Aýyryp em izdegenshe, aýyrmaıtyn jol izde

Salamattylyq salty Elimizdiń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev halyqtyń damýyna úlken áseri bar jol retinde onyń bilimi men deniniń saýlyǵyna únemi nazar aýdaryp keledi. Sonyń ishinde salamatty ómir saltyn nasıhattaý, “aýyryp em izdegenshe, aýyrmaıtyn jol izde” degendeı, jastardyń sportpen aınalysýyna, bos ýaqyttaryn mándi ótkizýlerine jaǵdaı týǵyzyp otyrý – búgingi Qazaqstan memleketiniń áleýmettik saladaǵy basty máseleleriniń birine aınalǵandyǵyna kóz jetkizemiz. Jýyrda ǵana Qazaqstan Úkimeti densaýlyq saqtaý salasyn damytý­dyń 2011-2015 jyldarǵa arnalǵan jańa memlekettik baǵdarlamasyn bekitti. Bul baǵdarlama “Salamatty Qazaqstan” dep atalady. Baǵdarlamanyń aty aıtyp tur­ǵandaı, onda aýyrǵan adamdardy emdeýden góri aýrýdyń aldyn alý durys bolatyndyǵy atap kórsetilip, osy qaǵıdat basshylyqqa alynǵan. Endi osy baǵdarlamanyń aıasynda sporttyń buqaralyq túrlerin damy­týǵa, Qazaqstan azamattaryna, ási­rese, jastarǵa sport alańdarynyń qol jetimdi bolýyna basa mán be­ril­mek. Árbir aýyldan adamdar, ásirese jas­tar bos ýaqyttarynda shuǵyl­da­nyp, densaýlyqtaryn nyǵaıtýy úshin sport alańdary salynatyn bolady. Eger álemdik tájirıbelerge na­zar aýdaratyn bolsaq, adamdardyń bos ýaqyttaryn mándi ótkizýge degen um­tylysy, sonyń ishinde óz den­saý­lyǵyn saqtaýǵa erekshe jaýapker­shi­likpen qarap, sportpen shuǵyldanýy, densaýlyǵyna zııan tıgizetin ádet­ter­den aýlaq júrýi kóbinese bilimi men mádenıeti damyǵan qoǵamdar men elderge tán eken. Munyń jaqsy belgilerin Batys Eýropa adamdary­nyń boıynan baıqaýǵa bolady. Qoldary bos ýaqyttarynda olar elderdi aralap, tabıǵattyń kórikti jerlerinde bolýǵa tyrysady. Iаǵnı, salamatty ómir saltyn saqtaýǵa erekshe mán beredi. Osyndaı jaqsy dástúr endi bizdiń Qazaqstanymyzǵa da kele bastaǵandaı. Qazirgi kúni jan-jaqty tolysqan adamdardyń, sonymen qatar aldaǵy bolashaqqa senimmen qaraıtyn jastardyń sportpen kóbirek shuǵyldanatyndyǵyn, durys tamaqtanyp, durys uıyqtaýǵa mán beretindigin baıqap júrmiz. Endi osy jaǵdaıdy jappaı el jaǵdaıyna engizý talaptary baıqalady. Muny Elbasynyń tapsyrmasymen Úkimet pen jergilikti atqarý organdary júzege asyrýǵa kiristi. Atalǵan iske bıznes-qaýymdastyqtar da atsalysý ústinde. Máselen, elimizdegi iri ult­tyq­ kompanııalardyń biri “Qaz­Mu­naı­Gaz” AQ elimizdiń ár óńirleri­nen, túrli qalalardan sport alań­daryn ashý jobasyn jasap, ony iske asyrýda. Qazirdiń ózinde birqatar mektepterdiń qasynan osy joba boıynsha jaqsy jabdyqtalǵan jańa sport alańdary boı kóterip úlgerdi. Salamatty ómir saltyn nyǵaıtý máselesi kóbinese mekemeler men uıymdarda osy iske basshylyqtyń qanshalyqty kóńil aýdaratyndyǵyna baılanysty ekendigi túsinikti. Mine, osy turǵydan alǵanda Almatydaǵy Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıetiniń rektory Baqytjan Jumaǵulovtyń basshylyǵymen kóp jumystardyń tyndyrylyp jatqan­dyǵyn aıtýǵa bolady. Rektordyń ózi ýnıversıtet qabyrǵasynda buqara­lyq sporttyń jandanýyna kóp kóńil bóledi. Bilim ordasynda túrli sport jarystary, mádenı jáne salamatty ómir saltyn nasıhattaýǵa arnalǵan sharalar, elimizge esimderi tanymal mádenıet jáne óner qaı­rat­kerleri, ǵalymdar, aqyn-jazýshy­larmen kezdesýler jıi ótip turady. Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-dyń túlekteri respýblıkanyń barlyq aımaqtarynda, tipti, álemniń basqa elderinde de eńbek etýde. Solardyń ishinde bıologııa fakýltetiniń adam jáne janýarlar fızıologııasy, bıofızıka kafedrasynyń túlegi – Baıqoshqarova Saltanat Berden­qy­zyn erekshe atap ótýge bolady. Bıo­logııa fakýltetiniń qazirgi dekany, professor Shalahmetova Tamara Mı­najqyzy jáne adam jáne ja­nýar­lar fızıologııasy, bıofızıka kafedrasynyń meńgerýshisi, profes­sor Sultan Tóleýhanulynyń aıtý­la­ry boıynsha, Saltanat Berdenqyzy stýdent kezinde fakýltettiń jáne ýnıversıtettiń qoǵamdyq ómirine belsendi qatysqan. Dál qazirgi ýa­qytta Saltanat Berdenqyzy elimizde birinshi “Ekomed” medısına orta­ly­ǵynyń basshysy. Ekomed ortalyǵy 1995 jyly Saltanat Baıqoshqaro­vanyń basshylyǵymen qurylǵan. Ortalyq postkeńestiń keńistikte bedeýlik máselesin alǵa tartyp, eń alǵash deneden tys uryqtandyrýdy, ıaǵnı probırkada bala ósirýdi júzege asyrǵan mekeme bolyp tabylady. Sol jyly klınıka elimizdegi tuń­ǵysh ekoortalyq retinde Fran­sııa­daǵy dúnıejúzilik ekoregıstrine qosyldy. Osy ortalyqtyń nátıjesi 1996 jyly 31 shildede probırkada bala ósirip, dúnıege ákelýden kó­rin­di. Kórshiles elimiz Reseıde osyndaı jolmen alǵashqy sábı 1986 jyly pro­fessor B.B.Leonovtyń basshy­lyǵymen dúnıege kelse, al álemde osyndaı bala 1987 jyly Anglııada dáriger Rıchard Edvarstyń labora­torııasynda dúnıege kelgen. “Ekomed” klınıkasy árdaıym be­deýlikten arylý joldary jaıly keńester beredi. Sonymen qatar dıag­nostıka jáne emdeý kezinde eń sońǵy úlgidegi joǵary áserli ádis­ter­di qoldanady. Osyndaı eńbekterdiń nátıjesinde Saltanat Berdenqyzy fakýltetimizdiń, ýnıversıtetimizdiń ǵana emes, elimizdiń maqtanyshyna aınaldy. Sondaı-aq fakýlte­ti­miz­diń bıologııa mamandyǵyn oıda­ǵy­daı támamdaǵan stýdentterin ju­myspen qamtamasyz etip jatyr. Biz elimizdiń osyndaı bilimdi de bilikti qyzda­rynyń bar bolǵanyna qýanamyz. Saltanat Berdenqyzy densaý­lyq­tyń zor baılyq ekendigin aı­tady. Ony qadirlep saqtaı bilý qajet. “Aýyryp em izdegenshe, aý­yr­maıtyn jol izde” degendeı, densaý­lyqtyń qadirin adam shynaıy aýyr­ǵan kezde bir-aq biledi. Onyń ústine adam úshin ár mınóti esepteýli bú­gingi básekelestik zamanynda densaý­lyqtyń mańyzy men qadiri qansha­lyqty arta túskendigin ekiniń biri ańǵara bermeıtindigi de ras. Bo­lamyn degen bolashaǵy bar jastar úshin eń mańyzdysy onyń boıynda myqty densaýlyq pen sapaly bilim­niń bolýy. Ýnıversıtet qabyrǵa­syn­da osy ekeýin qatar ushtastyrý dástúrin ıgerip shyqqan jastardyń joly jarqyn. Saltanat Baıqoshqarova sekildi keshegi ýnıversıtet túlegi, búgingi bilikti basshy mamannyń, ári eli­miz­degi densaýlyq saqtaý isin uıymdas­ty­rýǵa belsene qatysyp, osy salada tabysqa jetip otyrǵan jannyń aýzynan aıtylǵan osyndaı sózder bizge mańyzdy estiledi. Bizdiń ýnıversıtette salamatty ómir saltyn saqtaýǵa qolaıly jaǵ­daı jasalǵan jáne ol barynsha na­sıhattalýda. Muny biz halyqtyń du­rys bilim alyp, densaýlyǵyn ny­ǵaı­týyna barynsha mán berip otyrǵan memleketimizdiń qamqorlyǵy men ýnıversıtet basshylyǵynyń isker­li­gi men izdenisteriniń nátıjesi dep túsinemiz. Zýra ESIMSEIITOVA, Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń dosenti, bıologııa ǵylymdarynyń kandıdaty.