Keshe Ortalyq saılaý komıssııasynda saılaýǵa qatysýshy saıası partııalardyń ókilderimen saılaý zańnamasynyń normalaryn saqtaý máseleleri jóninde semınar ótti. Semınardy Ortalyq saılaý komıssııasy tóraǵasynyń orynbasary Vladımır Foos júrgizip otyrdy.
OSK tóraǵasynyń orynbasary V.Foos aldymen saıası partııalardyń ókilderin elektorattyq kezeńdegi partııalar qyzmetine, olardyń saılaýaldy úgitti júzege asyrý tártibi men sharttaryna qatysty saılaý zańnamasynyń erejeleri týraly aqparattandyrdy. «Saılaýǵa qatysýshylardyń barlyǵy saılaý zańnamasynyń erejelerin saqtap qana qoımaı, saılaýaldy úgitti «las» saıası tehnologııalardy qoldanbaı, ádil júrgizýi mańyzdy», – dep atap ótti ol osy jóninde.
Parlament Májilisi men máslıhattarynyń depýtattaryn saılaý naýqany barysynda saılaý zańnamasynyń normalaryn saqtaýdy qamtamasyz etý jumystary aıasynda júrgiziledi. Aqpannyń 20-synan jumystyń eń tıimdi kezeńi – saılaýaldy úgit-nasıhat sharalary bastalady. Sol kezde saıası partııalarda da jumys kóbeıe túsedi. «Qazirgi ýaqytta senim bildirilgen adamdardy tirkeý júrgizilýde, – dep jalǵady sózin V.Foos. – О́zderińiz de biletindeı, zańǵa sáıkes olardyń sany árbir saılaý ýchaskesinde úsh adamnan aspaýy tıis. Májilis jáne barlyq deńgeıdegi máslıhattar depýtattary saılaýynda 9840 saılaý ýchaskesi jumys isteıdi. Tirkeý senim bildirilgen adamdar jumys isteıtin aýmaqtaǵy aýmaqtyq komıssııalarda júrgizilip jatyr».
Sonymen qatar, V.Foos búginde barlyq saıası partııalardyń saılaýaldy úgit jumystaryn júrgizýge arnalǵan shtabtary qurylǵanyna toqtaldy. «Eger sizder saılaýaldy shtab jumysyna senim bildirilgen adam bolyp sanalmaıtyn azamattardy tartatyn bolsańyzdar, onda olardyń kórsetken qyzmetterine saılaý qory qarjysynan jalaqy tóleýlerińiz qajet. Zańǵa sáıkes, senim bildirilgen adamdar baıqaýshy quqyǵy men mindetterine ıe. Iаǵnı, olardyń ókilettikteri barynsha keń jáne ózderiniń ókilettikteri sheginde áreket etedi», – dedi OSK tóraǵasynyń orynbasary.
Budan keıin sóz alǵan Ortalyq saılaý komıssııasynyń múshesi Marat Sársembaev partııalyq tizimnen Májilis depýtattyǵyna kandıdattar qatarynda áıelderdiń azaıǵany baıqalǵanyna nazar aýdardy. «О́kinishke qaraı, saıası partııalar osy jolǵy saılaý naýqanynda genderlik máseleni osyǵan deıingi saılaý naýqanymen salystyrǵanda birshama tómen qoıǵany baıqalady. Eger 2012 jyly «Nur Otan» partııasynyń kandıdattar tizimine 25 áıel kirse, 2016 jylǵy tizimge 30 áıel enip otyr. Al basqa saıası partııalarda tizimge engizilgen áıelder qatary az. Mysaly, 2012 jyly «Aýyl» partııasy óz tizimine – 4, osy joly tek bir ǵana áıeldi kirgizip otyr. Mundaı jaıt «Aq jol» partııasynda da baıqalady. Olardyń 2012 jylǵy tiziminde – 9, al bıylǵy tiziminde 6 áıel bar. JSDP-nyń partııalyq tiziminde 2012 jyly 12 áıel bolsa, bıyl nebári 4 áıel engen. Jalpy, bul máseleni partııanyń ózderi sheshedi. Bul rette Ortalyq saılaý komıssııasy májbúrleı almaıdy», – dedi M.Sársembaev osy máselege baılanysty.
Máslıhattar depýtattyǵyna kandıdattardyń 75 paıyzy ózin ózi usynǵandar eken. M.Sársembaevtyń aıtýynsha, qazirgi kezde máslıhattar depýtattyǵyna usynylǵandardyń jalpy sanynyń shamamen 70-75 paıyzyn ózin ózi usynǵandar quraıdy. Usynylǵan kandıdattar búginde 10 myń adamnan asyp otyr. Onyń ishinde saıası partııalar arqyly usynylǵandardyń sany 3412 adamǵa jetken.
OSK múshesi M.Sársembaev máslıhattar depýtattyǵyna kandıdat usynýda saıası partııalardyń belsendiligi tómen bolyp otyrǵandyǵyn da jasyrmady. «Eger ótken jolǵy naýqandy alyp qarar bolsaq, ol kezde «Nur Otanmen» qatar, basqa da saıası partııalar belsendilik tanytqan edi. Al bul joly «Nur Otan» partııasynan basqalarynyń belsendiligi tómendeý bolyp tur», – dedi ol.
Jıynda, sondaı-aq, Qazaqstan Respýblıkasy Bas prokýratýrasy 1-shi departamentiniń bólim bastyǵy Sáken Sámet úgit júrgizý kezeńinde saıası partııalardyń qyzmetin quqyqtyq retteý máselelerine toqtaldy. Saılaý aldyndaǵy úgitti oǵan tyıym salynǵan kezeńde júrgizý ákimshilik jaýapkershilikke, partııalyq tizimdi nemese jekelegen kandıdattardy tirkeýden bas tartýǵa nemese tirkelgeni týraly sheshimdi joıýǵa ákelip soqtyratynyna basa nazar aýdaryldy.
Pikir almasý barysynda saılaý zańnamasy normalarynyń saqtalýyn tıimdi qamtamasyz etýdiń, «Saılaý týraly» Zańnyń talaptaryn buzýshylyqtardy anyqtaý men boldyrmaýdyń joldary men ádisteri qarastyryldy. Al saıası partııalardyń ókilderi saılaý organdarymen jáne saılaý úderisine qatysýshylarmen ózara is-qımyl tetikterine qatysty ózderiniń usynystary men ótinishterin bildirdi. Olar tarapynan qoıylǵan suraqtarǵa Ortalyq saılaý komıssııasynyń músheleri jaýap qaıtardy.
Sýretti túsirgen
Erlan OMAROV.