Forýmda áıelder qaýymyna basa nazar aýdaryldy

Keshe Memlekettik hatshy, Prezıdent janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııanyń tóraıymy Gúlshara Ábdiqalyqova birqatar kezdesý ótkizdi. Gúlshara Ábdiqalyqova VIII Astana ekonomıkalyq forýmy aıasynda ıemendik quqyq qorǵaýshy, Nobel syılyǵynyń laýreaty Tavakýl Karmanmen ótkizgen kezdesýinde áıel quqyq­taryn qorǵaý men ony keńeıtý salasyndaǵy Qazaqstannyń jetistikterin baıandaı kelip, Dúnıe­júzilik ekonomıkalyq forým­nyń saraptama toby 2012 jyl­dyń qazan aıynda jarııala­ǵan er men áıeldiń quqyq teńdigi reı­tın­gisinde bizdiń el 135 memle­ket ishinen 32-oryndy ıelen­genin jetkizdi.

Sondaı-aq, G.Ábdiqalyqova 2011 jyly Nobel syılyǵyna laıyq dep tanylǵan T.Kar­man­nyń «áıelder qaýipsizdigi úshin zorlyqsyz kúres jáne beıbit­shilik ornatýǵa áıelderdiń qatysý quqyǵy» baǵytyndaǵy eńbegin joǵary baǵalap, onyń quqyq qorǵaý salasyndaǵy jumysyna tabys tiledi jáne Iemende turaqtylyq pen beıbitshiliktiń ornaýyna nıettestigin bildirdi. Budan keıin Memlekettik hatshy BUU Damý baǵdarlamasynyń ákimshisi Helen Klarkpen júz­desti. Júzdesýshiler ózara tıim­di yntymaqtastyqtyń negizgi baǵyttary men olardy eli­miz­diń ornyqty áleýmettik-eko­no­mıkalyq damýy jaǵdaıynda keńeıtýdiń keleshegin talqylady.

G.Ábdiqalyqova óz kezeginde Qazaqstan men BUU DB arasynda qalyptasqan ornyqty qarym-qatynasqa toqtala otyryp, kedeıshilik pen jumyssyzdyqty, ana men bala ólimin tómendetýdi, turaqty damýdy, qorshaǵan ortany jaqsartýdy, AIV/JITS jáne týberkýlezdi aldyn alýdy, genderlik teńdikti, sybaılas jem­qorlyqqa qarsy kúresti qosa qam­tıtyn memlekettik basqarý­dyń tıimdiligin arttyrýǵa baǵyttal­ǵan mańyzdy jobalardy iske asy­rýǵa tehnıkalyq járdem jasa­ǵany úshin rızashylyǵyn bildirdi. Basqosýda BUU DB-men ynty­maqtastyq Qazaqstannyń zańna­masy men is tájirıbesine BUU-nyń joǵary standarttaryn jáne halyqaralyq úzdik tájirıbeni oıdaǵydaı engizý isine óz úlesin qosqany da sóz boldy. Budan bólek, G.Ábdiqalyqova Qazaqstan men BUU DB arasyndaǵy 2016-2020 jyldarǵa arnalǵan seriktestiktiń negizdemelik jańa baǵdarlamasy «Qazaqstan-2050» Stra­tegııasy, «Nurly Jol – bola­shaqqa bastar jol» Jańa Eko­no­mı­kalyq Saıasaty jáne Memleket bas­shysynyń bastamasy bolyp tabylatyn bes ınstıtýttyq refor­manyń maq­sattary men mindet­terine qol jetki­zýge múmkindik týǵyzatynyna senim bildirdi. Kezdesýde aıtylyp ótken­deı, eli­mizdiń jetistikteri halyqaralyq reıtıngter arqyly da aıqyn kórinis taýyp otyr. Qa­zaqstan tiri týǵan ár 1 000 sábıge qatysty alǵandaǵy ana ólimi deńgeıin 1999 jylǵy 55-ten 2013 jylǵy 12,6 deıin úsh ese tómen­detý arqyly Myńjyldyq damýdyń besinshi maqsatyna (MDM) qol jetkizdi. Buǵan deıin kedeı­shi­likti azaıtý, bas­taýysh bilimge qoljetimdilik jáne genderlik teń­d­ikti qamtamasyz etý jóninen Myń­jyl­dyqtyń birinshi, ekinshi jáne úshin­shi damý maq­sattaryna merziminen bu­ryn qol jetkizilgen bolatyn. 2013 jylǵy málimetter boıynsha, Qa­zaqstan ulttyq ál-aýqat deń­geıiniń halyqaralyq reıtınginde 47-oryn ıelenip, TMD-nyń barlyq elderinen ozyp shyqty. Bi­limge teń qoljetimdilik qamtama­syz etildi. IýNESKO málime­tine sáıkes, bilimniń damý kórset­kishi boıynsha memleketimiz álemniń 129 eli arasynda 4-oryndy ıelendi. Kezdesý sońynda taraptar ja­ńa jobalardy tıimdi iske asy­rý maqsatynda belsendi yn­ty­maq­tastyqty jalǵastyrýdyń mańyz­dy ekenine basa nazar aýdardy. Kezdesýlerden keıin Mem­le­kettik hatshy VIII Astana ekono­mıkalyq forýmy aıasynda ótken «Nurly Jol – jańa múmkindikter» atty Halyqaralyq áıelder jıynyna (forým) qatysty. Atalǵan alqaly keńesti ashqan G.Ábdiqalyqova genderlik teńdikti ilgeriletýde jáne áıelderdiń iskerlik belsendilikterin artty­rýda elimizde qol jetkizilgen ta­bystardy atap kórsetti. Sonymen birge, ol ınstıtýttyq tásilderdi jetildirýdiń, áıelder kásipkerligin odan ári damytýǵa ınvestısııalar men ınno­va­sııa­lar tartýdyń jáne áıelderdi oqytý men olardyń biliktiligin arttyrýdyń zamanaýı ınfra­qu­rylymyn jasaý qajettiligine kóńil aýdara otyryp, qazirgi kezeńde ınfraqurylymdyq damý­dyń 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan «Nurly Jol» memlekettik baǵdarlamasyndaǵy jobalardy iske asyrý isine áıelderdiń kóbirek tartylýyn qamtamasyz etý mańyzdy ekenin aıtty. – Memleket basshysy áıel­der qaýymynyń qoǵam damýyn­daǵy erekshe rólin basa aıta kelip, «Qazaqstan-2050» Strate­gııasynda áıelder qaýymyn memlekettik jáne qoǵamdyq basqarý jumystaryna belsendi tartý kerektigine nazar aýdartady. Osy jáne basqa da qolaıly jaǵdaılardyń arqasynda elimizde jyldan jylǵa óz kásibimen aınalysatyn áıelder sany kóbeıip keledi. 2014 jyly júrgizilgen halyqaralyq esepteýde Qazaqstan áıelder men erlerdiń arasyndaǵy básekelestik koeffısıenti boıynsha álemde 25-orynǵa taban tiredi. Bul – óte joǵary kórsetkish. Qazaqstanda búginde áıelderdiń ekonomıkalyq turǵyda táýelsiz bolýyna barlyq jaǵdaılar jasalǵan. Sonymen qatar, áıelderdiń kásipkerlikpen aınalysýyna da barlyq alǵysharttar bar. Solardyń biri Memleket basshysynyń ınfraqurylymdy damytýǵa arnalǵan «Nurly Jol» memlekettik baǵdarlamasy dep aıtýǵa bolady. Baǵdarlama ınves­tısııalar tartýǵa múmkindik berip, jańa jumys oryndaryn ashýǵa jáne jumyssyzdyq deńgeıin tómendetýge jol ashady. «Nurly Jol» baǵdarlamasy aıasynda kásipkerlik sýbektileri 400 myńnan astam jumys ornyn ashyp, olardyń shyǵaratyn taýarynyń kólemi 150 mlrd. teńgege ulǵaıady, – dedi G.Áb­di­qalyqova. Onyń sózine qaraǵanda, qazir­gi tańda elimizde kásipker áıel­derdiń belsendiliginiń artqa­ny anyq baıqalyp otyr. Respýb­lıkamyzda shaǵyn jáne orta bıznes basshylarynyń 40 paıyzdan astamyn áıelder qaýymy quraıdy. Keıbir óńirlerde óz isin dóńgeletip otyrǵandardyń 48 paıyzy – áıelder. Forým jumysyna Par­la­ment Májilisiniń depýtaty M.Qazbekova, Aýǵanstan Parla­mentiniń depýtaty Sh.Barakzaı, BUU Damý baǵdarlamasynyń ákimshisi H.Klark, Nobel syılyǵynyń laýreaty T.Karman men taıaý jáne alys shetelderdiń ókilderi qatysty.

Joldybaı BAZAR, «Egemen Qazaqstan».