Jahandyq áıelder sammıti: jarasymdy kelissózder alańy

Buǵan deıin habarlanǵanyndaı, Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń janyndaǵy Áıelder isteri, otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııanyń tóraıymy Gúlshara Ábdiqalyqova ústimizdegi jylǵy 9-11 maýsym aralyǵynda Polshada jumys saparymen boldy.  Memlekettik hatshy Varshava qalasynda ótken «Sıfrly tehnologııalar dáýirinde áıelder ınklıýzıvtik ekonomıkany qurý jolynda» atty Jahandyq áıelder sammıtine qatysty, sondaı-aq, Polshanyń birqatar laýazymdy adamdarymen, halyqaralyq jıynǵa kelgen delegasııa jetekshilerimen ekijaqty kezdesýler ótkizdi. Qazaqstan Ortalyq Azııadaǵy, al Polsha Ortalyq Eýropadaǵy kóshbasshy memleketter sanatynda turǵandyqtan, qos tarap ekijaqty qarym-qatynastardyń barlyq salalary boıynsha jan-jaqty jandanýyna ózara múddelilik tanytyp keledi. Tarıhqa kóz júgirtsek, HIH ǵasyrdan Ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa deıingi aralyqta qazaqtyń baıtaq dalasyna 150 myńnan astam polıak kúshpen qonys aýdaryldy. Qonys tepken ǵasyr ishinde polıaktar, atap aıtqanda, belgili zertteýshiler Gýstav Zelınskıı, Adolf Iаnýshkevıch,  Bronıslav Zalesskıı, Aleksandr Zataevıch qazaqtyń baı mádenıeti men tarıhyna, etnografııasy men geografııasyna erekshe den qoıyp, zertteý júrgizdi. Naqtyraq aıtsaq, Gýstav Ze­lınskıı 1842 jyly qazaqtar ómi­rinen romantıkalyq poema jazyp, ol keıinnen orys, cheh, nemis, ıta­lııa, aǵylshyn tilderine aýdaryl­dy. Al belgili etnograf Adolf Iаnýsh­kevıchtiń qazaq dalasyna ja­saǵan saıahaty boıynsha qaldyrǵan etnografııalyq jazbalary áli kúnge óziniń qundylyǵyn joımaı keledi. Sondaı-aq, tarıhshy ári sýretshi Bronıslav Zalesskıı 1851 jyly Qarataý ekspedısııasyna qatysyp, sol saparda qaıtalanbas kartınalaryn mura etip qaldyrsa, mýzykatanýshy Aleksandr Zataevıch qazaq mýzykalyq folklorynyń antologııasyn jasap, sońynan «Qazaqtyń 1000 áni» atty belgili zertteý týyndysyn qaldyryp ketti. Sonymen birge, búginde uly Abaı­dyń polıak tiline aýdarylǵan shyǵar­malary halyq arasynda keńi­nen tanymal. Elimizdiń kóp­te­gen qalalarynda Adolf Iаnýshke­vıch atynda kósheler bar, Astana­daǵy Qazaq ulttyq mýzyka aka­de­mııa­synyń bir zaly álemge áıgili mýzy­kant Frederık Shopenniń qurme­tine qoıylǵan. Atap óter jaıt, Var­shavada «Qazaq» kóshesi ashylǵan. Qazaqstan-Polsha qarym-qa­ty­nastary saıası, saýda-ekono­mıkalyq, mádenı-gýmanıtarlyq, ındýstrııalyq-ınnovasııalyq, óńir­aralyq jáne basqa da salalar boıynsha óristi damyp keledi. Eki el arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynastar 1992 jyly sáýirde ornyǵyp, 1994 jyly elimizde Polsha elshiligi ashyldy. 2000 jyl­dyń qazan aıynan beri Polshada Qa­zaqstan elshiligi qyzmet etedi. Res­mı Varshava Qazaqstandaǵy polıak dıasporasynyń jaıly ómir súrýi­ne jáne olardyń qalaýymen tarı­hı otandaryna oralýyna  jaǵ­daı jasaýǵa múddeli. Dıplomatııalyq baılanystar ornyqqaly beri Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev Polshada eki ret saparmen boldy. Polıak ultynan shyq­qan álemge áıgili dinı tulǵa, Rım Papasy Ioann Pavel II-niń 2001 jyly Astanaǵa kelgen tarıhı sa­pa­ry eki memleket arasyndaǵy rý­ha­nı jaqyndastyq pen ózara tú­si­nis­tiktiń tereńdeýine eleýli úles qosty. Slavıan elderi ishinde Reseıden keıingi ekonomıkalyq áleýeti men halyq sany jaǵynan ekinshi orynda turǵan Polsha Qazaqstannyń Ortalyq jáne Shyǵys Eýropadaǵy jetekshi syrtqy ekonomıkalyq serik­tesi bolyp qalýda. Qazaq­stan­nyń álem elderimen aradaǵy taýar aınalymynyń kólemi boıyn­sha Polsha 17-shi orynda tur. Polsha Úkimetiniń 2013-2016 jyldarǵa arnalǵan Perspek­tıvalyq naryqtardy ıgerý jó­nindegi baǵdarlamasyna sáıkes, Qazaqstan irgeli memleketter Bra­zılııa, Kanada, Túrkııa jáne Al­jır elderimen birge keleshegi zor ekonomıkalyq naryqtardyń al­ǵashqy bestigi qatarynda  tizimge engen. Búgingi tańda Polshanyń Qazaqstanmen aradaǵy taýar aınalymy atalǵan eldiń Ortalyq Azııadaǵy jalpy taýar aınalymy kóleminiń 70%-yn quraıdy. Statıstıka komıtetiniń málimetinshe, 2015 jyldyń qorytyndysy boıynsha eki el arasyndaǵy   saýda aınalymy 1,13 mlrd. dollar boldy. Polshaǵa jasaǵan jumys sapary aıasynda Memlekettik  hatshy 9 maýsym kúni mınıstrlik dóńgelek ústeli otyrysyna qatysty. G.Ábdiqalyqova atalǵan jıynda sóılegen sózinde Memleket basshysy Nursultan Ábishuly Nazarbaev «Qazaqstan-2050» Strategııasynda elimizdiń aldyna álemniń eń ozyq otyz memleketiniń qataryna kirý jóninde mindet qoıǵanyn atap ótti. Bul maqsatqa qol jetkizý úshin Qazaqstanda memlekettiń eseptiligin arttyrýǵa, zańnyń tóreligin qamtamasyz etýge, ekonomıkany ártaraptandyrýǵa jáne adamı kapıtaldyń jan-jaqty damýyna baǵyttalǵan aýqymdy ınstıtýttyq  reformalar júrgizilýde. Gúlshara Naýshaqyzy Qazaq­standa qazirgi zamanǵy ınklıýzıvtik ekonomıkanyń damýyna barlyq jaǵdaı jasalyp jatqanyn aıtty. Memlekettik hatshy «Bız­nes­tiń jol kartasy-2020», «Jumys­pen qamtýdyń jol kartasy-2020», jeńildikpen nesıeleý baǵdar­lamalary, onyń ishinde Eýropa Qaıta qurý jáne Damý banki, Azııa damý bankimen birlesken jobalar arqyly memlekettik baǵdarlamalar iske asyrylyp jatqanyna toqtaldy. Memlekettik hatshy, sondaı-aq, respýblıkamyzda júrgizilip jatqan sharalar áıelderdiń el ekonomıkasyna qatysýyn keńeıtýge múmkindik týǵyzǵanyn atap kórsetti. Máselen, búginde áıelderdiń bıznestegi úlesi 50%-dy quraıdy, áıelderdiń 42%-y shaǵyn jáne orta bıznes kásiporyndaryn basqaryp otyr. Áıelderdiń jumyssyzdyq deńgeıi 2006 jylǵy 9,2%-dan 2015 jyly 5,6%-ǵa azaıdy, al eńbekaqynyń genderlik alshaqtyǵy 2006 jylǵy 62%-dan 2015 jyly 67%-ǵa deıin azaıdy. Qazaqstan «Jumys istep jatqan áıelder, erlermen salystyrmaly úlesi» atty kórsetkish boıynsha Dúnıejúzilik ekonomıkalyq forýmnyń Jahandyq básekege qabilettilik ındeksi boıynsha 2015 jyly 26-shy orynǵa ıe boldy. Sammıt sheńberinde Memlekettik hatshy G.Ábdiqalyqova Polsha Respýblıkasynyń Premer-mınıstri B.Shydlomen kezdesti. Taraptar Qazaqstan-Polsha qarym-qatynastarynyń ózekti máselelerin talqylady. Kezdesý barysynda Memlekettik hatshy Polshanyń Qazaqstan úshin Eýropalyq odaqtaǵy, Ortalyq jáne Shyǵys Eýropadaǵy mańyzdy seriktesi bolyp tabylatynyn jáne el basshylyǵyna Qazaqstannyń Dúnıejúzilik saý­da uıymyna kirýine qoldaý kórsetkeni men Astana qalasynda ótetin EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesine qatysatyndary úshin rızashylyq tanytty. Memlekettik hatshy kezdesý kezinde, sondaı-aq, Polsha tarapy Qazaqstannyń  2017-2018 jyldarǵa BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes músheligine ótý jónindegi kandıdatýrasyna qoldaý jasaıtyndyqtaryna senim bil­dirdi. G.Ábdiqalyqova bizdiń elimizdiń  ShYU, EQYU, IYU, TMD, UQShU jáne ózge de bedeldi halyq­aralyq uıymdarǵa tóraǵalyq etken tájirıbesi bar ekenin aıtyp, ha­lyqaralyq jáne óńirlik qaýipsiz­dikti qamtamasyz etý isine eleýli úles qosýǵa ázir ekenimizdi jetkizdi. Polsha Respýblıkasy Prezı­den­tiniń zaıyby A.Kornhaýzer-Dýdamen kezdesýi barysynda G.Áb­diqalyqova Birinshi hanymǵa Samıttiń Qurmetti patrony retinde sharany joǵary deńgeıde uıymdastyrǵany úshin alǵysyn bildirdi. Sondaı-aq, Memlekettik hatshy eki el arasynda bilim salasyndaǵy yntymaqtastyqtyń belsendi damýyn atap ótti. Ekijaqty úkimetaralyq bilim salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisimge qol qoıyldy. Qazirgi tańda Varshava, Krakov, Lodz, Poznan jáne Jeshýv ýnıversıtetterinde 500-den astam qazaqstandyq stýdent bilim alýda. Sammıttiń eki kúni sheńberinde Memlekettik hatshy Germanııa, Vetnam, Malaızııa elderiniń delegasııa basshylarymen ekijaqty kezdesýler ótkizdi. Kezdesýler barysynda atalǵan elderdiń Qazaqstanmen aradaǵy áleýmettik-gýmanıtarlyq baǵyttaǵy ynty­maq­tastyǵyn tereńdetý, genderlik teńdik­ti qamtamasyz etýde qalyptas­qan is-tájirıbemen ózara bólisý máseleleri talqylandy. G.Ábdiqalyqova Varshavada 11 maýsymda ótken Jahandyq áıelder Sammıtiniń jabylý saltanatynda sóz sóıledi. Gúlshara Naýshaqyzy óziniń sózinde 2017 jyly Astanada «Bolashaqtyń energııasy» taqyryby bo­ı­ynsha mamandandyrylǵan EKSPO kórmesi ótetinin aıtty. G.Áb­­diqalyqova EKSPO alańynda Ja­­handyq áıelder sammıtiniń aıa­syn­da Áıelder forýmyn uıym­das­tyrý josparlanyp otyrǵanyna toq­talyp, Sammıtke qatysýshylardy Astanaǵa Áıelder forýmyna shaqyr­dy. Memlekettik hatshy búkil álem­niń barlyq kóshbasshy áıel­derin EKSPO-2017 alańynda jasyl eko­no­mıka salasyndaǵy ınnovasııa­lyq oılar men úzdik tehnolo­­gııa­lar­dy talqylaýǵa atsalysýǵa úndedi. Samıttiń búgingi taqyryby asa ózekti. Álem bizdiń kóz aldymyzda jyldam ózgeriske ushyraýda. Kún saıyn ómirimizge dendep enip jatqan jańa tehnologııalar paıda bolýda. Sıfrly tehnologııalar­dy keń túrde qoldaný damýdy jedeldetip, teńsizdikti azaıtady, degen pikirlerin ortaǵa salǵan G.Áb­diqalyqova búginde aýqymdy ekono­mıkalyq reformalardy qolǵa ala otyryp, jańa tehnologııalarǵa ınvestısııa salyp jatqan elder ekonomıkalyq órleýdi jedeldetýde ekenin jetkizdi. Qazaqstanda qazirgi zamanǵy ınklıýzıvti ekonomıkany damytýǵa barlyq jaǵdaı jasalýda. О́ıtkeni, áıelder el turǵyndarynyń jartysynan astamyn quraıdy. Son­dyqtan, áıelder kapıtaly – bul eko­nomıkalyq damýdyń mańyzdy faktory, dep atap kórsetti Memlekettik hatshy. Gúlshara Naýshaqyzy, son­daı-aq, elimizde áıelder kásip­kerligine qoldaý kórsetý, olardy jumyspen qamtamasyz etý  jáne basqa da áleýmettik jobalar boıynsha memleket tarapynan jasalyp jatqan ıgilikti sharalardy taratyp aıtyp berdi. Sammıt sheńberinde G.Ábdi­qalyqova Polsha Respýblıkasynyń resmı ókilderimen birqatar kezdesýler ótkizdi. Máselen, Pol­sha Senatynyń vıse-spıkeri M.Kos­pen kezdesý barysynda Qazaq­stan jáne Polsha parlament­teri qos palatalarynyń ózara yntymaq­tastyq boıynsha toptyq árip­tes­tikteri bizdiń parlamentaralyq ózara is-qımylǵa jańa serpin bere­tinine nazar aýdardy. Memlekettik hatshy Polsha Res­pýblıkasy Prezıdenti Keńsesiniń basshysy M.Sadýrskaıamen kezdesýde Qazaqstannyń halyqaralyq stan­darttarǵa sáıkes olardyń quqyq­tarynyń tolyqtaı saqtalýymen Qazaqstanda turatyn barlyq ulttyq toptardyń múddelerin eskeretinin atady. Elimizde ulttyq jáne mádenı jańǵyrý máselesimen aınalysatyn polıaktardyń 13 etnomádenı birlestigi jumys isteıdi. Sonymen birge, Sammıt aıasynda G.Ábdiqalyqova Polsha Respýblıkasynyń Otbasy, eńbek jáne áleýmettik saıasat jónindegi mınıstri E.Rafalskaıamen kezdesti. Kezdesý barysynda Memlekettik hatshy Jańa eńbek kodeksinde jumys berýshi men jumysshy arasyndaǵy eńbek qatynastary salasyna memlekettiń aralasý shekteri aıqyndalǵanyn, jumysshylarǵa kepildikteri men ótemaqylarynyń mınımaldy eńbek standarttary bekitilgenin aıta kelip, jumys berýshi tarapynan onyń oryndalýy baqylaýmen qamtamasyz etilgenine nazar aýdardy. Sammıt barysynda Memlekettik hatshy Sammıtke qatysý úshin kelgen delegasııalar basshylarymen: Vetnam vıse-prezıdenti D.Thın­men, Germanııanyń Otbasy, qart adamdar, áıelder jáne jas­tar jónindegi federaldyq mınıstr­liginiń Parlamenttik memlekettik hatshysy E.Fernermen, Malaı­zııa­nyń Áıelder, otbasy jáne qoǵam­dyq damý jónindegi mınıstri R.Ka­rımmen birqatar kezdesýler ótkizdi. Kezdesýlerde áıelderdiń ekonomıkalyq ilgerileýi, elder arasyndaǵy halyqaralyq bastamalar men ınvestısııalyq ózara is-qımylǵa birigip qoldaý kórsetýdiń ózekti máseleleri talqylandy. Sammıt sońynda Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Memlekettik hatshysy G.Ábdiqalyqova «Áıelderdiń jahandyq kóshbasshylyǵynyń marapattary» atty Gala-keshki asqa qatysty. Memlekettik hatshy Gúlshara Ábdiqalyqovanyń Polshaǵa jasaǵan úsh kúndik jumys sapary jahandyq áıelder qaýymdastyǵynyń ózekti máseleleri boıynsha qazaqstandyq ustanymdy naqtylaýǵa, sondaı-aq, Qazaqstan Respýblıkasy men Eýropalyq odaq arasyndaǵy keńeıtilgen seriktestik jónindegi kelisim erejelerin ilgeriletýge eleýli úles qosty.  Gaýhar QASYMJANOVA, Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy Hatshylyǵy meńgerýshisiniń orynbasary