Bir úmit, bir kúdik...

Oblys ortalyǵynan Maı aýdany jaqqa qaraı ákeler jol, nege ekeni belgisiz,  mine, eki jyldaı ýaqyt bolyp qaldy, jabyq, jartylaı jóndelip, jartylaı bitpeı qalǵan ba, qalyń qarda «Djıp» máshınesiniń ózi batyp shyǵa almaı, dalalyq jolmen júrýge týra keldi. Qystyń kúni, joldan tońyp kelgen bizder aýdandyq mádenıet úıinen jylynardaı pana tappadyq, dańǵaradaı qos qabatty ǵımarttyń ishi tym salqyn eken. «KARTOP EGIŃDER, KIIZ BASYŃDAR!..» Jaýraǵanymyzdy bildirmeı, aýdan  áki­miniń esebine qulaq qoıdyq. Jalpy, aýdan halqy qansha mal baǵamyn dese de, egin ekse de jeri de, jaıylymy da jetedi. Aýyldar bolsa Ertis ózeniniń jaǵasynda otyr, balyq sharýashylyǵy da azyq dese, aınala 15 kól jáne bar.  О́tken jyly 2 mlrd. 569 mıllıon teń­geniń aýyl sharýashylyǵy ónimderi ón­di­rilipti. Sonymen qatar, 24 aýyl sharýa­shy­lyǵy ónimderin daıyndaý oryndary bar bolǵanymen, ókinishke qaraı, ónimderiniń ót­peýine jáne shıkizattyń bolmaýyna baı­la­nysty  4 shaǵyn kásiporyn toqtap turǵan kórinedi. Al, aýdan boıynsha 3107 jeke aýla esepke alynsa, onyń ishinde 2408 aýlanyń maly bar, al 699-y mal ustamaıdy. О́z­de­riniń sharýashylyqtarynyń materıal­dyq-tehnı­kalyq bazasyn nyǵaıtý maqsatynda «Aqjar-О́ndiris» seriktestigi, «Aǵaıyn», «Sar­taı» sharýa qojalyqtary jáne Aq­shı­man aýy­lynan  Imansharıpovter ártúrli teh­nıkalar  satyp alǵan. О́tken jyly  418 tonna tary, 140 tonna arpa, 80 tonna bıdaı, 1032 tonna kartop, 467 tonna jemis daqyl­dary jınalypty. «Osy biz qazir kartop ósirýdi umytyp baramyz. Nege kartop ekpeımiz? Ol ekinshi nan ǵoı! Kıiz nege bas­paımyz? Qoıdyń júni ysyrap bolyp ja­tyr. Qazir bazarǵa bar­sańyz, jamylǵy kór­pesheler qandaı qymbat, qoıdyń júnin ıgiligimizge nege jaratpasqa? Aınala sý jetedi. Qaptatyp qus nege ósirmeımiz?» dep aýdan ákimi Nyǵman Pishenbaev suraýly júzben zalǵa qarady. Byltyr «Aq­jar О́ndiris», «Aǵaıyn» sharýa qoja­lyq­ta­ryna egin egip, shóp daıyndaý úshin res­pýblıkalyq bıýdjetten 3 mln. 211 myń teń­ge nesıe berilipti. О́tken jyly aýdan bo­ıyn­sha 75 700 tonna shóp daıyndalypty. Shal­ǵaıdaǵy aýyldarǵa shóp jetkizilip berilgen. Juqpaly mal aýrýlaryn boldyrmaý maq­satynda 11 aýyldyq aýmaqta mal soıatyn alańdar iske qosylyp, árbir aýylda mal dárigeri shtaty engizilipti. Veterınarlyq-pro­fılaktıkalyq jospar ázirlenip, júzege asyrylýda eken. О́tken jyly aýdan bo­ıyn­sha brýsellez aýrýyna qarsy 31 500 iri qara mal, 96 000  qoı, 200 bas jylqy tekserilgen kó­rinedi. Aýyldaǵy qazaqtyń malsyz kúni joq. Aldaǵy ýaqytta, aýdan ákiminiń baıan­da­masynda aıtylǵandaı, endi aýyl­sharýa­shy­lyq ónimderin óń­deıtin  sehtar ashpaı bol­maıdy,  aýyldan sút satyp alyp jınaý úshin Baskól, Kóktóbe aýyldarynda  syıym­dy­lyǵy 1000 lıtrlik  2 to­ńazytqysh qoıý jos­parda tur. Al, «Aqjar-О́n­diris» seriktestigi endi jyl boıy qymyz óndirip, ony shól­mekke quıatyn seh ashý jumystaryn júrgizip jatyr. Qoıdyń júnin jýyp, terini ıleıtin sehtar ashylsa, jańa jumys oryn­dary paıda bolar edi. «Sondyqtan, bul salaǵa ınvestısııa tartýymyz qajet. Ertis ózenine jaqyn burynǵy sýarmaly jerlerge kar­top otyr­ǵyzyp, baý-baqsha ósirýmen aı­naly­sýymyz kerek», – dedi Nyǵman Pishenbeav. AÝYLǴA SÝ QUBYRY QAShAN JETEDI?.. О́tken jyly aýdan ortalyǵy Kóktóbe aýylynda sý munarasyna jóndeý jumystary júrgizilipti. Qazir 19 sý alatyn kolonkalar jumys istep tur. Al, eń bastysy, burynǵy isten shyqqan toptyq sý qubyrlaryn qaıtadan qal­pyna keltirý jumystary bastalypty. Bul maqsatqa 65 mıllıon teńge qarajat bólinip, Baskól, Maıtúbek aýyldary aýmaǵynda jer asty sýynyń qoryn anyqtaý ju­mystary júrgizilýde. Aýdan ákiminiń baıan­da­ma­synan uqanymyz osy boldy. Al, aýyl halqy, my­saly,  Jumysker, Baskól, Maı aýylda­ryn­daǵy aýyz sý beketi qurylǵylarynyń eskirýinen isten shyǵyp qalý qaýpi bar eken. KBM-dar ornalasqan jerdegi jerasty sý kózderiniń tartylyp qalý sebepteri – burǵylaý jumys­taryn júrgizgen merdigerler de tıisti tereń­dikke deıin qazbaıtyn kó­rinedi. Eger kolonkalar jumys jasap tursa, onda sýdyń turǵyn­darǵa keste boıynsha arnaıy kólikpen tasy­mal­danatyny qalaı?.. Byltyr aýdan ortaly­ǵynda “Jol kartasy” arqyly 2100 metr sý qubyry tartylyp, 6 sý baǵanasy iske qosy­lypty. Tur­ǵyndar bolsa, qys kezinde 15-20 gradýstyq sýyqqa shy­damaı sý baǵanalary qa­typ qalady deıdi. Al, Ertis jaǵasynda tura­tyn­dardyń kóbisi ózderi de ózen sýyn tuty­nady, malyn da ózennen sýarady. Bozsha, Jańa­tilek, Aqsaraı, Qyzyleńbek, Jaltyr sııaqty shaǵyn aýyldardyń turǵyndary sanı­tar­lyq talaptarǵa saı kelmeıtin qudyq sý­laryn ishetin kórinedi. Jalpy, aýdandaǵy aýyz sý máselesi toptyq sý qubyry qurylysy aıaq­talysymen tolyq sheshiledi dep aıtý da qıyn. Qurylysy bastalady dep júrgeli talaı jyl ótti. Sóıtse, jerasty sý qory anyq­talmaǵan bolyp shyqty. Aqyry, Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstrliginiń sý komıteti tender ótkizip, Maı aýdandyq toptyq sý qubyrynyń qurylysyn “Sentr Stroıkompleks NS” seriktestigi júrgizetin boldy.  Qazir sý qubyr­la­rynyń  joldary tazartylýda. AÝDANDA  1798 OQÝShY ǴANA QALYPTY... Bul – oblys ortalyǵyndaǵy Abaı atyn­daǵy bir mekteptiń oqýshylarynyń sanyna teń. Aýdan  ákimi Nyǵman Pishenbaev aý­dan­da 14 jalpy bilim berý mektebi bar ekenin, olarda osyn­shama oqýshy oqıtynyn, Kók­tóbe, Sa­ty aýyldarynda bala­baq­sha ashyl­ǵanyn,  89 jańa jumys orny quryl­ǵa­nyn aıtyp ótti. О́tken jyly aýdanǵa 2 dáriger, 8 med­bıke kelipti. Oblys ákiminiń grantymen aý­dandaǵy az qamtamasyz etilgen otba­sy­larynyń 46 balasy oblys ortalyǵyndaǵy joǵary oqý oryn­darynda oqydy. Nátı­je­sinde, byl­tyr oqý bitirgen 10 maman dıp­lom­daryn alyp aýylǵa oraldy. Al, «Jol kar­tasy» baǵdar­lamasy ba­ry­synda 105 jumyssyz jumysqa orna­lasyp,  40 adam jer­­gilikti kásiptik lıseıde kásibı daıar­lyq­tan ótken. О́kinishke qaraı, ótken jyly 6 náreste she­tinegen. Jıynda sóz alǵan oblystyq máslıhat­tyń depýtaty, alty balanyń ákesi Aıt­muhan­bet Qojabek 11 myń ǵana halqy qal­ǵan aýdandaǵy demografııalyq aýhaldyń na­shar­lyǵyn, aýyl mektepterindegi oqýshylar sanynyń jyl saıyn azaıyp kele jatqanyn aıtyp, alańdaýshylyq bildirdi. Aýyldy tastap kóship jatqandar bar. Sebep – jumys joqtyq. Aýdan ákimi Nyǵman Pishenbaev qorytyndy kezdesýge kelgenge deıin búkil aýyldardy aralap shyǵyp turǵyndarmen kezdesipti. Aldaǵy is-josparlarymen bóli­sip­ti. Bala sany demekshi, Aqjar aýylyna  el egemendigin alǵan jyldary kelgen oralman aǵaıyndar kóp turaqtap qaldy. Aýyl­darǵa bas-kóz bolatyn oralman aǵaıyn­dardy shaqyrý úrdisin qaıta qolǵa alyp, orta toltyrmasaq, bara-bara aýyl ishi bos qalyp júrer degen kúdik te joq emes. Aýdan ákimi Nyǵman Pishenbaevqa zaldan suraq qoıatyndar qarasy kórine qoımady. Ún­sizdik. Eń jamany osy ǵoı. Alǵashqy jyl­dary aýyldaǵylar belsendi edi. «Saıla­nyp» kelgender de tym-tyrys. Jalǵyz ún shyǵaryp sóı­legen Rymbıke apamyz aýdan ortalyǵymen Aq­jar aýylyndaǵy meshit­ter­diń jaǵdaıyna toqtaldy. Halqym, meshitke baraıyq, qu­by­la­myzdy tanıyq, kúıi ketip turǵan meshitterge bárimiz el bolyp kómek­te­seıik, dedi. Odan keıin búkil zaldaǵy qalyń qazaqqa aýdandyq oqý bóliminiń bas­tyǵy Aıjan Qoı­soımasova orys tilinde baıandama oqyp berdi. Memleket osydan  eki jyl buryn aýdan orta­lyǵyna jarqyraǵan jańa qazaq mektebin ne úshin salyp berdi?.. Qazaq tiliniń órkendeýi úshin. Osy qurmetke bas ıip syılaý kerek qoı. Jarqyraǵan aýrýhana turǵyzdy. Endi ıgiligin halyq, qara­paıym aýyl turǵyndary kórýi tıis. Jańa ákim kelgeli  burynnan tanys qyzmet jasap júrgen bilimdi, bedeldi, isker degen jigitter aýys-túıisterdiń «qurbany» bolyp ketipti. Kadrdyń qadirine jete bermeıtin sııaqty­myz. Kúni keshegi Elbasy Joldaýynda aı­tyl­ǵan keıbir máse­le­lerdiń  kezinde polıgon jarylystarynyń zar­da­byn kórgen Maı aýdanyna da qatysy bar. Turǵyn úı-kom­mýnaldyq sharýashylyǵyn jańǵyrtý, ju­mys­pen qamtý, halyqqa taza aýyz sý jetkizý máseleleri jyldar boıy kún tártibinde tur. Sondyqtan, qolda bardy uqsatyp, qaıt­kende aýyldardy saqtap qalýymyz kerek. Farıda BYQAI. Pavlodar oblysy.