Májilis Tóraǵasy Qabıbolla Jaqypov keshe palatanyń kezekti jalpy otyrysynda Qazaqstannyń qos palataly kásibı Parlamentine 20 jyl tolǵanyn erekshe atap ketti. О́ıtkeni, elimizdiń kásibı qos palataly Parlamenti konstıtýsııalyq reformalar nátıjesinde resmı qyzmetine 1996 jyly alǵash kiriskeni málim.
Osyǵan oraı, spıker kún tártibine shyǵarylǵan máselelerdi qaramas buryn áriptesterin quttyqtap, eńbekterine tabys tiledi. «Dál búgin Parlament 20 jasqa toldy. 1996 jyldyń 20 qańtarynda Qazaqstannyń qos palataly Parlamenti óz jumysyna kirisken bolatyn. Sondyqtan da, barshańyzdy osynaý tarıhı datamen quttyqtaımyn. Sonymen qatar, osydan dál 4 jyl buryn, 2012 jyldyń 20 qańtarynda besinshi shaqyrylǵan Májilis te óz qyzmetine kirisken bolatyn. Bul da biz úshin erekshe kún», – dedi Qabıbolla Qabenuly.
Budan keıin depýtattar nazaryna adamdardy qabyldaý men tranzıtteý, adamdardyń zańsyz readmıssııasy jáne «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵynan zymyrandardy jiberý kezinde avarııalar bolǵan jaǵdaıda ózara is-qımyl tártibi kelisimine ózgeristerdi qarastyratyn zań jobalary usynyldy.
Aldymen qaralǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Germanııa Federatıvtik Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy adamdardy qabyldaý jáne tran-
zıtteý týraly kelisimdi (readmıssııa týraly kelisim) ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy qoldaýǵa ıe bolyp, maquldandy. Kelisim 2009 jyldyń jeltoqsan aıynda jasalǵanyn aıta ketken jón. Oǵan Qazaqstan men Germanııa syrtqy ister mınıstrleri Berlınde qol qoıǵan.
Zań jobasy boıynsha baıandama jasaǵan Ishki ister mınıstri Qalmuhanbet Qasymovtyń aıtýynsha, zańdyq qujat Qazaqstan men Germanııa aýmaǵyna kirý jáne onda bolý sharttaryn buzǵan adamdardy anyqtaýdy jáne qaıtarýdy kózdeıdi. Taǵy bir belgili bolǵandaı, qabyldaý týraly ótinishhat azamattyqtan aıyrylý quzyretti organdarǵa belgili bolǵannan keıin 12 aı ishinde jiberiledi. Al suraý salynatyn tarap ótinishhatqa bir aıdan keshiktirmeı jaýap berýi tıis.
«Bul sanatqa elimizdiń aýmaǵyna zańsyz kirgen nemese zańdy kirgen, biraq vızanyń ruqsat merzimi ótip ketkennen keıin sonda qalǵan adamdar jatady. Tutastaı alǵanda, kelisim zańsyz kóshi-qonmen kúresýge múmkindik beredi. Budan bólek, eldiń aýmaǵynda zańsyz júrgen adamdarǵa halyqaralyq quqyqqa sáıkes shara qabyldaýdy, sondaı-aq, olardyń tranzıtin jeńildetedi», – dedi Qalmuhanbet Nurmuhanbetuly.
Mınıstr zańdy qabyldaý teris áleýmettik-ekonomıkalyq jáne quqyqtyq saldarǵa ákelip soqtyrmaıtynyn jáne qosymsha qarajatty talap etpeıtinin de atap ótti.
Sol sııaqty, jalpy otyrys barysynda qaralǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Cheh Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy zańsyz kelgen adamdardyń readmıssııasy týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy da depýtattar tarapynan qoldaýǵa ıe boldy. Kelisim 2011 jyly 23 aqpanda Pragada jasalǵanyn aıta ketken jón. Ishki ister mınıstri Qalmuhanbet Qasymovtyń aıtýynsha, atalǵan qujat eki memlekettiń aýmaǵyna kirý jáne onda bolý sharttaryn buzǵan adamdardy anyqtaýdy jáne qaıtarýdy kózdeıdi.
«Bul sanatqa elimizdiń aýmaǵyna zańsyz kirgen nemese zańdy kirgen, biraq vızasynyń nemese ruqsat qujatynyń merzimi ótip ketkennen keıin sonda qalǵan adamdar jatady. Kelisimdi ratıfıkasııalaý halyqaralyq quqyqqa sáıkes zańsyz kóshi-qonǵa qarsy is-qımyl jasaýǵa múmkindik beredi», – dep atap kórsetti mınıstr. Qujattyń qabyldanýy teris áleýmettik-ekonomıkalyq, sondaı-aq, quqyqtyq saldarǵa ákelip soqpaıtyny jáne bıýdjetten qosymsha qarajatty talap etpeıtini de qaperge salyndy.
Sonymen qatar, jalpy otyrysta «1999 jylǵy 18 qarashada jasalǵan Qazaqstan Respýblıkasy Ykimeti men Reseı Federasııasy Úkimetiniń arasyndaǵy «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵynan zymyrandardy jiberý kezinde avarııalar bolǵan jaǵdaıdaǵy ózara is-qımyl tártibi týraly kelisimge ózgerister engizý týraly Hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy da maquldaýdan ótti. Hattamaǵa 2015 jyldyń 2 maýsymynda qol qoıylǵan.
Zań jobasy boıynsha baıandaǵan Ishki ister mınıstri bylaı dedi: «Qujat negizinen «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵynan zymyrandy ushyrý barysynda apattar oryn alǵan jaǵdaıda qurylatyn komıssııalar, birlesken shtabtar men ýákiletti organdardyń quzyretterin naqtylaıtyn bolady. Tutastaı alǵanda, zańnamany qabyldaý qosymsha qarjy shyǵyndaryn talap etpeıdi. Kelisim Qazaqstannyń ulttyq zańnamasyna qaıshy kelmeıdi».
Atalǵan kelisimge ózgerister engizý qajettigi Qazaqstan tarapynan usynylypty. Bul oraıda 2006 jyldyń 27 shildesindegi «Baıqońyrdan» ushyrylǵan «Dnepr» RS-20 zymyranynyń apatqa ushyraýy boıynsha oqıǵaǵa taldaý júrgizý nátıjesinde Qazaqstan úkimetaralyq komıssııa aıasynda kelisimge ózgeris engizý týraly bastama kóteripti. Depýtat Iýrıı Tımoshenkonyń aıtýynsha, apat saldaryn joıý úderisinde birqatar máseleler týyndaǵandyqtan, ony retteý qoldanystaǵy kelisimderde kórsetilmegen kórinedi. Sondyqtan da 2006 jyldan beri eki memleket arasynda kelissózder júrgizilip, 2015 jyly atalǵan hattamaǵa qol qoıylǵany málim bolyp otyr.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».