Tynysy tereń túbek

Jumys júıeli júrgizilýde

Mańǵystaý oblystyq kommýnıkasııalar qyzmeti alańynda oblys ákimi Alık Aıdarbaev óńirde «100 naqty qadam» Ult Josparyn iske asyrýdyń aralyq qorytyndylary týraly baıandama jasady. – Atalmysh Ult Jospary aıasynda Memleket basshysy bes­ reformany bekitti. Bul 5 re­­for­ma jahandyq jáne ishki talap­tarǵa bizdiń ýaqytyly jaýabymyz. Qoıylǵan mindetterdi tabysty oryndaý – Qazaqstannyń álemniń eń qarqyndy damyǵan memleketteriniń qataryna kirýine múmkindik beredi. Shyn máninde, Ult Josparyn is júzinde júzege asyrý aldaǵy 10-15 jylǵa arnal­ǵan asa mańyzdy mindet bolyp tabylady. Osyǵan oraı, Ult Jos­­parynyń naqty, syndarly, stra­tegııalyq ári taktıkalyq jos­par bolýy úshin elde zańnamalyq jáne fýnksııalyq formattaǵy eń úzdik sharalar qabyldandy, dep sózin bastaǵan A.Aıdarbaev odan ári jospardy iske asyrý barysynda Mańǵystaý oblysynda qan­daı sharalar atqarylǵandyǵyna toqtaldy. Aıtýynsha, aldymen «Kási­bı memlekettik apparatty qalyp­tastyrý» reformasy aıasyndaǵy 15 qadamdy qamtıtyn is-sharalar «Memlekettik qyzmet týraly» jańa zańǵa sáıkes júrgizilýde. Jańa jyldan bastap, mem­lekettik qyzmetke birinshi ret ornalasqan azamattar óz eńbek jolyn tómengi laýazymdardan bastaıdy. Ákimdikter men barlyq deńgeıdegi basqarmalardaǵy memlekettik qyzmetkerlerdiń kásibı jáne jeke biliktiligin art­tyrý maqsatynda, «Mem­le­ket­tik qyzmettegi menedjment» atty magıstrlik bi­lim berý baǵdarlamasy iske qosyl­ǵan. 2015 jyly 37 adam oqý­dan ótse, aǵymdaǵy jyly oblys­tyń barlyq aýdandary men qalalarynan júzge jýyq qyz­metshi oqyp jatyr. Sybaılas jemqorlyqtyń aldyn alý jáne ony boldyrmaýdy basym baǵy­ty etken jańa «Sybaılas jem­qorlyqqa qarsy is-qımyl týraly» zańnyń qoldanysqa en­gizilýine baılanysty, jerdi paı­­dalanýdy jáne qorǵaýdy ba­qy­laıtyn jer qatynastary basqarmasynyń qyzmetine, jolaý­shylar kóligi jáne avtomobıl joldary­na, «Jer resýrstarynyń ǵylymı-óndiristik ortalyǵy» respýblıkalyq mekemesiniń fılıalyna oblystyq memlekettik qyzmet isteri jónindegi jáne jemqorlyqqa qarsy is-qımyl departamenti jemqorlyq qaýpine syrtqy saralaý júrgizgen. Baıandamada «100 naqty qa­dam­nyń» «Zańnyń ústemdigin qam­tamasyz etý» baǵytyndaǵy 17-qadamyna qatysty qolǵa alyn­ǵan sharalar týraly aıtyldy. Negizgi mindeti sottardyń esep berýin kúsheıtý bolyp tabylatyn baǵytta óńir sottary úsh deń­geıli sot júıesine ótýdiń daıyn­­dyqtaryn jáne jańa kásibı bilik­tilik talaptaryna sáıkes keletin sot qyzmetine kandıdattardy qarap, irikteý jumystaryn ótkizýde. Mańǵystaý oblysynda ınves­tı­sııalyq tartymdylyqty jáne ınvestısııa tartýdaǵy zańdy­lyq­tardy qorǵaýǵa, kásipkerlikke tartymdy sıpat berip, daýly máseleler týyndaı qalǵan jaǵ­daıda ınvestorlardyń qazaq­stan­dyq sot júıesine degen seni­min art­tyrý úshin jeke sot júr­gizý or­ta­lyǵy qurylmaq. Son­daı-aq, bıyl oblystyń bar­lyq aýdan, qalalarynda quqyq­buzý­shy­­lyqtyń aldyn alý, qoǵam­dyq tár­tipti qadaǵalaý jáne jol qaýip­sizdigin qamtamasyz etý qyz­­met­terin negizgi mindeti etken­ jer­gilikti polısııa qyzmeti qu­ryl­­dy. Bul sapta qazirgi tańda 1000-nan astam qyzmetker eńbek etýde. A.Aıdarbaev 35-84-shi qa­damdardy qamtıtyn «Indýs­trııa­landyrý jáne ekonomıkalyq ósim» atty úshinshi reforma aıa­synda atqarylyp jatqan jumys­tardy tanystyrdy. О́ńirde aýylsharýashylyq jerlerin jekemenshikke berý úshin daıyndyq jumystary júr­gizilip, paıdalanylmaı jatqan aýylsharýashylyq jerlerine túgendeý júrgizilgen. Qurylys sala­syna kóńil bólinip, arhıtek­týralyq-josparlaý jáne eskız­dik jobalaý merzimderi qysqar­tylmaq. О́ńirde múlikti jarııa­laý jumystary qarqyndy júrý­de. 2016 jyldyń 1 sáýirine deıin Mańǵystaý oblysynyń tur­ǵyndarynan 635 ótinish túsken. Mańǵystaý oblysynyń ınves­tısııalyq klımatyn jaqsartý úshin jýyrda «Kásipkerlerge qyzmet kórsetý ortalyǵy» JShS qurylyp, ınvestorlardy qoldaýdyń biryńǵaı ortalyǵy ashyldy. Búgingi tańda oblys­ta sheteldik ınvestorlardyń, mysaly, qytaılyq CPTDC kom­panııasynyń qatysýymen «Mu­naı-gaz jabdyqtaryn daıyndaý óndiristik bazasynyń qurylysy», ıtalııalyq «ENI» kompanııasynyń qatysýymen Quryqta «Keme qurylysy jáne keme jóndeý zaýyty qurylysy» salynýda. Mańǵystaý oblysyn Qazaqstannyń ońtústik-baty­syndaǵy aımaqtyq habqa aınaldyrý maqsatynda «Nurly Jol» baǵdarlamasy aıasynda ınfraqurylymdyq jobalar qatary júzege asyrylýda. Bulardyń qatarynda Quryq portyndaǵy parom keshe­ni qurylysy, «Shetpe-Beıneý» jáne «Shetpe-Jetibaı-Aq­taý» avtokólik joldarynyń qurylystaryn aıtýǵa bolady. Mýltımodaldy kólik dálizin qurý aıasynda «Aqtaý teńiz porty» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynan 40 ga jerge kólik-logıstıkalyq ortalyq qurylysyn salý jos­par­lanǵan. Qazirgi tańda áleýetti sheteldik jáne otandyq ınves­torlarmen aımaqqa qajetti jobalarǵa qatysý úshin kelis­sóz­der júrgizilýde. Bul baǵytta qazirdiń ózinde «Aqtaý teńiz portyn soltústik baǵytta keńeıtý» jáne «Azersýn óndiris jáne logıstıkalyq ortalyǵy» ártúrli júkterdi saqtaý termınaly» jobalary júzege asyryldy, dedi ol. Indýstrııalandyrýdyń ekinshi besjyldyǵy aıasynda bıyl oblysta jalpy ınvestısııalyq quny 73 mlrd. teńgeni qurap, 1,5 myń adamdy jumyspen qam­tıtyn 10 jobany iske asyrý kózdelgen. Ishki týrızmdi damytý úshin jeńildetilgen nesıelendirý jumystary júrýde, «Damý» qorymen birlesip atqarylatyn jumysta týrızm nysandaryn, marshrýttaryn damytý úshin qazaqstandyq kásipkerlerge 900 mln. teńge qarajat bólinbek. Sondaı-aq, A.Aıdarbaev damýdyń anyqtalǵan basym baǵyttary arqyly aımaqtyń turaqty áleý­mettik-ekonomıkalyq damýyn qamtamasyz etýmen aınalysatyn jáne óńirdiń keshendi stra­te­gııalyq jobalaryna qoldaý kór­setetin Mańǵystaý oblystyq eko­nomıkalyq keńesiniń quryl­ǵanyn aıryqsha atap ótti. Keńes aıasynda baǵyttar boıynsha oblys ákiminiń orynbasarlary jetekshilik etetin 5 arnaıy jumys toby qurylyp, óz qyzmetterine kirisken. Áleýmettik jańǵyrtý boıyn­sha 12 jyldyq bilim berýge ótý, Nazarbaev ıntellektýaldyq mek­tebi is-tájirıbesin oblys mek­tep­terine muǵalimderdiń bilik­tiligin kóterý arqyly taratý, eli­­mizdiń aımaqtary boıynsha Serik­tes kolledjder bazasynda iske asy­rylatyn baǵdarlamaǵa qatysý jaıly aıtqan oblys ákimi jumys­pen qamtý, áleýmettik kómek alatyndar jaǵdaılaryna toqtaldy. Sáýir aıynyń alǵashqy kúnderinde ataýly áleýmettik kómek kórsetýdiń jańa júıesi aıasynda 987 adam turatyn 182 otbasyǵa kómek kórsetilgen. «100 naqty qadam» Ult Jos­­­­­paryndaǵy 4-shi reforma –­ «Birtektilik pen birlik» baǵy­­ty boıynsha «Máńgilik El» pat­rıottyq sharasy aıasyndaǵy ju­mys­tar belsendi júrýde. «Úl­ken el – úlken otbasy» jal­pyulttyq is-sharalar jos­pa­ry men 2025 jylǵa deıingi Qa­zaq­stan halqy Assambleıasyn damytý tujyrymdamasyn oblys­taǵy barlyq ulttyq-mádenı ortalyqtar men jańa ǵımaratqa ornalasqan Dostyq úıi jarasymdy júrgizip keledi. Oblysta etnos­tar kúni, dostyq festıvalderi, 125 ǵylymı-praktıkalyq konferensııalar men dóńgelek ústelder, jalpy bilim beretin mekemelerde ashyq sabaqtar ótkizilgen. Mańǵystaý oblysy aýmaǵynda 27 qoǵamdyq kelisim keńesi, quramy eńbek ardagerleri, qoǵamdyq pikir kóshbasshylary men máslıhattyń, jastar men azamattyq sektordyń ókilderinen quralǵan 227 múshesi bar otbasyndaǵy tózimdilik máselesimen shuǵyldanatyn analar keńesi qurylǵan. Mańǵystaý oblysy boıynsha Qazaqstan halqy Assambleıasy fılıaly janynan ǵylymı-saraptamalyq top jáne Sh.Esenov atyndaǵy Kaspıı memlekettik tehnologııalar jáne ınjınırıng ýnıversıteti bazasynda «Qazaqstan halqy Assambleıasy» kafedrasy jumys jasaýda. «Esep beretin memleketti qalyptastyrý» atty besinshi re­formanyń da óńir úshin mańy­zy zor. Aýdandar men qala­lardyń ákimderi úshin óńirlik ekonomıkanyń ósimin qamtamasyz etý, jańa jumys oryndaryn qurý, ınvestısııa tartý, halyq­tyń ómir súrý uzaqtyǵy men qaýipsizdik deńgeıin arttyrý boıynsha negizgi kórsetkishter men krıterııler anyqtaldy. Barlyq kórsetkishterge jetý úshin Mańǵystaý oblysy ákiminiń 2016 jylǵa arnalǵan memorandýmy jasaldy. Jańa formatty esepke ala otyryp, Mańǵystaý oblysy damýynyń 2016-2020 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasy bekitildi. «Memlekettik aýdıt jáne qar­jylyq baqylaý týraly» zańǵa sáıkes oblys áki­mi ap­pa­ra­­tynyń janynan ishki aýdıt qyz­meti quryldy. Barlyq deń­geı­­degi memlekettik basqarýda aza­­mat­tyq qoǵamdastyq pen mem­le­ket­­­tik qurylymdar ókil­de­riniń qa­tarynan qurylǵan qo­ǵam­dyq ke­ń­ester ashyldy. Keńes­­ter jany­nan áleýmettik jáne ekono­mı­k­a­lyq máseleler bo­ıyn­­sha eki ju­mys komıssııa­sy quryldy. Bul – at­qa­rýshy bı­lik organdarynyń ashyq­tyǵy men qoǵam aldynda esep berýi jolyn­daǵy úlken qadam. Máslıhattar men ákimdikterdiń jergilikti problemalardy sheshý­degi áleýetin arttyrý, jergilikti ózin-ózi basqarýdy damytý tujy­rymdamasyna sáıkes, aza­mat­tar­dyń belsendiligin arttyrý máse­leleri boıynsha jumystar júr­gizilýde. Osy jumysqa aza­mat­tyq qoǵam belsendi aralasty. О́tken jyldan bastap bar­lyq deńgeıdegi ákimder men mem­lekettik organdar basshylary­nyń óńirlik ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetiniń alańynda kópshilik aldynda turaqty esep berýi qol­ǵa alyndy. Barlyq buqaralyq aq­parat quraldarynda, ınternet keńis­tikte 5 ınstıtýttyq reformany, sondaı-aq, qazaqstandyq birtutastyq ıdeıasyn iske asyrý barysyna aqparattyq qoldaý kórsetildi. О́ńir turǵyndarynyń arasynda aýqymdy aqparattyq-túsindirý jumystary júrgizilý­de, degen A.Aıdarbaev sózin Ult Josparynyń mańyzy zor, mun­da bizdiń orta jáne uzaq mer­­zimdi kezeńge arnalǵan da­mýy­myz­dyń negizi salynǵan. Shyn máninde, barlyǵymyz úshin Ult Jospary – álemdik eko­nomıkalyq daǵdarystyń tol­qyndy teńizindegi baǵdar-baǵy­tymyz. Jospardy iske asy­rý – bul jalpy birinshi kezek­tegi mindet qana emes, ol – komandalyq rýh pen qoǵamnyń barlyq uıymdarynyń birligin kórsetý. Qazaqstan syndy alyp kemeniń óz joly, sol jolda adas­tyrmaı jetkizetin Elbasy bar. «Kemedeginiń jany bir» demekshi, ortaq mindetimiz – berilgen baǵdar men qarqynnan taımaı, bar kúsh-jigerimizdi biriktirip, kememizdiń turaqtylyǵy men jyldamdyǵyn arttyrý», dep qorytty.

«Jańa serpin» – jastar jobasy

Mańǵystaý oblysynda eki jyl buryn jumyssyz jastarǵa qoldaý kórsetý, eńbek rynogyndaǵy shıe­lenisti tómendetý jáne halyqtyń jumyspen qamty­lýy­na yqpal etý maqsatynda 2014-2020 jyldar­ǵa arnalǵan is-sharalar jospary aıasynda «Jańa serpin» baǵdarlamasy jasaqtaldy. Baǵdarlamany júzege asyrýshy oryn retinde «Jańa serpin» ortalyǵy» kommýnaldyq memlekettik mekemesi quryldy. Jumy­s­syz azamattardy, oqýshy jastardy kásibı baǵ­dar­­laý, kásibı dıagnostıkadan ótkizý, jumyssyz­dar úshin keńes berý qyzmetteriniń aqparat alań­daryn qalyptastyrý, azamattardy jumyspen qamtý jónindegi memlekettik baǵdarlamalarǵa qatysý máse­­lesi jóninde habardar etý, jumyssyz halyq úshin kásibı daıarlyqty, qaıta daıarlaýdy jáne bilik­tiligin arttyrýdy uıymdastyrý, jumys­pen qamtý­ǵa járdemdesý jónindegi memlekettik baǵdar­lama­lardy iske asyrý tetikteri men quraldary týraly ju­mys berýshilerge keńes berý, jumys oryndaryn qurýǵa boljam jasaý, bos jumys oryndaryna mo­nıto­rıng júrgizý, jumys kúshi shamadan tys eldi meke­n­derden eńbek resýrstarynyń utqyrlyǵyn art­tyrýǵa járdemdesý sharalaryn iske asyrý, oqytý ba­ǵ­dar­lamalarymen qamtylǵan jáne oblystyń eńbek kúshi shamadan tys eldi mekenderinen jumysqa orna­las­tyrylǵan jumyssyzdardy jataqhanalarǵa ýaqyt­sha ornalastyrý jáne jumyssyzdarǵa qyzmet kór­setý utqyr ortalyǵy qyzmetterin kórsetý syndy bir­neshe mindetterdi moınyna alǵan mekeme ótken jyly to­l­yqtaı qurylý, qalyptasý, ózderiniń ishki-syrt­qy min­detterin ózgelerge tanytý baǵytynda jumystandy. Qazirgi tańda tanystyrýdyń nátıjesinde «AqtaýTeńizPorty» arnaıy ekonomıkalyq aıma­ǵyn­da ornalasqan birqatar kásiporyndardan orta­lyqqa kadrlar daıyndaýǵa suranystar kelip túsýde eken. «Jańa serpin» ortalyǵy basshylyǵynyń aıtýyn­sha, «AqtaýTeńizPorty» arnaıy ekonomıkalyq aı­ma­ǵynda ornalasqan 14 kásiporynmen jergilikti ha­­lyq­ty jumyspen qamtý jáne bilikti kadrlar da­ıyn­­daý jónindegi úsh jaqty ózara yntymaqtas­tyq memo­randýmy jasalǵan. Atalmysh memorandým aıa­synda 2016 jyldyń alǵashqy aılarynan bastap ar­naıy ekonomıkalyq aımaqtaǵy 6 kásiporynnan 80 maman daıyndap berýge suranys túsken. Mysaly, «Azersýn» óndiris jáne logıstıkalyq orta­lyǵy – 5, asfalt-bıtým óndirýshi «KaspııTasJoly» JShS – 5, plastık qubyrlar óndirýshi «KaspıoPlast» JShS – 9, qurylys materıaldaryn ón­dirý­men aınalysatyn «AqtaýKeramzıt» – 10, «AqtaýTeńizSoltústik­Ter­mınaly» kásiporny – 20, «QazAzot» JShS 20 mamanǵa suranys berse, ózge de qurylys kompanııalary ózderine qajetti 11 mamanǵa ortalyq arqyly qol jetkizýge usynys bildiripti. Kompanııalardyń basym kópshiligi óz isine jetik, jumysyna tııanaqty, kásibı jumysshy mamandaryn daıyndaýǵa suranys berse, endi bireýleri joǵary bilikti ınjenerler men orta deńgeıdegi túrli salanyń operatorlaryna tapsyrys túsiredi eken. Jergilikti jerde kompanııalardy mamanmen qamtamasyz etip, jumyssyz jastardyń «eki qolǵa – bir kúrek» tabýyna yqpal etip otyrǵan «Jańa serpin» baǵdarlamasynyń taǵy bir ereksheligi – jergilikti jumysshy mamandardy joǵary kásibı deńgeıde daıyndaý úshin sheteldiń ozyq oqytý ortalyqtarynda qysqa merzimde bilim alýǵa jaǵdaı týǵyzý jáne oqý shyǵyny men áleýmettik paketpen 100 paıyz qamtamasyz etý. Bul baǵytta Eýropanyń oqý ortalyqtarymen kelissózder júrgizilip jatyr. Qazirdiń ózinde 9 azamat Reseıdiń Sankt-Peterbýrg qalasyndaǵy zaýyt janynan qurylǵan oqý ortalyǵynyń mamandaryn shaqyrtý arqyly Aqtaý qalasynda oqýdy bastap ketken. Jaqsy isti jalǵastyryp, mamyr aıynda 20 adamdy Reseıdiń Sankt-Peterbýrg qalasynda, 9 adamdy Túmen qalasyndaǵy zaýytta jáne 20 adamdy Atyraý qalasyndaǵy «ARES-Petrotehnık» kolledjinde oqytý kózdelgen. Oqýlaryn aıaqtaǵan 5 maman «Azersýn» kompanııasyna, 3 maman «KaspııTasJoly» JShS-ǵa jumysqa ornalasyp úlgergen. Baǵdarlama aıasynda jumysqa ornalasyp, oqýǵa jiberiletin negizinen aýyl turǵyndary eken. Sol sebepti «Jańa serpin» ortalyǵynda jumyspen jáne kásiptik oqýmen qamtylǵan jumyssyz azamattarǵa arnalǵan 120 oryndyq jataqhana da bar. Keleshekte jataqhananyń birinshi qabatynda múmkindigi shekteýli azamattarǵa arnap eńbekke baýlý, olardy qoǵamdyq ómirge aralastyrý, beıimdeý jobalaryn júzege asyrý josparlanǵan. Mamandar daıyndaýdy jumys berýshiniń suranysy negizinde júzege asyratyn orta­lyqta oqý merzimi 1 aıdan 1 jyl aralyǵynda júr­giziledi, ıaǵnı biliktilikti arttyrý úshin 3 aıdan joǵa­ry emes ýaqyt ótkizse, qaıta daıarlaý úshin 6 aıdan jo­ǵary emes, al kásibı oqytý 1 jyldan joǵary emes merzimge belgilengen. Jyl basynan kelip túsken suranystarǵa oraı baǵdar­lama arqyly túgelge jýyǵy aýyl turǵyn­dary­nan turatyn 105 adam turaqty jumysqa ornalasqan. Memleket basshysy usynǵan «100 naqty qadam» Ult Josparynda «Indýstrııalandyrý jáne eko­nomıkalyq ósim» reformasy negizgi basym­dyqtardyń biri desek, «Jańa serpin» jobasy atalǵan baǵytty júze­ge asyrýǵa óz úlesin qosyp keledi. Betti daıyndaǵan «Egemen Qazaqstan» gazetiniń Mańǵystaý oblysyndaǵy menshikti tilshisi Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY