О́reli ónertapqyshtyń ózgeshe ónimderi

Baǵdat Laqbaev «QazMunaı­Gaz» ulttyq kompanııa­synyń enshiles kásiporny – «QazTrans­Oıl» AQ-tyń «Jýantóbe» munaı aıdaý stansasynda dánekerleýshi bolyp eńbek etedi. Qos músheldi artqa tastaǵan ol alaqandaı aýylda turyp, alaman jurt aýyz toltyryp aıtatyn jańalyq ashýdan jalyqqan emes. – Bala kúnimde sýda ózdiginen júzetin keme sekildi oıynshyqtar jasaıtynmyn. Qandaı da bir ónertapqyshtyq zatymdy jasap bolǵansha taǵatym taýsylyp, je­tildirgen saıyn jańashyl­dyq­tarǵa ańsarym aýyp turatyn. Elek­trondyq besik sol talpyny­sym­nyń jemisi, – dep bastady áńgi­­mesin Baǵdat. 2011 jyly 22 ja­­synda oılap tapqan besigin bes jyl boıy jetildirip keledi. Bir atap óterligi, atalmysh besik úshin shet­elden qymbat qural­dardy tap­syrys berip aldyr­maǵan. Qolda bar túrli zattardy, jaram­syz bolyp qalǵan tur­mys­tyq teh­­nıkalardyń zattaryn paıda­lan­ǵan. Atalmysh besik bire­geı desek jarasar. Máselen, bala­nyń jylaǵan daýysy 75 desıbelge jetken ýaqytta avtomatty túrde sham jaǵylyp, áldı áni qosylyp, ózdiginen terbeledi. Avtor fleshkaǵa anasynyń daýysyn jazyp qoısa da bolatynyn aıtady. Sebebi, kez kelgen sábı óz anasynyń daýysyn tanıdy jáne tez ýanady. Sol sekildi besik bólme temperatýrasyn saqtap turýǵa shaqtalǵan. Iаǵnı bólmedegi bala kútimine qajet temperatýra shamasy tómendese, ıa bolmasa kóterilse arnaıy qurylǵy iske qosylyp, qajetti temperatýramen qamtamasyz etedi. Baǵdat Laqbaev: «Alǵashynda mundaı dúnıelerdi kez kelgen adam oılap taba beredi dep oılaıtynmyn. Keıinnen jasaı bastaǵanda kúrdelene beretindigine kózim jetti. Qyzyǵýshylyǵyń oıana beredi eken. Muny jasaýdaǵy birinshi maqsatym, analarǵa kómek, ekinshiden qazirgi túrli jıhazdyń damyǵan zamanynda qazaqtyń tól dúnıesin umyttyrmaý», – deıdi. Búgingi kúni ónertapqyshtyq jumysyna Astanadaǵy zııatkerlik ortalyǵynan patent te alǵan. Ońtústik Qazaqstan oblysyn­daǵy Sozaq aýdanynyń Jýantóbe aýylynda týyp-ósken Baǵdat Laqbaev tek qana elektrondyq besikpen shektelip qalǵan emes. Ol sonymen qatar, bokstar men garajdarǵa arnalǵan elektrondy qaqpa (esik) oılap tapqan. Jasaǵan qaqpasyn qazir óz garajynda paıdalanýda. Alǵashynda bul qandaı «sıqyry» bar qaqpa ekendigin túsine almaǵanymyz aıan. Sóıtsek, avtomattandyrylǵan qaqpa arnaıy pýltpen basqarylady eken. Kólik garajǵa kirgennen keıin belgilengen syzyqqa deıin júredi, odan soń arnaıy sham jaǵylyp, qaqpa ózdiginen jabylady. Eger ol syzyqqa deıin barmasa nemese kólik teris qoıylsa qaqpa jabylmaıdy. Qatań tártip mindetti túrde saqtalýy shart. Sol sekildi tótenshe jaǵdaı bolǵan ýaqytta, máselen órt shyqqan kezde qaqpa ózi ashylady. Bóten bireý ashpaqqa nıettense dabyl oınaıdy. Keremet dúnıe kózimizdiń jaýyn alǵandyǵyn jasyra almaımyz. Al Baǵdat qazir eki qabatty kıiz úı jasap jatqandyǵyn aıtady. – Bul jyljymaly kıiz úımen aınalysyp jatqanyma biraz ýaqyt boldy. Eger oıym sátti júzege asyp ketse taptyrmaıtyn dúnıe bolǵaly tur. Sebebi, birin­shiden bul jyljymaly. Kó­likke tirkep alyp, kez kelgen jerge aparýǵa bolady. Ekinshiden tez jınalady. Eki jaǵyndaǵy qos qanat jyldam jınalyp, buzylady, arnaıy elektrgeneratorlar ornatylady. Úshinshiden, arnaıy elektr energııasy qajet emes. Ol energııany kúnnen alady. Iаǵnı kez kelgen asqa, nemese dala jaǵdaıynda ótetin toılarǵa shaqtalǵan. Tórtinshiden eki qabatty kıiz úı qonaq kútýge jáne sahna retinde paıdalanýǵa arnalǵan. Besinshiden, jyldyń tórt mezgilinde de qoldanýǵa bolady. Iаǵnı gazben jylytylatyn qondyrǵylar ornatylady. Qazirgi kúni zııatkerlik ortalyǵynan patent alýǵa ótinish berdik, jaqyn kúnderi oǵan da qolymyz jetip qalar, – deıdi avtor aǵynan jarylyp. Jalpy, Baǵdat Laqbaev Jýan­tóbe aýylyndaǵy Sáken Seı­fýl­lın atyndaǵy orta mektep­ti támam­daǵannan keıin Kentaý qala­­syndaǵy qazaq-túrik ýnıver­sıte­tiniń janyndaǵy arnaıy maman­dandyrylǵan ortalyqta qysqa merzimdi kýrstardy bitirgen. Iаǵnı dáne­kerleýshi, elektrık, santeh­nık, baǵdarlamashy sekildi maman­dyqtardy ıgeripti. Odan keıin Shym­kent qalasynda kol­ledj­­ge túsip, elektrmen jab­dyq­taý mamandyǵyn alyp shyq­qan. Qazirgi kúni «Jýantóbe» munaı aıdaý stansasynda dáneker­leýshi. Stansada jumys istege­nine toǵyz jyldaı ýaqyt bolyp­ty. Kóptegen konkýrstarǵa qaty­syp júldeli oryndar ıelengen. – Jumysym jaqsy. Barlyq áleýmettik jaǵdaılar jasalǵan. О́nertapqyshtyq jumystarymmen demalys kezinde, túnde aınalysamyn. Stansadaǵy jerles aǵalarymmen kóp aqyldasyp, ózime qajetti dúnıelerdi meńge­rý­demin. Olar qashanda qoldaý bildiredi. Sózdiń shynyn aıtý kerek, búginde ónertapqyshtarǵa degen qoldaý az. Qanshama jas­tar sonyń kesirinen qolǵa alǵan dú­nıe­lerin qoıyp ketip jatyr. Men óz týyndylarymdy EKSPO-2017 kórmesine shyǵar­ǵym keledi, – deıdi ol. Dana ShAKARMAN Ońtústik Qazaqstan oblysy