Baǵa qatań baqylaýda
Baǵanyń negizsiz ósýine, ásirese, áleýmettik mańyzy bar ónimderdiń jáne qyzmetterdiń baǵasynyń qymbattaýyna jol bermeý týraly Úkimettiń tapsyrmalaryna sáıkes Almaty qalasynda baǵaǵa monıtorıng jasaý jáne ınflıasııalyq úderisterge tosqaýyl qoıý jónindegi Jumys tobynyń belsendiligi arttyryldy. Sonymen birge, qalanyń barlyq aýdandarynda Jumys tobynyń qyzmeti jandandyryldy. Olardyń qyzmetine quqyq qorǵaý organdarynyń mamandary tartyldy. Monıtorıng áleýmettik mańyzy bar 33 azyq-túlik taýarlary boıynsha júrgizilýde. Monıtorıngke sáıkes, 20.08.2015 jáne 21.08.2015 merzimi aralyǵynda baǵanyń ósýi baıqalmady. Birqatar taýarlardyń baǵasy Ulttyq ekonomıka mınıstrligi bekitken bólshek saýda baǵasynan tómen boldy. Saýda kásiporyndarynyń qoımalaryndaǵy kúndelikti jetkiziletin (nan, sút ónimderin) taýarlardy eseptemegende azyq-túlik taýarlarynyń qory 1,5-2 aptaǵa jetedi. Sonymen qatar, kókónis ónimderi ortalyqtarynda saýda logıstıkany toltyrý jónindegi jumys bastaldy. Sondaı-aq, janar-jaǵarmaı ónimderiniń baǵasyna da monıtorıng jasalýda. Almaty qalasy boıynsha, barlyǵy 229 AZS jumys isteıdi. О́tkizilgen monıtorıng qorytyndysy boıynsha, qaladaǵy janar-jaǵarmaı baǵasy Energetıka mınıstrligi belgilegen burynǵy deńgeıinde qalǵan. Búgingi kúnge deıin qalanyń munaı bazalaryndaǵy jınaqtalǵan qordyń kólemi qaladaǵy AZS-terdegi qordy eseptemegende 46,3 myń tonnany quraıdy. Munaı ónimderiniń qory qala suranysyn 2 apta boıy tolyq qamtamasyz etýge jetedi. 21.08.2015 jyly júrgizilgen monıtorıng qorytyndysy boıynsha 19.08.2015 jylǵy merzimde qolma-qol shetel valıýtasy: AQSh dollary baǵamynyń ósýi: satyp alý – 20, 94%, satý – 21,15 %; Eýro kýrsynyń ósimi: satyp alý – 24, 09%, satý – 24,0%; Reseı rýbli baǵamynyń ósýi: satyp alý – 15,36%, satý – 20,52 %; Almaty qalasynda 630 aıyrbas pýnkti tirkelgen. Ulttyq banktiń Almaty fılıalynyń aqparaty boıynsha, aıyrbas pýnktterindegi jumys qalypty rejimde júrgizilýde, shetel valıýtalaryna degen tapshylyq joq. Bul máselelerdiń bári saǵat saıyn baqylaýǵa alynǵan. «Egemen-aqparat».Synaqtan ótetinimizge senemin
Nurǵalı BIǴAZIEV, kásipker, aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń kandıdaty. Álem ekonomıkasyndaǵy aýyrtpalyq aýylǵa de kelip jetti... Sosıalıstik júıeniń jemisin 70 jyl boıy jegen halyqqa naryq ekonomıkasyna, onyń oqtyn-oqtyn soǵyp turatyn daýyly men dabylyna boı úıretý ońaı deısiz be? Degenmen, kóńil qýantarlyǵy búginde aýyl halqy keshegideı emes, qoǵamdaǵy jańa ózgeristerge beıimdelip alǵan. Osy arada ashyp aıtatyn bir jaıt bar: aýyldaǵy aǵaıyndar ara-tura qamshylap turǵandy jaqsy kóredi. Keshegi teńge daǵdarysy samarqaýlana bastaǵan jerlesterimniń isine jaqsy maǵynada túrtki boldy. Áńgimeniń ashyǵy osy. Elge jol tartyp bara qalsam, kóńilim tolyp qalady. Aýyldyń tóńireginde kóz qýantyp ájepteýir maldar jaıylyp júredi. Birden janyń jadyraıdy. Iri qara ósirip, ony bordaqylaý, odan tuqym alý, etin jep, sútin ishý – bizdiń qanymyzben kelgen qasıet. Ata kásibimizden eshýaqytta qol úzbeıik. Sonda ǵana eldiń bolashaǵy zor bolady dep oılaımyn. Sonda ǵana halqymyz daǵdarystyń ashy dámin tatpaıdy. Osy arada Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń jergilikti bılik basshylaryna kúndelikti tutynatyn taýarlardyń baǵasyn qadaǵalaý týraly aıtqan tapsyrmasy kóńilge qonady. Aýyl jurty momyn. Tek atqarǵan isin ǵana biledi. Teńge quldyraýyn paıdalanyp, ótpeli sáttiń ońtaıly sátin óz paıdasyna jarata qalǵysy keletinder bar. Shynaıy ómirde ony kórip te, baıqap ta júrmiz. Prezıdentimizdiń bul tapsyrmasyna jergilikti bılik organdary asa muqııat bolady ǵoı degen oıdamyn. Bul synaqtan da ótermiz... ALMATY.Máseleniń úlkeni otandyq óndiriske qoldaý kórsetýde
Erkebulan ILIIаSOV, «Kentaý transformator zaýyty» AQ Dırektorlar keńesiniń tóraǵasy. О́tken ǵasyrdyń toqsanynshy jyldarynyń sońy. Ońtaısyz jekeshelendirýden tek Qazaqstan emes, keshegi KSRO senimdi alyp memlekettiń ýyǵyn quraǵan iri kásiporyndar shalǵymen orǵan quraqtaı baýdaı túsip, jappaı jabylyp jatqan kez. Tikeleı Máskeýge qaraǵan Kentaý transformator zaýytynyń jaǵdaıy da múshkil. KSRO Aýyr mashına jasaý mınıstrligi 300-ge tarta zaýyt, kásiporyn basshylaryn jınap alyp, «endi bizde hal joq, óz kúnderińdi ózderiń kórińder», dep noqtalaryn túrip qoıa bergen. Keshegi óndirister ortalyǵy Kentaýdyń júni julynǵan taýyqtaı syqpyty ketken. Ereýildegen kenshiler ákimshilik úıin basyp alyp, odaqtyq mańyzy bar joldy jaýyp álek. Kentaý transformator zaýytynyń qaryzy basynan asqan, qulaǵan kásiporynnyń qaraqshysyndaı qalqaıyp otyrǵan 25 jastaǵy jigit Serǵazy Kúntýarov bir kúni esikten Saıdýlla Qojabaev kirip kelgende ólgenim tirilip, óshkenim janǵandaı qýanyp kettim deıdi. Osylaısha, zaýyttyń jańa tarıhy 1997 jyly Alageum Electric holdıngtik kompanııasynyń negizin qalaýshy Saıdýlla Qojabaev kelgen kezde bastaldy. Búginde KTZ Qazaqstannyń aýyr mashına jasaý salasyndaǵy brendi desek bolady. «Kentaý transformator zaýyty» AQ Qazaqstan Respýblıkasynyń tarıhynda tuńǵysh ret salmaǵy 110 tonna, kerneýi 110kV, qýaty 63000 kVA elektrli mashınalardyń serııaly óndirisin jolǵa saldy. Qazaqstandyq elektrenergetıkada jańa dáýir bastaldy. Mundaı klastaǵy jáne qýattaǵy transformatorlardy ıgerý – «KTZ» AQ ujymynyń úlken jetistigi men jeńisi. Ásirese, bul mańyzy asa zor oqıǵa «KTZ» AQ-tyń 55 jyldyǵy qarsańynda bolǵany kóńil súısindiredi. Áıtse de, álemdik daǵdarystyń saldary keshe ǵana kórshi elderdiń kózqurty bolǵan Kentaý transformator zaýytyna zardabyn tıgizbeı qoıǵan joq. Bul jaǵdaıdy Elbasy bıznes ókilderimen ótkizgen kezdesýde nazardan tys qaldyrmady. Osyǵan baılanysty biz Kentaý transformator zaýyty dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Erkebulan Ilııasovtyń oıyn bilgen edik. – Keńeste Nursultan Ábishuly Kentaý transformator zaýytyn aıryqsha atady, – dedi Erkebulan Ilııasov. – Rasynda, elimizdiń dollar baǵamyn meılinshe ustap turýynan kásipkerler zııanǵa shyqtyq. Qazaqstan álemde mys, temir jáne myryshtan iri eksportshy retinde bolǵanymen álem naryǵyndaǵy kúrdeli jaǵdaılarǵa baılanysty biz tabys jaǵynan qıyndyqqa ushyradyq. Munyń saldary bıýdjet túsimderine de salmaq túsirdi. Eger bizdiń kásiporynnyń tarıhyna úńiler bolsańyz, bıylǵy jyly Qazaqstanǵa Ýkraına, Qytaı jáne Reseıden iri kólemde transformator ónimderi tasymaldandy. Importtyń ótken jyldarǵa qaraǵanda kóbeıgendigin, baǵasynyń tómendigin baıqaýǵa bolady. Mysal retinde aıtar bolsaq, 2014 jyly bizdiń zaýyt 23471 transformatordy naryqqa shyǵarsa, bıyl myqtaǵanda 11 000 transformatordy óndiriske bere aldyq. – Transformator zaýyttary kórshi О́zbekstan, Reseıde bary belgili. Shyrshyqtaǵy zaýyt aıaǵynan turyp kete almaǵanymen Reseı básekege qabiletti el. Qazirgi jaǵdaı qalaı? – Bar másele osynda. Reseı ónimderi bizdiń taýarlarymyzdy óz el naryǵynda shetke ysyryp tastady. Sonyń saldarynan Reseıge eksporttaıtyn ónimderimiz 47 paıyzǵa qysqardy. Taýar ótpegennen keıin jumysshylarymyzdy qysqartýǵa májbúr boldyq. Al memleketke 30 mln. teńgeniń salyǵy tólenbedi. Munyń bári keshe ǵana álemdik naryqqa kirýge jaǵdaıy jetip turǵan kásiporyn úshin ońaı emes. Qazirdiń ózinde Reseıdegi áriptesterimiz óz ónimderiniń 28 paıyzǵa qymbattaǵanyn aıtyp otyr. Áli de baǵa kóteriletindigin hat arqyly bildiripti. – Mundaı jaǵdaıda ne istemeksizder? – Bizge Úkimettiń kómegi jetispeı jatyr. Máselen, Almaty qalasynyń ákimdigi 2014 jyly ýnıversıada ótkizý jáne «Kók jaılaý» nysandaryna baılanysty elektr jabdyqtaýǵa memlekettik satyp alýdy ótkizdi. Bul joba boıynsha 110 kv qýat kúshi bar 4 transformator satyp alynýǵa tıis bolatyn. Smetalyq qujat boıynsha 4 transformator úshin bıýdjette 871 mln. teńge qaraldy. Al bizdiń KTZ-nyń transformatorlary bar bolǵany 537 mln. teńge bolatyn. Aıyrmashylyǵy baqandaı 434 mln. teńge Biraq, tapsyrys berýshiler bizdi attap ketip, sheteldik taýar jetkizýshileriniń jeteginde ketti. Bizdiń otandyq jobalaýshylar men tapsyrys berýshilerimiz sheteldik jetkizýshilerdiń múddesin qorǵaý arqyly QR Úkimetiniń 2014 jylǵy 19 jeltoqsanda qabyldanǵan №1363 qaýlysyn aıaqqa taptady dese de bolady. Bul jaǵdaı birinshi ret qaıtalanyp otyrǵan joq. Kompanııa aqparaty boıynsha, 2014 jylǵy tamyz aıynda «Embimunaıgaz» AQ munaı-gaz kásiporny «AqtaýOılMash» JShS-dan (naryqta ózin «QazMunaıGaz» holdınginiń kásiporny retinde kórsetýshi) transformatorlar men jıyntyqty transformator qosalqy stansalaryn jetkizýge uzaq merzimdi shart jasasady. KTZ mamandary atalmysh kásiporynnyń aıtylǵan jabdyqtardyń keıbir túrlerin eshqashan da óndirmegenine nazar aýdardy. Olardy óndirý «AqtaýOılMash» JShS qamtamasyz ete almaıtyn múldem ózgeshe jabdyqtar men óndirý jaǵdaıyn talap etedi. Elbasynyń otandyq bıznes ókilderimen kezdesýinde talaı túıtkilderdiń túıini tarqatyldy. Endi ózimizben deńgeıles sheteldik kásiporyn ónimderine emes, básekege qabiletti otandyq kásipkerlerge basymdylyq beriledi. Bul bizdiń sóne jazdaǵan úmitimizdi qaıta jandyrdy. – Áńgimeńizge rahmet. Otandyq kásiporyndardyń memleket qamqorlyǵyn shyn sezinýine tilektespiz, álemdik naryqtaǵy oryndaryńyz bıik bolǵaı. Áńgimelesken Baqtııar TAIJAN, «Egemen Qazaqstan». Ońtústik Qazaqstan oblysy.Oı. Pikir. Usynys
Qazaqstannyń taýar óndirýshileri men eksporttaýshylary atynan jańa ekonomıkalyq saıasatqa jáne jańa aqsha-kredıt saıasaty rejimine kóshý týraly Úkimet pen Ulttyq bank qabyldaǵan sheshimderdi tolyq qoldaıtynymdy bildiremin. Sońǵy ýaqytta, qazirgi qalyptasqan ekonomıkalyq jaǵdaılarda barlyq otandyq taýar óndirýshiler men eksporttaýshylar bizdiń rynokta sheteldik básekelester qysymyn aıtarlyqtaı sezinip keldi. Oǵan bizdiń kórshilerimizdiń ulttyq valıýtalary baǵamynyń tómendeýi sebepker boldy. Onyń ózi sheteldik taýarlardyń neǵurlym tómen baǵamen bizge qaraı aǵylýyna aparyp soqtyrdy. Biz óz ónimderimiz ımporttyq taýardan aıtarlyqtaı qymbat bolǵan jaǵdaıǵa tap boldyq. Sondyqtan da men Qazaqstan Úkimeti men Ulttyq bank qabyldaǵan sharalardy ýaqtyly jáne durys sharalar dep esepteımin. Qabyldanǵan qadamdar otandyq óndirýshilerge óz pozısııalaryn, birinshi kezekte, ishki rynoktaǵy pozısııalaryn nyǵaıtýǵa múmkindik beredi. Soǵan sáıkes bıznesti júrgizý jaǵdaılary jeńildep, osyǵan baılanysty barlyq jumys oryndaryn saqtaý múmkindigi týyndaıdy. Nıkolaı RADOSTOVES, «Qazaqstan Respýblıkasynyń taýar óndirýshileri men eksporttaýshylary odaǵy» respýblıkalyq zańdy tulǵalar birlestiginiń prezıdenti. *** Qazaqstannyń qurylys salýshylar assosıasııasy jańa aqsha-kredıt saıasatyna kóshýge baılanysty Úkimet pen Ulttyq bankke qoldaý bildiredi. Muny otandyq qurylys materıaldaryn óndirýde, qazaqstandyq mazmundy damytýda, salanyń básekege qabilettiligine qoldaý kórsetýde qajetti shara dep esepteımiz. Sonymen birge, jumys oryndaryn saqtaýǵa jáne qazaqstandyq qyzmetshilerge áleýmettik qoldaý kórsetýdi qamtamasyz etýge daıyn ekenimizdi rastaımyz. Aıdyn RAHYMBAEV, «Qazaqstannyń qurylys salýshylar assosıasııasy» ZTB prezıdenti. «Embimunaıgaz» JShS Ulttyq bank pen Úkimettiń jańa ekonomıkalyq saıasatqa jáne jańa aqsha-kredıt saıasaty rejimine kóshý týraly sheshimin tolyq qoldaıdy. Eksporttyq taýarlarǵa degen syrtqy konıýnktýra sońǵy ýaqyttary nasharlaı túsýde. Munaıdyń álemdik baǵalary barreline 115 dollardan 48,5 dollarǵa deıin, ıaǵnı is júzinde 2,5 ese tómendedi. Munaı ónimderine baǵanyń aıtarlyqtaı tómendeýi jaǵdaıynda bizde tabystardyń eleýli túrde tómendeýi baıqaldy. Taıaý ýaqyttary iri munaı óndirýshi el bolyp tabylatyn Irannan sanksııalar alynady dep kútilýde. Halyqaralyq rynokqa iri oıynshy shyǵady, al ol munaı ónimderi baǵasynyń kezekti tómendeýine sebepker bolmaq. Qalyptasqan jaǵdaıda targettelgen valıýta saıasatyna kóshýdi men durys jáne ýaqtyly shara dep esepteımin. Bul qadamdar Qazaqstan ekonomıkasyn, onyń ishinde, bizdiń kásiporny- myz – «Embimunaıgazdy» nyǵaı- týǵa jaǵdaı jasaıdy. Qabyldanǵan sharalar bizdiń óz jumysshylarymyzǵa áleý- mettik qoldaý kórsetý boıynsha qabyldaǵan barlyq mindettemelerimizdi oryndaýǵa múmkindik beredi. Osylaısha, bizge shtattardy qysqartýǵa, sol sııaqty, eńbekaqylardy tómendetýge jol bermeýdiń sáti túsedi. Qurmanǵazy ESQAZIEV, «Embimunaıgaz» JShS bas dırektory. *** Qazaqstan ekonomıkasyndaǵy iri salanyń ókili retinde jáne ózimniń bıznes boıynsha áriptesterimniń atynan Úkimet qabyldaǵan sharalardy qoldaımyn jáne olardy qalyptasqan jaǵdaıda qajetti ári óte ýaqtyly dep sanaımyn. Biz álemniń kóptegen elderinde teris ekonomıkalyq úderisterdiń bolyp jatqanyn kórip otyrmyz, olar Qazaqstanǵa da áserin tıgizedi. Máselen, Reseı rýbl baǵamyn tómendetken sátten bastap, Qazaqstannyń qus sharýashylyǵy salasy eleýli qıyndyqtardy bastan keshýde. Úkimet qabyldaǵan sharalar otandyq bıznesti qoldaýda durys jáne ýaqtyly bolyp tabylady. Baǵamnyń aıyrmashylyǵynan mine, birneshe aıdan beri qazaqstandyq kásiporyndarǵa óndiris kólemin tómendetýge týra kelip otyr, al 5-6 myń jumys oryndary qysqartý qaýpinde turdy. Biraq, qabyldanǵan aldyn alý sharalary bul keri áserlerdi jumsartýǵa jaǵdaı jasaıdy. Otandyq ónimniń ımporttyq ónimnen esh kem emes ekenin jáne rýbldiń teńgege shaqqandaǵy baǵamy joǵary bolǵan kezde básekelestikte eshqandaı problema týyndamaǵanyn atap kórsetkim keledi. Iаǵnı, teń naryqtyq jaǵdaıda Qazaqstannyń qus sharýashylyǵy salasy sheteldik ónimge básekeles bola alady. Onyń syrtynda ústimizdegi jyly qus ósirýshiler odaǵy ákelinetin qus etiniń sapasyn zertteý úshin Astana men Almaty rynoktaryna taldaý júrgizdi. Sonda kóptegen ónimderdiń sapa jaǵynan bizdikinen kem ekeni, biraq baǵa aıyrmashylyǵyna baılanysty olardyń báribir suranysqa ıe ekeni anyqtaldy. Osyǵan oraı Úkimet pen Ulttyq bank qabyldaǵan sharalar bizdiń qus sharýashylyǵy salasyna eleýli qoldaý kórsetpek. Biz osynaý elimiz úshin kúrdeli ýaqytta qyzmetkerlerimizdi barynsha áleýmettik jaǵynan qamtamasyz etý úshin múmkin degenniń bárin jasaıtyn bolamyz. Onyń syrtynda eńbekaqyny kóterý úshin qosymsha sharalar keshenin qabyldap, bıznesti ońtaılandyrmaqpyz. Kóptegen sarapshylar álemdik ekonomıka jaǵdaıynyń nasharlaıtynyn erteden-aq boljaǵan edi. Teris tendensııalardyń shıelenisýi bizdiń salamyzǵa, ásirese, eldiń shekara mańyndaǵy óńirlerindegi óndirýshiler úshin keri yqpalyn tıgizedi. Osyǵan baılanysty biz qabyldanǵan sharalardyń mańyzdylyǵyn taǵy bir atap ótkimiz keledi. Serik TOLYQBAEV, «О́skemen qus fabrıkasy» AQ bas dırektory.