Osy estelikti jazýymnyń sebebi, bıyl Uly Otan soǵysynyń jeńispen aıaqtalǵanyna 70 jyl toldy. Al meniń naǵashy aǵam Bekuzaq Raqov surapyl soǵysqa bastan aıaq qatysyp, elge aman-esen oralǵannan keıin uzaq jyldar el ıgiligine abyroıly eńbek etken jan. Hadısha jeńeshem ekeýi ul-qyz tárbıelep, baqytty ómir súrdi. Áńgime túsinikti bolý úshin basynan bastaıyn.
1941 jyldyń 1 qyrkúıeginde Qyzylorda óńirindegi Sekseýil kentiniń mektebine 10-synypqa barǵan oqýshylardyń qyzdaryn qaldyryp, 17-18 jastaǵy barlyq er balalardy birden maıdanǵa alyp ketedi. Naǵashym Bekuzaq sol ketkennen Kaspıı teńizi arqyly Baký portyna baryp, Kavkazdaǵy soǵysqa qatysady. 1943 jyly ol kisi jaralanyp, gospıtalda jatady. Sol jerde ofıserler mektebinde oqıdy. Keıin densaýlyǵy túzelgennen soń taǵy da maıdanǵa attanady. 1945 jyly sáýir aıynda Vengrııanyń Balaton kólinde basynan jaraqat alyp, es-tússiz aýrýhanaǵa túsedi. Artynan elge soǵysta qaza tapty degen qara qaǵaz keledi. Jarty jyldan keıin esin jınap, dárigerge aty-jónin aıtady. Soǵystyń bitkenin bilip, aýylǵa amandyǵy týraly hat jazady. Gospıtaldan shyqqannan soń qaıtadan Chehoslavakııa, Avstrııa qalalarynda tártip saqtaýǵa qatysady.
Bekuzaq aǵa Uly Otan soǵysyn jeńispen aıaqtap, jaýyngerlik erligi úshin orden, medaldarmen marapattalyp, 1946 jyly týǵan jerine oralady. Oq pen ottyń ortasynda júrip, týra kelgen talaı ajaldan aman qalyp, elge oralǵan naǵashym beıbit ómirde eseli eńbek etý arqyly abyroıǵa bólenedi.
Eńbek jolyn maı zaýytynda esepshilikten bastap, óziniń uıymdastyrýshylyq qabiletiniń arqasynda zaýyt dırektorlyǵyna deıin kóteriledi. О́ndiristen qol úzbeı júrip, Qyzylorda pedagogıkalyq ınstıtýtyn bitiredi. 1962-1986 jyldary et kombınatyn basqaryp, aýdannyń aýyl sharýashylyǵy salasynda joǵarǵy kórsetkishterge jetip, óńir ekonomıkasyn kóterýge eleýli úles qosady. Adam boıyndaǵy asyl qasıetter minezden týyndaıdy ǵoı. Bekuzaq Rahov aǵamnyń týabitti erminezdiligi, batyrlyǵy, aqıqat pen ádilettilikke súıenetindigi, baýyrmal janashyrlyǵy abyroıyn asqaqtata tústi. Ony turǵylastary ıilmes emenge balaıtyn.
Naǵashymyz Bekuzaqqa ákesi Raq atamyzdyń dáýleti qonǵan adam. Sondyqtan ol óz zamanynyń isker mesenaty boldy. «Asyl adam aınymas», dep Abaı aıtqandaı, sózi men isi bir arnada toǵysyp, tolaǵaı tabystarǵa qol jetkizdi. Márttiginen, ádeptiliginen aınyǵan joq. Shańyraqtaǵy jarasymdy tirligimen, dos-jaranǵa syılastyǵymen, balalaryna kórsetken úlgi-ónegesimen de onyń orny erekshelene túsedi. Erdiń eńbegin baǵalaý, mańdaı terdiń qadir-qasıetin seziný, soǵan laıyq qyzmet kórsetý – basty ustanymy bolatyn. Osy arqyly ol parasat shyńyna shyqty. Qınalǵandarǵa qol ushyn sozýǵa daıyn, adamgershiligi mol, qaıyrymdy osyndaı azamattyń arqasynda bir qaýym el, soǵystan qaıtpaǵan aǵalarynyń balalary, týǵan apalary men qaryndastarynan taraǵan jıenderi, quda-jegjattary aǵanyń shapaǵatyna bólendi.
Meniń eń bir esimde qalǵany, sol jalǵyz inisi 1950 jyly keshke jaqyn úıge kirip kelip: «Apa, úılendim, poıyzben kelinshegimdi alyp ketip bara jatyrmyn», – dedi. Apam, qýanyp ornynan bir turdy, bir otyrdy. Men 5 jasar sábımin. Biz turatyn Sekseýildegi mektepke Oral pedagogıkalyq ýchlıshesin bitirip kelgen jas maman qyzdar Áıgenje Muzdybaev aǵaıdyń úıine ornalasatyn. Áıgenje – Bekuzaq aǵamnyń óz aǵasy. Hadısha jeńeshemniń, tárbıeli jaqsy qyz ekenin baıqap, inisimen tanystyryp, Allanyń qoldaýymen otaý bolyp ketedi.
Mine, osy kúnnen bastap aǵam men jeńeshemniń adam aıtyp jetkize almaıtyn, ertegidegideı baqytty sátteri bastaldy. 19 jastaǵy jas qyz ol áýletke kelin bolyp túskende ájem, joǵarǵy synyp oqýshylary Jankenaı, Bazar, Altyn degen boıjetip turǵan qaryndastary, Aqaı, Qaldybaı sııaqty jigit bolyp turǵan inileri sol úıde júretin. Olarǵa basshylyq jasaý, kıim-tamaqtaryn taýyp berý, tolyp jatqan basqa da jaýapkershilik otyzǵa jeter-jetpes jastaǵy aǵamnyń moınynda bolatyn. Hadısha jeńeshem bireýine qatty sóz aıtpaıdy, kúlip qana júretin. Ol kisi óte parasatty, áıel zaty qandaı bolý kerek degen suraqqa jaýap beretindeı bir perızat bolatyn.
Jazǵy demalys bastalǵan kúnnen bastap, Aralǵa keletinmin. Ol úıde yń-shyń joq, ájemniń basshylyǵymen, árkim ózine júktelgen sharýasymen aınalysady. Jumys istep turatyn fabrıka sııaqty, qazan qaınap, qonaqtar biri kelip, biri ketip jatady. Men kóbine Hadısha jeńeshemniń tapsyrmalaryn oryndaımyn. Bekuzaq naǵashym óresi zor, adam tanıtyn kisi ǵoı. Onyń janyna jaqsy adamdar jınalatyn.
Men oqýǵa baratyn 1966 jyly naǵashym shaqyryp alyp: «Almatyda turatyn Zulqııa Jumatovaǵa baryńdar. Kúıeýi – aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtynyń rektory. Menen sálem aıtyńdar», dedi. Habarlasyp, bardyq. Opera jáne balet teatrynyń aldyndaǵy úıde turady eken. Jasy qyryqqa jetpegen bolýy kerek, keremet sulý áıel esik ashty. Tanysyp, áńgimesin aıtyp, shaı qoıyp jatyr. Sóıtsek, bul kisi Qazaq televıdenıesiniń alǵashqy dıktory eken. Áńgimesinde: «Naǵashylaryń bir keremet adam», dep Bekuzaq aǵanyń adamgershiligin, naǵyz er adamǵa tán qasıetterin aıtyp taýysa almaı jatyr. Keıin bilsem apaı aǵammen 7-shi poıyzda tanysqan ǵoı. Máskeýden kele jatqan naǵashym dıktor Zulqııany tanyp jaqsy lebizder aıtqan. Áńgimeleri jarasqan. Aralǵa jetken soń qoshtasyp, aǵalyq aq sapar tilegen. Zulqııa apaı sony umytpapty.
Soǵys ardageri Bekuzaq Raqov osyndaı adam edi. Qanymen berilgen tektiligi, maıdan joldaryndaǵy alǵan bolattaı tártibi ony adal joldan aýytqytpady. О́mir tájirıbesi saýsaqpen sanarlyq azamattarǵa tán mineziniń órligi, batyrlyǵy Baýyrjan Momyshulyn elestetip otyratyn. Iilmeıtin emen sııaqty asqaq adam edi.
Qymbat JOLYMBET.
ASTANA.