*Oqıǵaǵa oraılas oı

*Lańkestikke laǵnet Murat JURYNOV, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Ǵylym akademııasynyń prezıdenti: – Qasıetti Ramazan aıy endi ǵana bastaldy. Mine, dál osyndaı ýaqytta bireýlerdiń terrorlyq akt jasaýǵa dáti barǵany qynjyltady. Mundaı adamdar zańnyń búkil qatań talaby boıynsha jazalanýlary tıis. О́kinishke qaraı, qazirgi tańda álemdegi jaǵ­daılar da úlken ózgeristerge ushyrap ja­tyr. Sondyqtan biz­derge, ıaǵnı qazaq­stan­dyqtarǵa da kez kelgen kútpegen jaǵdaılarǵa saqadaı-saı turý kerek. Kez kelgen az ǵana kúdik týǵyzatyn sátterde tıisti organdarǵa shu­ǵyl habarlap, olar lań­kes­terdi der kezin­de aýy­z­dyqtap úlgeretindeı bolý­lary tıis. Bizder barshamyz bolyp Qazaq­standaǵy turaqtylyqty saq­taý jolynda kúsh birik­­­ti­rýimiz kerek. Halqy­myz – qaıyrym­dy da izgi nıetti, kez kelgen meı­manǵa qonaqjaı­lylyǵy­men erekshe­lenedi. Tutastaı alǵan­da, biz kim kóringenge memleketimizdegi tynyshtyqty buzýǵa jol bermeýge tıistimiz. Serik SEIDÝMANOV, Parlament Májilisiniń depýtaty: – Búginde álemde túrli-tústi revolıýsııalar dep atalyp júrgen memlekettik tóńkeristerdi ótkizý bo­ıynsha kóp­te­gen ssenarııler qalyp­tastyrylyp úlgerilgen. Muny biz keıbir postkeńestik elder oqıǵalarynan da, arab elderindegi tóńkeristerden de aıqyn kórip otyrmyz. Tóńkeristerdi jasaý tehnologııalary egjeı-tegjeıli oılastyrylǵan. Onyń máni kez kelgen jaǵdaıdy turaqsyzdyqqa aparatyn oqıǵalar týyndatý úshin paıdalanýǵa umtylý bo­lyp tabylady. Osyn­­daı maqsatqa jetý­ge ty­rysatyn adamdar to­by qaı kezde de bol­ǵan, búgin de bar eke­ni anyq, bola da bermek. Eger naqty Tóle­shev­tiń toby týraly aıta­tyn bolsam, óz basym bul jaǵdaıdy alǵash­qy ustaýlar júzege asy­rylǵan qańtar aıy­nan beri baqylaýymda ustap kele­min. Quqyq qorǵaý organdary der kezinde, sapaly, kásibı tur­ǵydan is-qımyl tanytty dep esep­teı­min. Osynyń nátıjesinde turaq­syzdyqqa jol berilgen joq. Al onyń aqyry zor­lyq tóńkeriske aparýy yqtımal edi. Osy turǵydan alǵanda, kez kelgen narazylyq aksııalary keń aýqymdy qamtýy úshin jan-jaqty qarjylandyrylatynyn da qaperden shyǵarmaǵan jón. Munsyz jappaı narazylyq aksııalary eshqashan júzege aspaıdy. Osy jerde atap kórsetetin jaıt – problemalardy sheshýdiń basqa da órkenıetti joldary bar emes pe? Onyń ústine, bú­ginde Qazaq­standa demo­kratııalyq úde­rister júrip jatyr. Osy úde­risterdiń aıasynda kez kelgen tolǵandyratyn máselelerge baılanysty suraqtar qoıyp, únqatysý alańdaryn qurýǵa bolady. Munyń jaqsy úlgisi retinde órkenıet jolymen jumys istep jatqan Jer jónindegi komıssııany aıtýǵa bolady. Erlan QARIN, Qazaqstan Strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń dırektory: – Arnaıy qyz­met­ter jaǵdaıdy baqy­laýynan shyǵarǵan joq. Olar oqıǵa damýy­nyń eń jaman degen ssenarııiniń al­dyn ala aldy dep aı­týǵa ábden bolady. Osy taqylet­tes oqıǵalarǵa tolyqtaı daıyn bolý múmkin emes. О́ıtkeni, shabýyldaǵandar – biz­diń ortamyzda júrgen adam­dar. Olar – túrli sebep­terdiń saldarynan bóten ıdeologııaǵa berilip, qoldaryna qarý alǵan bizdiń otandastarymyz. Aramyzdaǵy aza­mat­tardyń bárin jaý kórý – bizdiń jolymyz emes. Sondyqtan, mun­daı oqıǵalardy kútpeıtinimiz de ras. Qarý-jaraq dúkenine, áskerı bólimge sha­býyl­dardyń hro­no­logııalaryna qara­ǵanda, mundaı is-árekettiń qa­rý-jaraqqa qol jet­kizý úshin jasal­ǵanyn túsinýge bolady. Eger qaskóıler ózderiniń jos­parlaryn júzege asyra alǵan jaǵdaıda ne bo­latynyn kózge eles­tetýdiń ózi qıyn. Meniń oılaýymsha, quqyq qorǵaý organdary terrorızm qaterin barynsha tejep keledi. Osy jol­da ekstremıstik top­tardyń oshaq­taryn taýyp, joıyp jibe­rý­de. Mine, osyndaı utymdy is-qımyl­­dardyń nátıjesinde elimiz túrli qa­ter­lermen betpe-bet kelip kórgen emes. Ǵalymjan BAIDERBES, Álııa-Mánshúk atyndaǵy «Qos shynar» qory» qoǵamdyq birlestiginiń  tóraǵasy, eńbek ardageri, Aqtóbe oblysynyń qurmetti azamaty: – «Pallada» dúkenindegi qaqtyǵys kezinde qaza tapqan satýshy men kúzetshi rýhyna arnap gúl shoqtaryn qoıý rásimine qatysyp keldim. Bul sátter men úshin óte aýyr soqty. Mine, jasym 80-ge keldi: sońymyzdan ergen jas býyn ókilderiniń tynyshtyqty, beıbitshilikti baǵalaı bilmeýi, el birligine syzat túsiretin qadamǵa barýy, eshkimge jazyǵy joq jandardy oılanbastan ólimge qııýy qatty nalytty. Jastardyń aram pıǵyldylar jeteginde ketpeýine árqaısymyz ózimizdi jaýapty sanap, osy iske úlken-kishi bolyp, barshamyz atsalysýǵa tıispiz. Elimizdiń jarqyn tabysyna, tatýlyǵymyz ben birligimizge kóz alarta qaraıtyn aram pıǵyldylar, arandatýshylar boı kóterip qalǵan tustarda, jaǵdaıǵa sabyrmen, parasatpen qaraı bi­leıik. Búgingi kúni biz úshin eń mańyzdysy – aýyz­­birshilik. Aýyz­birlikti saqtasaq, bárin de saq­taımyz, odan aıy­ryl­saq, bárinen aıyryl­ǵanymyz. Endi osyndaı qandy oqıǵalar bolmasa eken, qaıtalanbasa eken dep tileımiz. Qanypezerler qolynan qaza tapqan jerlesterimiz árdaıym el jadynda bolmaq. Altaı TAIJANOV, Aqtóbe qalasynyń qurmetti azamaty, professor: – Qalamyzda 2016 jyldyń 5-6 maýsymy kúnderi terrorlyq jáne qaraqshylyq baǵyttaǵy keleńsiz oqıǵalar oryn aldy. Bul týraly buqaralyq aqparat quraldary arqyly búkil el jurtshylyǵy, qala berdi, alys jáne jaqyn shetelder qulaqtandy. Bul ekstremıstik sıpattaǵy oqıǵalar halyqaralyq lańkestikpen baılanysty bolýy múmkin. Memleketimizdiń Ata Zańynan bastap kez kelgen zańnamalyq aktiler men qujattaryndaǵy eń basty basymdyq – ulttyq qaýipsizdik, onyń ishinde konstıtýsııalyq qurylysqa qarsy áreketter, al basty qundylyq halyq, Qazaqstan azamattarynyń qaýipsizdigi ekendigi belgili. Qalamyzda ótken is-áreketter birneshe azamatty ómirinen aıyryp, kóptegen jannyń densaýlyǵyna zalalyn tıgizdi. Al olardyń týystaryna, týǵandaryna, jaqyndaryna ákelgen qaıǵysy men qasiretiniń orny bir bólek. Jalpy, mundaı oqıǵalardyń bolýyna ne sebep, ne maqsatpen júzege asty degen suraq bárimizdi mazalaıtyny sózsiz. Mundaı jaǵdaılar jaıdan-jaı týyndaı salmaıdy, onyń saıası astary, áleýmettik negizderi bolýy da ábden múmkin. Árıne, syrtqy kúshter, onyń ishinde halyqaralyq zańsyz, ekstremıstik uıymdardyń bizdiń elimizdiń múddesin oılamasy anyq, endeshe, saqtyq ár ýaqytta kerek. Biraq, ishki jaǵdaıda bizge áli de naqty ortaq ıdeo­logııa, qatań baqylaý qajet, qoǵamdy ıntegrasııalaý boıynsha kóptegen isterdiń kemshin ekenin qazirgi ýaqyt ta, keıbir naqty jaǵdaılar da  kórsetýde. Bul – múldem is-áreketter joq degen sóz emes. Elimizde osy baǵytta túrli sharalar, bilim berý mekemelerinde tárbıelik, nasıhattyq sıpattaǵy ister júzege asýda. Alaıda, bul jaǵdaı Astanadaǵy jedel jıynda Úkimet basshysy K.Másimov aıtqandaı, bılik mehanızminde, úkimet, zań shyǵarýshy jáne atqarýshy bılik tarmaqtarynda kemshin túsip jatqan tustardyń bar ekendigin de kórsetip berdi. Ulttyq qaýipsizdik komıteti men ishki ister organdary, armııa osyndaı shıryqqan jaǵdaıda óz qoldarynan kelgenin jasady. Biraq, áli de júıeli, uıymdasqan, maqsatty sharalar jetispeıtindeı. Sondyqtan, jalpy qoǵam tarapynan aıtylyp jatqan  zalaldy isterdi aıyptaı otyryp, olardy boldyrmaýdyń naqty mehanızmderin jasap, elimizdi damytyp, alǵa aparý úshin el bolyp, halyq bolyp birge kúsh jumsap, is-qımylǵa birigýimiz kerek. Osy birliktiń bir tutqasy ulttyq sanada. Ulttyń rýhanı bolmysyn qalyptap, maqsat-múddelerin adamgershilikti, adal arnaǵa baǵyttaýda dep bilemiz. Ol úshin eldegi korrýpsııany azaıtyp, merıtokratııalyq qaǵıdalardy basshylyqqa alǵan jón, syndarly kadr saıasatyn júrgizýdi de esten shyǵarmaǵanymyz abzal. Sanat KО́ShKIMBAEV, Qazaqstan Strategııalyq zertteýler ınstıtýty dırektorynyń orynbasary: – Kúsh qury­lym­dary báz bireýlerdiń qarýly toptardy eli­mizdegi jaǵdaıdy turaqsyzdandyrýǵa ba­ǵyttaýǵa talpynǵan áre­ketterin aýyzdyqtaý boıynsha kásibı turǵy­dan is-qımyl tanytty. Olar úılesimdi qımyl­dady. Onyń ústine, osy taqylettes is-áre­ketterdiń aıaǵy bılikti basyp alýǵa umtylysqa ulasatyn janjaldarǵa alyp kelýi yqtımal ekenin de túsi­nýge tıispiz. Bul – qoǵamdaǵy turaq­syz­dyq­ty, kúsh jáne qylmystyq qury­lymdardy paıdalanýdyń belgili ssenarııi, tájirıbeden ótken tehnologııasy. Osy turǵydan alǵanda, mundaı jaǵdaılardy der kezinde anyqtap, aldyn alýdyń mańyzy óte zor.