Úreıge boı aldyrmaǵan abzal

jaqyndaǵan saıyn eli­miz­degi oqýshylar men olardyń ata-analarynyń, ustazdar men mek­tep basshylarynyń alańdap, bıyl­ǵy testileýge qatysty ne aıtylar eken dep qulaqtaryn túretini bel­gili. Jyldaǵydaı, bıylǵy UBT da ózgeriske toly bolady degen sybys ótken jyldyń jaz mezgilinen bas­tap aıtylǵan edi. Sol kezden beri jańashyldyqty kútip júr­gen jastarymyzdyń az emesi anyq. Endi, mine, kelesi jyldan bas­tap, bilim jáne ǵylymdy damytý mem­lekettik baǵdarlamasyna sáıkes, ulttyq biryńǵaı testileý jetil­diriledi jáne transformasııalanatyn boldy. UBT kelesi jyly ózge­riske ushyraǵanymen, negizgi ınf­ra­qurylymy men tetikteri qalady. Jalpy alǵanda, jyl saıyn UBT-nyń «jyry» taýsylǵan emes. UBT kezinde testileý ótkizetin jerge baryp kórgen adamǵa myna bir kórinis jaqsy tanys bolýy múmkin. Test tapsyratyn túlektiń ata-anasy, týystary, muǵalimderi, qala berdi, kelesi lekte UBT-ǵa qatysatyn talapkerdiń bári tań atpaı synaq bolatyn pýnktke jınalý «dástúrge» aınalǵan. Testileý­diń qalaı ótetinin baqylap, synaq tapsyrýshyǵa qoldaý kórset­ken durys. Biraq, budan úmitker­ge keler paıda bar ma? Ony oılap jatqan eshkim joq. Qoldaımyz dep, kerisinshe, tártip buzyp, test tapsyrýshylarǵa úreı men jaı­syzdyq týǵyzyp jatatyndaryn oılamaı ma? Mysaly, bilim oshaqtarynyń birinde mektep dırektorynyń orynbasary 11-synyp oqýshysynyń ata-anasyn shaqyryp alyp: «Balańyzǵa kómek kórsetýge múmkin bolǵan jaǵdaıdyń bárin jasańyz», – dep talap qoıǵanyn estidik. Bul sózdi qalaı túsinemiz? Byltyrǵy testileý kezinde túlekterge kómektesemiz dep áshkere bolǵan keleńsizdikterden ustazdar sabaq almaǵany ma, qalaı? UBT-da talap qoıýshylar kóp. Al oryndaýshy bireý. Ol – oqýshy. Osylaı júris-turysy qatań baqy­laýǵa alynyp, eskertpeni jıi estigen balanyń kóńil kúıi baıyz taba ala ma? Buǵan oqýlyqtardaǵy olqylyqtardy qosyńyz. Mektep baǵdarlamasynda balamaly oqý­lyq­tardyń qoldanylatyny jıi aıtylyp júr. Testke daıyndalý úshin oqýlyqqa júgineıin dese, ár jyly jaryq kórgen kitapta datalar ártúrli jazylǵan. Bul UBT-da túlekterdi súrindirmeıdi dep kim aıta alady. Premer-mınıstrdiń orynbasary Darıǵa Nazarbaeva bul jóninde: «UBT qazir balalar úshin de, ata-ana úshin de moraldyq jáne psıhologııalyq problema bolyp otyr. Jyl saıyn emtıhannyń jaýaby shyǵatyn kezde qatty ýa­ıymdaımyz. UBT-nyń soǵysqa uqsas bolmaǵanyn qalaımyz. Shyn talantty, bilimdi oqýshynyń oqýǵa túsý jolynda kedergi bolmas úshin jumys isteımiz. Bul júıeni yńǵaıly etkimiz keledi», degen bolatyn. Jalpy, úmitten góri úreıge kóp boı aldyratyn mektep bitirý­shiniń jaı-kúıin túsinýge bolady. Sebebi, ol «UBT-dan súrinbeı ótýge tıissiń!» dep úlken jaýapkershilik júktep qoıatyn ata-anasy men ustazdarynyń kózdegen údesinen shyǵýdy oılap, jyl boıy alańdaýmen júredi. Synaqtan joǵary ball jınaı almasa, ózgeni qoıyp, aldymen osy «jaqyndarynyń» qyspaǵynda qalatyny anyq. «Pálensheniń balasy qurly bolmadyń», degen aıyptaýlar aıtylyp qalýy da bek múmkin mundaıda. Buǵan «mektep kórsetkishin tómendettiń» dep shúıiletin muǵalim men dırektordy qosyńyz. Sondyqtan, bilim alǵan altyn uıasynyń, aýdannyń, onyń arǵy jaǵynda óńirdiń abyroıy úshin baryn salyp testke daıyndalatyn shákirttiń qandaı psıhologııalyq qysym kóretinin ishteı shamalaı berińiz. Bilim jáne ǵylym mınıstr­ligindegiler bilim sapasyn negizi Ulttyq biryńǵaı testileýdiń qory­tyndysy boıynsha baǵalaýǵa bolmaıdy dep baıaǵyda-aq aıtqan. Sóıte tura, mektep bitirýshilerdiń testileýge qatysý kórsetkishi, sy­naq­­tan joǵary ball jınaǵan túlek­­ter men shekti deńgeıge jete al­maǵan­daryn saralap, taldaý jasaıdy. Sol boıynsha oblystardyń reıtıngisi túziledi. Al kim alǵa ozdy, kim artta qalǵanyn anyqtaǵan soń, kemshiliktiń sebep-saldaryn izdegen keri prosess bastaldy deı berińiz. Iá, qalaı aıtsaq ta, buǵan deıin UBT kezinde balaǵa jasalatyn qysym kóp boldy. Osydan keıin onyń júıkesi syr berip, ashýshańdyqqa, sabyrsyzdyqqa boı aldyrǵandary da ras. Bıyl ǵana UBT máselesinde mınıstrlik tarapynan birqatar ózgerister engizilip edi, sonyń áseri bolar, bul jolǵy testte balalardyń ómirden baz keship, óz-ózine qol jumsaýǵa árekettengen jaǵdaılar kezdespedi. Laıym, ondaı qıyn jaǵdaılar endi qaıtalanbasyn. Árıne, kelesi jyldan bastap UBT-nyń pishimi ózgeretin kórinedi. Áıtse de eń aldymen UBT-ǵa degen qoǵamdyq kózqaras ózgermeıinshe bári beker. Oralhan DÁÝIT, «Egemen Qazaqstan» Ardaq ÚSEIINOVA, jýrnalıst     Jambyl oblysy