kóshirý jóninde azdaǵan bolsa da qozǵalys baıqalady. Keńes ókimeti jyldary Kenjekól aýyly Pavlodar aýdanynyń ortalyǵy boldy. Keıinnen aýyldy oblys ortalyǵyna qosyp jiberdi. Ke­zin­degi basshylar asyǵys ózgeris ja­samaǵanda Kenjekól aýdany bolyp turar ma edi. Kenjekóldiń de, Moıyldynyń da, Lenın atyndaǵy aýyl, Pavlodar aýyldarynyń qalaǵa qosylǵan degen aty ǵana, sonshalyqty bir ózgeris jasalyp, basqa aýyldardan artyqshylyq kórip otyrǵany baıqalmaıdy. Ekinshiden, Pavlodar aýdanynyń turǵandary – aýyldyqtar, ıaǵnı aýylda, al, aýdan ákimdigi basshylary – qalada, aýdandyq ákimdik qurylymdary oblys ortalyǵynda ornalasqan, qalada qyzmet etedi.

Bir oblysta Pavlodar qalasy, Pavlodar aýdany, Pavlodar aýyly bar.

Biz 14 aqpan kúngi jazǵan «Aýyl da, mektep te Krasnoarmeıka atynda» degen oısalar maqalamyzda Shańdy aýylynyń tarıhyn beker qozǵaǵan joqpyz. Aýyl, aýdan ortalyǵynyń attary durystalý úshin onomastıka tártibi boıynsha turǵyndar jıyny, olardyń pikirleri tyńdalady, daýys­tary jınalady, ortaq daýys degendeı, ári qyrýar qujat qajet ekenin de bilemiz.

Degenmen, oısalar usynystardyń sońy bir nátıjesin berer dep oılaımyz. О́ıtkeni, ómir ózgerdi. Elge el qosylýda. Qala irgesindegi aýdan dep oralman aǵaıyndarymyz, shalǵaıdaǵy aýyldardaǵy otbasylary birin-biri saǵalap kelip, jer alyp, úı turǵyzýda. Aýdannyń jeri de, qusy da, maly da jetedi. Sharýashylyqtary búkil oblys­ty qysy-jazy kókónispen jáne kartoppen qamtamasyz etedi. Azyq-túlik beldeýi, oblys ortalyǵyn kókónispen, kartoppen asyrap otyrǵan aýdan ortalyǵy aýylda bolýy kerek.

Eger aýdan ortalyǵy, mysaly, Krasnoarmeıka aýylyna kóshetin bolsa, birinshiden, jýyrda biz jazǵandaı, aýyl óziniń burynǵy ataýy Shańdyny qaıtaryp alar edi. Iа, bolmasa basqa maǵynaly ataý tańdar edi. Aýyldaryna el tirligine saı qandaı ataý berýin turǵyndardyń ózderi usynady. Ekinshiden, aýdan ortalyǵy oblys ortalyǵyna jaqyn, úshinshiden, úlken joldyń ústi, Sharbaqty aýdany arqyly Reseıdiń aýdandaryna baratyn halyqaralyq mańyzdaǵy jolǵa jalǵasady. Aýdan ortalyǵyna aýyldardan keletin halyq joldyń qıyndyǵyn kórmeıdi. Avtobýstar da árli-berli júrip jatyr.

Aýdan ákimdigi buǵan qýanbasaq, aýdan ortalyǵynyń Krasnoarmeıka aýylyna kóshýine esh qarsylyǵymyz joq. О́zińiz kórgendeı, jıyn-kezdesýlerdiń denin qazirdiń ózinde sol jerde ótkizip júrmiz, deıdi aýdan ákimi Nurlan Áýtálipov.

Rasynda da, Nurlan Qabykenuly aıtqandaı, bul aýdan halqynyń Krasnoarmeıkanyń aýdan ortaly­ǵy bolatynyna daıyn ekendik­terin bildiredi. Aýyldyń ózi, ornalas­qan jeri aýdan ortalyǵy bolýǵa suranyp-aq tur. Bul jerde «Qaz­AgroInnovasııa» AQ quramyn­da­ǵy eginshilik jáne ósimdik sharýa­shy­lyǵy boıynsha ǵylymı-zertteý jumystaryn júrgizetin aýyl sharýa­shylyǵy ınstıtýty jáne Krasno­armeıka atyndaǵy agrokolledj bar. Krasnoarmeıka atalatyn mek­teptiń 400-deı oqýshysy bar. Kol­ledj stýdentteri jataqhanada tura­dy. Kúndizgi jáne syrttaı oqıtyn­dardy qosqanda 540 stýdent oqı­dy. Jataqhanada 150 bala turady. Olar mal dárigeri, agronom, aýyl sharýashylyǵy mashına-tehnıka­larynyń mehanıgi jáne búgingi talapqa saı óz kásipteri baǵytynda ınformatıka, elektrondy tehnıkalardy meńgerýde. Al, Krasnoarmeıka agrokolledji, Krasnoarmeıka atyndaǵy mekteptiń ataýlary búgingi kún saıasatyna saı kelmeıdi. Balalarymyzǵa eldik maqsat-múdde, patrıottyq taqyryptarda tárbıe berý úshin mekteptiń, kolledjdiń aty-jónderiniń mán-maǵynasyn durystap bereıik. Máńgilik El, Qa­zaq handyǵynyń 550 jyldyǵy, Elba­sy Joldaýlarynan týyndaıtyn otansúıgishtik maqsat, «Qazaq­stan-2050» Strategııasy mektep, kolledj oqytýshylary men muǵalimderin, oqýshylar men stýdentterdi oılan­dyr­maǵany ma, sonda? Aýyldaǵy mek­teptiń Krasnoarmeıka atalýy oblystyq, aýdandyq bilim basqar­malaryna múlde oı salmaǵany ma?

Qazir aýylda meshit te boı kó­terdi. Jańa poshta úıi de salyndy. Osy zaman úlgisindegi emhana da tur­­ǵyzyldy. Shashtaraz, tigin sehtary, 12 dúken jumys jasaıdy. 3 myń­daı halyq turady. Joǵaryda biz jazyp otyrǵan ınstıtýt, kolledj, jataqhana, basqa da oryndardyń bári de naqty jumys oryndary, aýyl túgel jumyspen qamtylǵan. Ári qala da jaqyn, baryp-kelip qyz­met jasaıtyndardy qosyńyz. Bir sózben aıtqanda, daıyn turǵan aýdan ortalyǵy. Kók qaqpaly, aýlalary toly aǵash, aq shańqan úıleri bar aýyldyń úlken jol ústindegi kire­berisi kóńil kóteredi. Aǵylǵan kólik. Tynymsyz tirshilik. Aýdan orta­ly­ǵynyń Krasnoarmeıkaǵa kóshýi ekonomıkalyq-áleýmettik, áleýet­tilik, rýhanı jaǵynan tıimdi ekenin eskerip Úkimet nazaryna usynyp, turǵyndardyń ótinish tilekterine nazar salyp, aýdandyq ákimdikti endi aýylǵa kóshirgen jón dep oılaımyz.

Farıda BYQAI,

«Egemen Qazaqstan».

Pavlodar oblysy, Pavlodar aýdany.