Ar men namys

Áńgimeni Ábeń, Ábdijámil aǵamyzdyń myna sózinen ­bastaıyn: «Seıilbek! Iá, bul jigitpen biz bir el, bir jerdiń topyraǵynan jaralǵan kisilermiz. Biraq... sonan kele, shyn máninde, bir-birimizben tanystyq-bilistigimiz keshegi Sovet ­zamanynda, sekseninshi jyldardyń bas kezinde, onda da, múlde oılamaǵan jaǵdaıda, aıaq astynan áldeqalaı kezdestik te, sol kúnnen bastap, áýeli kóńildes dos, kele-kele tonnyń ishki baýyndaı aǵa-ini, ári-beridesin, tipti,syrlas-muńdas bop, ishi-syrtymyz aralasyp ketti...» Bul meniń «Er qanaty» atty kitabyma Ábdijámil Nurpeıisovtiń ózi jazǵan «Táńir syılaǵan talant» degen alǵysóziniń kirispesinen alynǵan sóılemder. Al endi men osymen inilik izettilik saqtap, aldaǵy aıtar oıymnyń, pikirim­niń, sózimniń betasharyn, tusaýkeserin Ábekeńniń óz sózimen bastap, ol kisiniń aq batasyn, ruqsatyn aldym dep esepteıin. Asylynda Ábekeńmen dos, ini bolý, syılas-syrlas bolý ekiniń biri, egizdiń syńary túgili, myńnyń birine de buıyra bermeıtin sáttilik, baqyt, abyroı, jaý­ap­kershilik. Dosty tanı bilý, taba bilý bir erlik bolsa, saqtaı bilý júz erlik qoı. Ábekeń – qaı jaǵynan alyp qarasań da, qandaı ólshemmen kelseń de, qandaı tarazyǵa salsań da óte kúrdeli, tereń, tuńǵıyq, san satyly qarama-qaıshylyqtardan turatyn qupııa, jumbaq, kópshilikke beımálim tulǵa. Ábekeń syrt kózben qaraǵanda jabyq­taý, sýyqtaý, kirpııazdaý, tákapparlaý kóringenmen: qanshalyqty ózin-ózi báıge atyndaı baptap, saqtap, jaratyp, shektep, shettep, tejep, shiderlep, shegelep ustaǵanymen; bar ómirin, ózin tek qana ádebıetke arnap, bul dúnıege tek ádebıet úshin kelgendeı kóringenmen – qýanǵan, shattanǵan, kóńildengen sátterde Ábekeńniń de kósiletin, sheshiletin, tógiletin, ashylatyn kezderi de az emes. Bundaı sátte Ábekeń ózin erkin, táýelsiz, basqa bir álemde júrgendeı sezinedi, ýaqytty da, ortany da, eshkimdi de elemeıdi, eskermeıdi, tek ózi ǵana sóıleıdi. Al keıde qansha jalynsań da, jalbarynsań da, qolqa salsań da Ábekeńnen bir sóz de shyǵara almaısyń. Ábekeńdi sóıletý úshin ıá aqylyna, ıá ashýyna tııý kerek. Mine, adam bolmysyndaǵy qat-qabat qarama-qaıshylyq degen osy. Uly jazýshy L.N. Tolstoı dúnıeden óterinde keshirim suraǵan kóp jyl otasqan áıeline: «Meni búkil álem túsingende, myna sen ǵana túsinbediń, keshirmeımin», dep kóz jumǵan eken. Al Ábekeńdi tereń túsiný, jan-jaqty bilý, ol kisiniń shyn, shynaıy beınesin jasaý, ádil de adal baǵasyn berý úshin kimge de bolsa dáreje, deńgeı, aqyl, pa­ıym-parasat, bilim men ómirlik tájirıbe, taǵylym, talǵam Hám uzaq ýaqyt kerek. Ol kisiniń qupııa, jumbaq qasıetterin aqyldyń, kóńildiń, kókirektiń, júrektiń, sananyń, sezimniń kózimen ǵana kórýge bolady. Qaı kezde kim týraly jazsań da shyǵarmanyń sátti shyǵýynyń úsh sharty bar. Birinshi, ol keıipkerdiń óziniń jaqsylyǵy, kúnniń jaryǵyn búrkemeleý qandaı qıyn bolsa, jaqsy adamnyń jaqsylyǵyn joqqa shyǵarý da sondaı qıyn. Ekinshi, ol adamdy jan-jaqty jaqsy bilýiń kerek.Úshinshi ári sheshýshi sharty: keıipkerińdi ózińdeı jaqsy kórýiń kerek. Adamnyń birin-biri syılaýy, qur­metteýi, dos, týys, ustaz, shákirt, aǵa, ini bolýy, jaqsy kórýi eki kisige de tikeleı baılanysty. ...Men birde aýrýhanada aýyr halde jatqanymda Ábekeń telefon shalyp, kóńilimdi surap: «Seıilbek, men­ seni ózimniń jerlesterimnen, qan­das­tarymnan, baýyrlastarymnan, tamyr­las­tarymnan da jaqsy kórem ǵoı, sen ólme, men ólgende, seni basymda qal­qıyp turady dep júrmin ǵoı», dedi. Men: «Ábeke, siz de ólmeńiz, siz áli de ha­lyqqa, elge kereksiz, taǵdyrlyq ju­mys qoı, máńgilik kim bar, men qol qýsyryp, qalqıyp turmaımyn, belim­di bekem baılap, bilegimdi sybanyp kirisemin. О́ıtkeni, siz, keńbaıtaq Qazaqstannan tek meni ǵana ertip baryp, Araldan 400 shaqyrym jerdegi súıikti Belaranyńyzdyń tóbesinen ózińizdiń máńgilik jatatyn ornyńyzdy belgilep, kók tas qoıdyńyz. Qyzylordaǵa qaıtyp kelip, bizdiń úıge qonyp, tańerteń meniń de keleshek baqılyq máńgilik ómirde jatatyn jerim jóninde ózińizdiń aǵalyq aqyl-keńesińizdi, pikirińizdi aıttyńyz, men muny amanat dep qabyldadym», dedim. Iá, Ábekeń meni jaqsy kóredi. Son­dyqtan men de ózimdi Ábekeńdi jaqsy biletin, tereń túsinetin azamattardyń birimin dep esepteımin. Ábekeńniń bireýdi jaqsy kórýi de, jek kórýi de erekshe, eshkimge de uqsaı bermeıdi. Jaqsy kórýi óziniń ishki rýhanı qazynasy, baǵa jetpes qundylyǵy, syry, qupııasy, ony syrtqa shyǵarý Ábekeń úshin qıynnyń qıyny. ­­Mysaly, Ábekeń uly Muhtar Áýe­zov­tiń ulaǵatty shákirti. Muhań Ábekeńdi óte jaqsy kórgen, jaqyn tut­qan, qamqorlyǵyn, qoldaýyn, kómegin aıama­ǵan. Al Ábekeń de óz sózimen aıtqanda: «Dúnıede Muhańdy eń ­jaqsy kóretin adam». О́mir boıy, qanshama zaman, qoǵam, adam ózgerip jatsa da, ol Muhańnyń árýaǵyn ardaqtaýmen, rýhyn ulyqtaýmen, ózin, ómirin, sózin nasıhattaýmen keledi. Ábekeń óziniń inilik, shákirttik pa­ry­zynyń, boryshynyń bir parasyn oryndaý maqsatynda, tarıhtyń tereń qoınaýyna ketken Muhtar men Maǵ­jannyń kózin­deı, ózindeı, izindeı «Tań Sholpan» jýr­na­lyn qaıta tiri­ltip,halqymen qaýyshtyrdy. Onyń mundaı erekshe, qaıtalanbaıtyn qasıe­tine meniń de kózim jetip, kókiregime túıgen, sary maıdaı saqtap júrgen syrym bar. Sonaý jyldary Ábekeń «Sońǵy paryzyn» Qyzylordaǵa kelip jazdy. Ábekeń: «Maǵan eshqandaı erekshe kútimniń, nemese qazy, qarta, jal, jaıanyń qajeti joq, tek taza, ty­nysh oryn, kúrish botqa, kóje, qoıý sút qatqan shaı bolsa bolǵany,meni eshkim mazalamasyn», dedi. Meniń sonda kitap jazýdyń qan­shalyqty qıyn, qııamet, azapty jumys ekendigine kózim ábden jetti. Biraz ýaqyt ótkennen keıin endi bir demaldyratyn mezgil jetti-aý dep, Ábekeńdi Tereńózek aýdanyna, kól basyna, taza aýaǵa alyp bardym. Bizben birge oblystyq ortalyq aýrýhanany salyp jatqan «Bolgarstroıdyń» prezıdenti S.Peshov, aýdan ákimi A. Bojanova boldy. О́te bir mándi, mámileli, kóńildi otyrys ótti, jaqsy demalys boldy. Ábekeńniń ózi de, ómiri de, sózi de, júrisi de, turysy da, otyrysy da, adamdarmen qarym-qatynasy da, ómirge degen kózqarasy da, jalpy bolmysy ózgelerden ózgesheleý, eshkimge de uqsamaıdy, tek ózine ózi ǵana uqsaıdy. О́mirde óte qarapaıym, eshýaqytta jar­qyratyp kıim kıgen emes, jalpy kıimge mán bermeıdi, keıde shalbarynyń jyrtyǵyn da baıqaı bermeıdi. Uly adamdarda uqsastyq bola beredi ǵoı. Albert Enshteın de, maǵan ne kerek dep kıimge tipten mán bermegen, kóńil bólmegen eken. Ábekeń qadirlep, qasterlep, kádelep shaqyrýyńdy da kútpeıdi, kóńli ketken adamǵa seniń úıińe baram deıdi de 40 jylǵy qudasyndaı tórińe jaıǵasyp jatyp alady. Erekshe kútimdi qajet etpeıdi, tamaq tańdamaıdy, kóńilińe, yqylasyńa, baryna rıza. О́mirden óter aldynda Muhtar Áýezov Á.Nurpeıisovti Qazaqstan Ja­zýshylar odaǵynyń tóraǵalyǵyna usynǵan. Ortalyq partııa komıtetiniń basshylarymen, sol kezdegi tóraǵa Ǵ.Músirepovtiń ózimen de kelisip qanshama talpynǵanmen Ábekeń umtyla qoımaǵan, baıaǵysynsha táýelsiz, derbes, noqtasyz, júgensiz erkin ómir súrýdi qalaǵan. Á.Nurpeıisov – búkil ómirinde basy­nan bir sóz asyrmaǵan, eshkim­­niń qabaǵyn, qasyn qaraý­yldamaǵan, tabaldyryǵyna tabynbaǵan, eshkimniń aldynda tizesin búkpegen, basyn ımegen, eshkimge jaýtańdamaǵan, eshkimge jalpańdamaǵan, eshkimge táýeldi bolmaǵan, eshkimge keýdesin bastyrmaǵan, eshkimdi tóbesine shyǵarmaǵan, hannyń aldynda da, qaranyń aldynda da qasqaıyp turyp aqty aq, qarany qara, bardy bar, joqty joq dep, halyqtyń, eldiń sózin aıta alǵan, ar men namystan jaralǵan, «Malym janymnyń sadaqasy, janym arymnyń sadaqasy» dep júrgen azamat. Ol – zamanda da, bul zamanda da bılikke tym jaqyndap ketip kúımegen, tym qashyqtap ketip tońbaǵan, óziniń ornyn, ár nárseniń retin, jónin, josyǵyn, salmaǵyn, baǵasyn biletin kisi. Keshegi kúni qazaqtyń basyna bult aınalyp, demokratııanyń jalǵan shapanyn jamylyp, qaıta qurýdy qaıta qyrýǵa aınal­dyra jazdaǵan bas hatshy M.S. Gorbachev Almatyǵa kelgende eldiń, halyqtyń, zııalylardyń atynan Kremldiń óktemdigimen, ámirshildigimen búkil ultqa ultshyl, jastaryna bu­zaqy, basbuzar aıdary taǵylǵanda dá­leldi, dáıekti, derekti qarǵys­pen­ jazaǵa para-par ataly, bátýáli, túıindi sóz aıtyp, toıtarys bergen, bas hatshyǵa kózimen jer shuqylatyp, betin «Pravda» gazetimen búrkemeletip páleniń, jalanyń betin qaıyrǵan da osy Á.Nurpeıisov. «Siz qazaqtardyń ulttyq mádenı dástúrlerin jandandyrý jóninde jarlyq qabyldadyńyz. Bizdiń bilýimizshe qazaqtarda ondaı dástúr joq, bolǵan da emes. Eger dástúr bolsa, ol qylyshtyń júzimen, naızanyń ushymen, bilektiń kúshimen shekaralas jatqan kishi halyqtardyń qunarly, sýly, nýly jerlerin Reseıge baǵyndyryp berý dástúri bolǵany ras», degen de osy Ábe emes pe? Sondaı-aq, Respýblıkada qazaq mektepteri jabylyp, qazaq tili ólip bara jatyr. Tipten Abaıdyń anasy Uljan dúnıege kelgen, sóz zergerleri shyqqan Qarqaralyda qazaq mektebi joq. Tilsiz, dilsiz, ádet-ǵuryp, salt-dástúrsiz halyq, ult bolmaıdy dep alǵashqylardyń biri bolyp dabyl qaqqanda osy Ábekeń. Keshegi kúni orystyń uryn­shaq jazýshysy Soljenısyn ádepsizdikpen, áperbaqandyqpen Qazaqstannyń búkil soltústigine aýyz salyp, buryn qazaqtyń jeri, eli, shekarasy, memleketi bolmaǵan degen sandyraǵyna qarsy taǵy da qalam-semserin qolǵa alyp, «Izvestııa», «Lıteratýrnaıa gazeta», t.b odaq­tyq baspasóz betterinde kólemdi syn maqalalaryn jarııalap, qazaqtyń tarıhy men taǵdyryna jasaǵan qııanatynyń kúlin kókke ushyryp, «sybaǵasyn» bergen de Á.Nurpeıisov. Respýblıkany G. V. Kolbın basqarǵan alasapyran kezeńde Á.Nurpeıisov KSRO jazýshylar odaǵy sekretarıatynyń keńeıtilgen májilisinde 20 mınýt (reg­lament 10 mınýt) sóz sóılep, Qazaqstan Ortalyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy G. V. Kolbındi ult taǵdyryna baılanysty tórt mańyzdy, ótkir, ómirsheń máseleler boıynsha qatań, ymyrasyz synǵa alady. Eń ózekti, eń sheshýshi kadr saıasatyndaǵy Respýblıkada oryn alyp otyrǵan retsizdikti, jónsizdikti naqty derektermen dáleldeıdi. «Iá, Kolbınge deıin de Ońtústik oblystaryn qazaq kadrlary basqaratyn, Kolbınde sol dástúrdi saqtap qazaq kadrlaryn qoıdy, Respýblıkalyq, kásipodaq, komsomol uıymdarynyń jetek­shiligine de qazaq kadrlary usynyldy. Biraq olardyń famılııasy qazaq bolǵanmen, túr-keskini qazaqqa uqsaǵanymen qazaqtyń tilinen, dininen, ádet-ǵuryp, salt-dástúrinen beıhabar, jalpy bolmysy, dúnıetanymy qazaqqa uıqaspaıtyn, kóp jaǵdaıda áıelderi orys ultynan bolyp keletin qazaqtar «sheberlikpen» tabylyp qoıylýda», deıdi.   Ábekeń – búkil sanaly ómi­rin, ózin, shyǵarmashylyǵyn Aralǵa, Araldyń burynǵy, qazirgi, bolashaq tarıhyna, taǵdyryna qaltqysyz arnaǵan adam. Aral úshin otqa da, sýǵa da túsip keledi.Albert Enshteın atom bombasy oılap tabyldy degen jańalyqty estigende: «chelovechestvo prıblıjaetsıa k svoeı katastrofe» degen eken. Á.Nurpeıisov te «Aral taǵdyry-adam taǵdyry», «Araldyń qasireti – búkil álemniń, búkil adamzattyń qasireti», dep jarty ǵasyr jalyqpaı jar salýmen keledi. Búkil sanaly ómirin aralǵa arnaǵan Ábekeń baqılyq ómirin de aralǵa arnaý úshin, araldyń máńgilik janashyry, tileýqory, shyraqshysy bolý úshin, rýhym elimmen, halqymmen birge bolsyn dep, joǵaryda aıtylǵandaı Belerannyń tóbesinen máńgilik jatatyn ornyn da­ıyndap qoıdy. Bul kindik kesip, qan tamǵan kıeli jerdi, qasıetti topyraqty, ósken, óngen eldi, araldy syılaýdyń, qurmetteýdiń, aralǵa degen adaldyǵynyń búkil álemde, adamzat tarıhynda teńdesi joq jańa bir úlgisi, úrdisi, muny Ábekeńniń taǵy da bir azamattyq erligi deýge ábden bolady. Ábekeń tek araldyń ǵana emes ár­daıym búkil qazaq jeriniń, eliniń, halqynyń, tarıhynyń, taǵdyrynyń qorǵaýshysy da, qoldaýshysy da, kúzetshisi de, shyraqshysy da, abyroıy da, aıbaty da, qaıraty da bolyp keledi. Tipten «Ult kóshbasshysy» degen sóz alǵash ret osy Ábekeńniń dýaly aýzynan shyqpap pa edi? Sondaı-aq, Ábekeńniń araldyq jerlesteri Taras Shevchenko atyndaǵy orta mekteptiń atyn Á.Nurpeıisovke berýge uıǵaryp, kelisim suraıdy ǵoı. Ábekeń: «Taras Shevchenko Ýkraın halqynyń Abaıy, Abaımen taǵ­dyr­las, qazaqqa tilektes aqyn, olaı jasaýǵa bolmaıdy», dep úzildi-kesildi qarsylyq bildiredi. Shalqar aýdanyna barǵanda da orta mekteptiń atyn Á.Nurpeıisovke berý jóninde mártebeli jınalys bolady, halyq bul usynysty bir kisideı qoldaıdy, maquldaıdy, biraq Ábekeń sol jınalysta úsh ret sóılep, bul sheshimdi de qabyldatpaıdy. Ábekeń tek jaqynda Aral qalasynda ózine arnalyp salynǵan mýzeı úıine ǵana rızashylyǵyn bildirdi. Jurt jappaı jóndi, jónsiz, retti, retsiz ataq úshin atan jarys jasap júrgende, laıym, Ábekeńniń bul ónegesi de elimizge, halqymyzǵa úlgi bolǵaı. Al endi toıqumarlyqqa keletin bolsaq: mynaý toı tomalaq, dańǵazaǵa, daraqylyqqa, básekege, jarysqa, jalǵan namysqa, as ta tók ysyrapqa, as iship, aıaq bosatar mánsiz, maǵynasyz, beıpaıda sharaǵa aınalǵan zamanda, búkil qazaq aptasyna alty kún toı toılap, jumys isteýge ýaqyt taba almaı júrgen qoǵamda Ábekeńniń azamattyq erligi óz ómiriniń osynaý 90 jylynda birde-bir mereıtoı ótkizbedi. Qaı kezde bolmasyn tarıhta toı memlekettiń ishteı irýine, shirýine, toǵysharlyqqa negiz bolatyn, ádiletsizdikke, dańǵazalyqqa, jarysqa, báıgege jol ashatyn qaýipti, zııandy qubylys esebinde qarastyrylǵan. Kezinde orystyń halyq bolýyna, el bolýyna ólsheýsiz úles qosqan Petr 1 de «oıyn-toı – bále-jalanyń basy» dep, mereıtoıyn ótkizbeý úshin Parıjge saparǵa ketken eken. Ábekeń de 50, 60, 70, 80, 90 jyldyq mereıtoılaryn ótkizbeý úshin shetelge, Aralǵa, Shalqarǵa ketip qalady. Al Almatyda bolsa, úıinde turmaıdy, syrtta júredi. Aralǵa barǵanda eń shalǵaıda jatqan eki aýylǵa óz qarjysy esebinen eki avtobýs alyp berip: «Meniń qolymnan kelgen mereıtoıym osy», degeni bar. Keshegi keńes dáýirinde qara­qal­paqtyń bir zııaly azamaty qalpaǵyn eshýaqytta sheshpegen, qalpaǵymen jatyp, qalpaǵymen turady eken, tipten monshaǵa da qalpaǵymen túsedi eken, ómirinde birinshi ret qalpaǵyn Lenınniń Mavzoleıine barǵanda sheshipti dep, kúnkósem Lenındi dáripteıtin bir áńgime bar edi. Sondaı-aq, Ábekeń de jasy 85-ke kelgende bir tamasha armantoı ótkizýge óz erkimen, óz yntasymen, óz yqylasymen májbúr boldy. Ol Ábekeńniń ózi, kózi, izi, ómiri, ǵumyrynyń jalǵasy, ardaǵy, armany, maqsaty, muraty Kárimniń úılený toıy edi. Kárim Ábekeńniń bary da, nary da, baqyty da, baılyǵy da, jalǵandaǵy jalǵyz jubanyshy. Oǵan úlken úmitpen, izetpen, senimmen, saǵynyshpen, qurmetpen soǵysta qaza taýyp, armanda ketken bir áýlettiń bes bozdaǵynyń biri – óz ákesi Kárimniń atyn óshirmeý úshin yrymdap qoıǵan. Endeshe bala Kárim – sol bozdaqtardyń tiri jer basyp júrgen ózi de, kózi de. Ábekeńniń bul armantoıy bıik dárejede ótti. Oǵan Salyq Zımanov, Saǵadat Nurmaǵambetov, Tóregeldi Sharmanov bastaǵan zııalylar, úkimet músheleri, parlament depýtattary, birneshe oblystyń basshylary, elimizdiń arqa tutar, betke ustar qaımaqtary, jaqsylary men jaısańdary túgel qatysty. Respýblıka Prezıdenti N.Na­zarbaev arnaıy quttyqtaý hat joldady. Ábekeń osy armantoıdy meniń ba­tam­­men ashtyrdy. Sol syrly sezimge tun­ǵan júrekjardy lebiz mynaý bolatyn: – Aınalaıyn Kárim, Aıgerim! О́mir degen qyzyǵy men qıyn­dyǵy mol uzaq sapar. Saparlaryń sátti, qadamdaryń qutty bolsyn, aldaryń ashyq bolsyn, jan-jaqtaryń jazyq bolsyn, kóleńkeleriń keń, shýaqtaryń mol bolsyn, attaryń arymasyn, ton­daryń tozbasyn. О́mir degen kúres, kúreste jeńimpaz bo­lyńdar; ómir­ degen jarys, namys, báı­ge, árdaıym alda bolyńdar; ómir de­gen syn-synaq, synnan, synaqtan sú­rinbeı ótińder; tizeleriń búgilmesin, bas­­taryń ıilmesin, keýdelerińdi eshkim bas­pasyn, tóbelerińe eshkim shyqpasyn. Aınalaıyn Kárim, sen tul­pardyń tuıaǵysyń, asyldyń synyǵysyń, atalaryń Nur­peıistiń, Kárimniń, Ábdi­jámildiń izisiń, kózisiń, ózisiń, ómirisiń, ómiriniń jalǵasysyń, báıterekteı úlken ulaǵatty, abyroıly áýlettiń tamyrysyń, butaǵysyń, japyraǵysyń. Búgin osy kıeli áýlettiń qara shańy­ra­ǵy­nyń altyn bosaǵasyn, 60 jyl kúttirgen, arman – kelin Aıgerim attap otyr. Aınalaıyn Kárim, búkil álemge belgili, pendeliginen perishteligi álde­qaıda basym, danalyǵy men daralyǵy pák, kirshiksiz balalyqqa, balalyǵy danalyqqa astasyp jatqan, atań Ábdi­jámildiń denesiniń senen bólektigi bolmasa, jany senimen bir. Seniń toıyń Ábekeńniń bar qýanyshy, qyzyǵy, baqyty, armany. Búgin búkil álemde Ábekeńnen baqytty adam joq dep oılaımyn. Ábeke, baqytyńyz baıandy bolsyn, baldaryńyz baqytty bolsyn, óssin, ónsin, kóktesin, kógersin, jaqsylyǵyńyz jalǵasyn taýyp, toıyńyz toıǵa ulassyn. Osynyń barlyǵy Táýelsizdigimizdiń, egemen­digimizdiń, eldigimizdiń arqasynda. Táýelsizdigimizdiń tuǵyry bıik bolsyn, egemen­digimizdiń, eldigimizdiń shańyraǵy shaıqalmasyn, ýyǵy qısaımasyn, keregesi sógilmesin, bosaǵasy bosamasyn, tabaldyryǵy tómen­demesin, tóńiregi túgel bolsyn, irgesi bútin bolsyn, syrtynda jaý bolmasyn, ishinde daý bolmasyn. Halqymyz, jerimiz, elimiz, Elbasymyz aman bolsyn, tynyshtyq, molshylyq, beıbitshilik, mamyrajaı, qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan zaman bolsyn!.. Aq bata, zııaly qaýymnyń aq tilegi qabyl bolyp, jaqynda Ábekeń nemereli boldy, atyn Iman qoıdy. Qutty bolsyn aıtyp úıine bardyq, Ábekeńniń qýanyshynda shek joq. «Aıgerim keli­nimniń júzi jyly, mańdaıy ashyq, árdaıym kúlip júredi, úıge qýanysh, baqyt, bereke kirdi», deıdi abyz aǵa. «Syrt kózben qaraǵanda ańqaý­laý, ańǵaldaý, keńqoltyqtaý kóringenmen jaryqtyq Sábıt Muqanov bir sátti is istese, sátti sóz aıtsa: «Men ózim qýmyn-aı!» dep otyratyn edi», Seıilbek, saǵan bata bergizgen men ózim de qýmyn, batań qabyl boldy, armanym oryndaldy. Kúnde perishtemdi kórýge úıdiń ekinshi qabatyna 17 ret kóterilemin», dep qýtyń-qýtyń etedi Ábekeń. Osy taıaýda ǵana Ábekeńe telefon shalyp, jaǵdaı surasam: «Jańa ǵana balamdy quıryǵynan qaǵyp uıyqtattym», dep máz-meıram. Armantoıda Ábekeń álemdegi eń baqytty adam dep, eldiń al­dynda ózine maquldatyp alyp, toıshyl qaýymǵa jar salyp edim, Ábe­keń­niń baqytynyń bazarynyń tarqama­ǵandyǵyna, baqytynyń baıandy bolǵan­dyǵyna taǵy da, ekinshi ret kózim jetip, shyn atalyq júregimmen men de qýandym. Qazaqta: «Dosyńnyń kim eke­nin kórset, men seniń kim ekendigińdi aıtaıyn», «Myń dos kóptik qylmaıdy, bir dushpan azdyq qylmaıdy», «Bir adal dosy bar adam baqytty», degen danalyq sózder bar. Qudaıǵa shúkir, Ábekeńniń shyn dostary barshylyq. Mustaı Kárim, D.Kýgıldınov, B.Pankın, A.Kım, Iý.Kazakov, G.Belger, N.Anastasev, T.Sharmanov, S.Qırabaev, K.Ormantaev, Ǵ.Qalıev, A.Áshimov, inileri: I.Tasmaǵambetov, Q.Kósherbaev, T.Mansýrov, Q.Sultanov, M.Joldasbekov, U.Aıtjanov, Á.Kekilbaev, D.Isabekov, S.Elýbaev, T.Ábdikov, N.Orazalın, E.Raýshanov. О́mirden ótken Sh.Esenov, Á.Tájibaev, S.Zımanov, S.Nurmaǵambetov, Z.Qabdolov, H.Erǵalıev, T.Ahtanov, Q.Myrzalıev, О́.Sultanǵazın, M.Qozy­baev, Q.Muhamedjanov, T.Moldaǵalıev, taǵy da basqa kóptegen ardaqty azamattar. Birde oblys ákimi kezimde, ádet­tegindeı, Ábekeńniń úıine sálem berýge bardym. Sálem-saýqattan keıin Ábekeń: «Ajar as-sý daıyndaǵansha bir jerge baryp qaıtaıyq», dedi. Kelistik, kettik. Ábekeń ózi rólde, bir úıge keldik, ol Ábekeńniń eski dosy Zeınolla Qabdolovtyń shańyraǵy eken. Qurylysshylardan basqa eshkim joq. Ábekeń: «Zeınolla men Sáýleni Saryaǵashqa demalýǵa jiberip, úılerin olar kelgenshe jóndetip qoıaıyn dep júrmin, sony kúnde kelip baqylaımyn», dedi. Basqa áńgime bolǵan joq, úıge qaıtyp keldik. Buryndy-sońdy mundaı jaǵdaıdy estimegesin, kórmegesin men dos jóninde, joldas jóninde qalyń oıdyń ormanyn aralap kelemin. E, naǵyz dostyq, shyn dostyq, adal dostyq degen osy eken ǵoı, qalaı dana qazekeń «Jol jónekeı qosylǵan eki dostan, bir dos artyq ejelden kóńil qosqan» dep tap basyp, taýyp aıtqan deseńizshi! Ábekeń, jalpy, úısizderge, kúı­sizderge, kedeı-kepshikterge, muńly-muq­tajdarǵa jaqsylyq jasaýdan jalyq­paıtyn ımandy, qaıyrymdy jan.   Taǵy da birde bárimizdiń ortaq dosymyz Kamal Ormantaev kenetten qatty naýqastanyp, Alma­tynyń aýrýhanasynyń jansaqtaý bólimshesinde uzaq jatty. Men elden Kamekeńniń kóńilin suraýǵa baryp, Ábekeńmen habarlastym. Ol máshınesin ózi aıdap, tezdep kelip, ekeýmiz jansaqtaý bólimshesine bardyq. Sonda óziniń qan qysymy 180 eken, oǵan qarap júrgen Ábekeń joq. «Bólimshe basshysyna kiremiz de shyǵamyz, kórińiz de turyńyz, bizdi kórgesin naýqasyńyzdyń jaǵdaıy jaq­sarady», dep Kamekeńe kirdik. Basynda jan joldasy Tóregeldi Sharmanov pen jan serigi Roza otyr eken. Bizdi kórip Kamekeńniń júzi jaınap, janarynan ómirge degen úmit ushqyny qyzylqanat balapandaı usha bastady. Biz anany aıtyp, mynany aıtyp, qaýqyldasyp, bir jylap, bir kúlip biraz otyryp qalyppyz. Bas dárigerge bergen ýádemiz esimizge túsip, ruqsat surap, ketýge yńǵaılandyq. Biz Kámekeńmen jaqsy bolyńyz degen nıet­pen kúlip qoshtastyq. Qoshtasarda men Kamekeńniń qolyn súıdim, Ábdijámil aǵasy dos-inisiniń aıaǵyn súıdi. Bul da bir kimdi de bolsa tańǵaldyratyn, tańdandyratyn eshkimde, eshqashanda kórgen de, estimegen de erlikke para-par ýaqıǵa boldy. Keıinirek men Ábekeńniń dostary, áriptesteri, týystary, shákirtteri – barlyq zııaly qaýym bas qosqan bir mártebeli jıynda barshasyna arnap: «Joldasyn shıpajaıǵa demalysqa jibe­rip, úıin remonttatqan, jansaqtaý bólimshesinde jatqan joldasynyń aıaǵyn súıgen qaısyńyz barsyz?» – dep suraq qoıdym. Eshkim men barmyn dep aıta almady, basqalar da aıta almas dep oılaımyn. Osydan keıin «Perishteń bolmasa, pendeń osyndaı-aq bolsyn», degen oı túıdim. Qazaq ádebıetiniń kózi tiri klassıgi, shyǵarmalary álemniń 34 tiline aýdarylyp, birneshe mıllıondaǵan taralymmen jaryq kórgen, KSRO Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Qazaqstannyń halyq jazýshysy, «Otan» ordeniniń ıegeri Á.Nurpeıisov zamanymyzdyń zańǵarlary Muhtar Áýezovtiń, Sábıt Muqanovtyń, Ǵabıt Músi­repovtiń, Ǵabıden Mustafınniń ózi, kózi, izi, jalǵasy. «Meni tulǵalar ósirdi. Bárinen de ákemnen kórmegen jaq­sy­lyq kórdim», deıdi ol osy «Egemen Qazaqstanda» ana bir jyly jarııalanǵanyn aýyzeki áńgimesinde aǵynan jarylyp. Men maqalamda tek Ábekeńniń ózim biletin adamı qasıetterin baıandaýdy maqsat ettim. Seıilbek ShAÝHAMANOV.