Iskerligi isinen kórinedi

1988 jyldyń maýsym aıynda joǵary oqý oryndarynyń qara- shańyraǵy sanalatyn burynǵy Abaı atyndaǵy qazaq pedagogıkalyq ınstıtýtynyń májilis zalynda Qazaqstan Respýblıkasy Oqý mınıstrliginiń uıymdastyrýymen alqaly semınar-jıyn ótken edi. Onda negizinen pedınstıtýttardyń tilshi-mamandary jasaǵan elýden asa joba tyńdalyp, talqylandy. Osy jobalardyń ishinde Almatynyń irgesindegi Esik peda­gogıkalyq ýchılıshesiniń oqytýshysy Muhametnur Esimbekovtiń de jobasy bar edi. Kezek sóıleýshilerdiń sońyna taman tıip, jurt jalyǵyp, sharshaı bastaǵanda minbege kóterilgen jas mamannyń qı­syndy pikiri men usynystary semınarǵa qatysýshylardyń nazaryn birden aýdardy. Tórde otyrǵan Y.Mamanov, T.Kákishev, Z.Qabdolov, I.Uıyqbaev, R.Nurǵalıev, N.Oralbaeva, R.Syzdyqova, Sh.Bekturov, S.Rahmetova, K.Adambaeva, K.Sarıeva sııaq­ty belgili ǵalymdar biraýyzdan onyń jobasy tolyqtyrylyp, tıptik baǵdarlama retinde bekitilýi kerek degen toqtamǵa keldi. Bul – pedagogıkalyq jumysty jańa bastaǵan M.Esimbekovtiń el táýelsizdiginiń eleń-alań shaǵynda qazaq tilin memlekettik til retinde qalyptastyrý, ony kópultty respýblıkamyzdyń barlyq halqyn saıası-mádenı birlikke uıymdastyrýdyń bas­ty quralyna aınaldyrý sııaqty mem­lekettik mańyzy bar asa aýqymdy ju­mysqa alǵash atsalysýy edi. Budan keıin mınıstrliktiń arnaý­ly orta bilim boıyn­sha Bas basqarmasynyń usynysymen (K.Súttibaeva, I.Hrýpına) ýchılıshe bazasynda ult mektepterine qazaq tili men ádebıetiniń orta býyn muǵalimderin daıarlaıtyn arnaýly bólim ashý, jańa mamandyqtyń normatıvtik-quqyqtyq qujattary men oqý baǵdarlamalaryn, ádistemelik nusqaýlary men oqý quraldaryn jazý, oqýǵa qazaq jáne orys tilderinde erkin sóıleıtin talapkerlerdi qabyldap, bilim úrdisin uıymdastyrý jumysy da Muhametnur Bátjanulyna senip tapsyryldy. Atalǵan mamandyq 2009 jylǵa deıin nátıjeli jumys istep, kolledj on bes jylda orys, uıǵyr tilderinde oqytatyn mektepterge bes júzden asa qazaq tili men ádebıetiniń muǵalimderin daıarlap, keıin mamandyq joǵary oqý oryndarynyń qaramaǵyna berildi. Osy eńbegi oryndy baǵalanyp, Muhametnur 1992 jyly ýchılıshe oqytýshylarynyń arasynan alǵashqy bolyp Y.Altynsarın medaliniń ıegeri atandy. Budan keıingi jyldarda tabıǵatynan eńbekqor, izdenimpaz, shyǵarmashylyq oıy men estetıkalyq talǵamy joǵary M.Esimbekov memlekettik tildi nasıhattaý men onyń qoldanylý aıasyn keńeıtý baǵytynda tynymsyz eńbektene júrip, ózi de respýblıkaǵa tanymal qazaq tiliniń bilgir maman-oqy­týshylarynyń birine aınaldy. Sóıtip, Esik gýmanıtarlyq-ekonomıkalyq kolledjiniń abyroı-ataǵyn asqaqtatyp, shákirtteri men áriptesteriniń qurmetine bólendi. Bilimine biligi ushtasqan azamat respýblıkadaǵy kásiptik orta oqý oryndarynyń orys bó­limderine arnalǵan praktıkalyq qazaq tiliniń tıptik oqý baǵdarlamalarynyń avtory atandy. Oǵan qosa alǵash ret ult mektepterine memlekettik tilden sabaq beretin mamandarǵa arnalǵan qazaq tili baǵdarlamasyn túzdi. Onyń oqytýshylarǵa arnalǵan ádistemelik oqý quralyn bastyryp shyǵardy. Sol sekildi orta kásiptik oqý oryndarynyń orys bólimderiniń stýdentteri úshin «Kazahskıı ıazyk dlıa rýsskıh otdelenıı pedagogıches­kıh ýchılısh» atty oqýlyǵyn jazdy. Keıin ózi daıyndaǵan oqý baǵdarlamalary men ádistemelik nusqaýlardy tıimdi qoldaný jáne memlekettik tildi oqytý ádis-tá­sil­derin jetildirý máseleleri boıyn­sha Alma­ty, Semeı, Taraz, Aqmola, Qyzylorda, Qara­ǵandy, ózge de oblys ortalyq­taryn­daǵy oqý oryndarynyń bazasynda uıymdastyrylǵan konferensııalar men semınarlarǵa shaqyr­tylyp baıandamalar oqyp, tájirıbe almasyp, Respýblıkalyq muǵalimder bilimin jetildirý ınstıtýtynda, oblystyq bilim mekemelerinde dárister oqydy. «Bastaýysh bilim berýdiń shet tili muǵa­limi», «Aýdarma isi» mamandyqtarynyń bilimgerleri aǵylshyn tiliniń joǵary sanatty oqytýshylary Q.Bekbosynova, M.Abırova, E.Ysqaqov, L.Ázimjanovalardyń jetek­shiligimen aǵylshyn tilinde «Qazaq ertegileri» jınaǵyn, birinshi synyptyń «О́zin-ózi taný» pániniń oqýlyǵyn, oqytýshylarǵa arnalǵan ádistemelik nusqaýlardy kitap etip bas­tyryp shyǵaryp, «Jaýjúrek myń bala», «Baýyrjan Momyshuly» fılmderiniń sýbtıtrin jasady. Ulttyq Ǵylym akademııasynyń «Ǵylym» baspasynan 2004 jyly «Praktıkalyq qazaq tili» atty oqýlyǵy jaryq kórdi. Bul oqýlyq eki jyldan keıin respýblıkalyq oqý-ádis­temelik birlestiktiń sheshimimen qaıta basy­lyp, elimizdegi pedagogıkalyq oqý oryn­daryna taratyldy. Zerdeli jannyń «Qazaq­stan kásipkeri», «Bastaýysh mektep», «Qazaq tili men ádebıeti», «Ana tili» sııaq­ty respýblıkalyq basylymdarda onnan asa ǵylymı-zertteý, oqý-ádistemelik maqa­lalary jurt qolyna tıgenin de aıta ketsek artyq bolmaıdy. Oqý úrdisine basshylyq jasaı júrip, kolledj murajaıynyń ekspozısııalyq syzbasyn jasap, oqytýshylar men bilimgerlerge arnalǵan tanymdyq-aqparattyq «Bilim órkeni» gazetiniń negizin qalap, onyń redaksııasyna jetekshilik etkeni jáne bar. Ol tek muǵalimdik, ǵylymı-ádistemelik jumystarmen aınalysyp qana qoımaı, oqý ornynyń ákimshilik-basqarý jumystaryna da belsene aralasty. Tilder jónindegi pán birlestigine jetekshilik etse, 2006-2015 jyldar aralyǵynda dırektordyń oqý isi jónindegi orybasarynyń mindetin abyroımen atqaryp, oqý úrdisin zańnamalyq-normatıvtik turǵydan saýatty uıymdastyrý, oqytýshylardyń kásiptik biliktiligin jetil­dirý, mamandar daıarlaý sapasyn jaqsartý baǵytynda tynbaı eńbek etti. Bilim júıe­sinde kúrdeli reformalar kezeńi bolǵan 2008-2013 jyldar aralyǵyndaǵy oqý úrdisin uıymdastyrý jumystarynyń aýqymy men salmaǵy, ásirese, onymen tikeleı aınalysatyn mamandar úshin erekshe bolǵany barshaǵa aıan. Bul jyldarda memlekettik bilim standarttary men úlgilik oqý josparlary úsh ret ózgeriske ushyrasa, kolledjge bilikti basshy Toqqoja Estenulynyń kelýimen jańadan segiz mamandyq túri ashyldy. Bilimgerlerdiń sany 2000-nan, oqytýshylar men tehnıkalyq qyzmetkerlerdiń sany 200 adamnan asyp tústi. On jylda ómirlik tájirıbesi men is­kerlik qabileti, jumys stıli bir-birine uqsa­maıtyn kolledj basshylyǵy bes ret aýys­ty. Negizgi salmaq M.Esimbekovke tústi. Ol kásibı saýattylyǵy men bııazy minezi, eń bas­tysy adamdarmen jumys isteı bilýmen erekshelendi. Respýblıkamyzdaǵy jetekshi orta oqý oryndary: J.Dosmuhamedov atyndaǵy Oral pedagogıkalyq kolledji, M.Mámetova atyndaǵy Qyzylorda pedagogıkalyq kol­ledji, Jarkent pedagogıkalyq-tehnı­kalyq kolledji, M.Áýezov atyndaǵy Semeı pedagogıkalyq kolledji, №1 Almaty qazaq peda­gogıkalyq kolledji, ózge de bilim meke­meleriniń ákimshiligimen tyǵyz baılanysta jumys istep keledi. Sóz sońynda aıtarymyz, adamnyń aqyl-oıy neǵurlym kemel bolsa, onyń jaýapkershilik sezimi, patrıottyq ustanymy da soǵurlym joǵary bolatyny tabıǵı zańdylyq. Maq­taý men madaqtaýǵa elige qoımaıtyn Muha­metnur Bátjanuly bilim salasyndaǵy tyń izdenisterdiń betalysyn, Elbasynyń «Máń­gilik El» ıdeıasynyń mán-maǵynasyn shákirtterine taldap túsindirýden jalyqqan emes. «Bizde halqymyzdyń ózge damyǵan eldermen terezesi teń bolyp, uzaq ta baqýatty ómir keshýi úshin qajettiniń bári bar, – deıdi ulaǵatty ustaz. – Ol – asty-ústi qazyna-baılyqqa toly ulan-ǵaıyr jerimiz, baı da áýezdi tilimiz, jany da, qany da taza, alǵyr da qaǵylez eńbekqor halqymyz, el men jerdi aınala shegendelip bekitilgen shekaramyz. Endigi keregi – joǵary ulttyq sana, birlik pen uıymshyldyq jáne ǵalamdyq ǵylym men tehnologııanyń qandaı jetistigi bolmasyn emin-erkin zerdelep, el ıgiligine paıdalanýǵa qabiletti bilimdi jastarymyz». Iskerligi isinen kóringen áriptesimizdiń bul aıtqandaryna biz de tolyq qosylamyz jáne solaı bolatynyna senemiz. Ustazdyń janyn aldymen ustaz uǵatyny anyq qoı. Mels SATAEV, Esik gýmanıtarlyq-ekonomıkalyq kolledjiniń oqytýshysy Almaty oblysy